II FSK 1020/11

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Płusa, Sędziowie: NSA Jan Rudowski (sprawozdawca), NSA Tomasz Kolanowski, Protokolant Szymon Mackiewicz, po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2013 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjne J. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 stycznia 2011 r. sygn. akt III SA/Wr 747/10 w sprawie ze skargi J. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 29 lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od J. P. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 19 stycznia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę J. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 29 lipca 2010 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. postanowieniem z dnia 10 czerwca 2010 r. odmówił zobowiązanej umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy dotyczący zobowiązań w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1994 rok. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca złożyła wniosek o umorzenie postępowania, w którym wskazała, iż nie doręczono jej odrębnego tytułu wykonawczego, stosownie do postanowień zawartych w art. 27c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 Nr110 poz. 968 ze zm., dalej: u.p.e.a.), w konsekwencji czego postępowanie egzekucyjne nie zostało wszczęte. Zdaniem podatniczki powyższy przepis, obowiązuje od dnia 6 września 2001 r., podczas gdy tytuł wykonawczy w oparciu o który prowadzona jest egzekucja w rozpatrywanej sprawie, wystawiony został w roku 2000. Z tego powodu nie było dopuszczalne objęcie małżonków jednym tytułem.

Postanowieniem z dnia 29 lipca 2010 r. Dyrektor Izby Skarbowej we W., po rozpoznaniu odwołania skarżącej utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu wskazano, że materialno-prawną podstawę orzekania w sprawach umorzenia postępowania egzekucyjnego stanowią przepisy art. 59 § 1 i § 2 u.p.e.a. Powołane przepisy zawierają katalog przesłanek, w oparciu o które, organ egzekucyjny zobligowany jest, w warunkach ich wystąpienia, do umorzenia prowadzonej egzekucji. Katalog tych przesłanek jest katalogiem zamkniętym, co oznacza, iż tylko w warunkach wystąpienia którejkolwiek z nich organ egzekucyjny zobligowany jest do podjęcia rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy wskazał, że skarżąca we wniosku o umorzenie postępowania powołała się na wystąpienie przesłanki określonej treścią art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a., zgodnie z którym, postępowanie egzekucyjne umarza się gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego. W ocenie organu drugiej instancji, o błędzie co do osoby zobowiązanego można mówić w przypadkach, gdy na wskazanym w tytule wykonawczym podmiocie nie ciążą faktycznie należności objęte tym tytułem, a stanowią one w rzeczywistości istniejące zobowiązania innego podmiotu. Zwrócono także uwagę, że nie kwestionując prawidłowości wystawienia tytułu wykonawczego sądy rejonowe dokonały wpisu hipoteki w księdze wieczystej,

W tych warunkach, zdaniem organu odwoławczego, umorzenie postępowania egzekucyjnego niweczyłoby możliwość prowadzenia przez organ egzekucyjny egzekucji z przedmiotu hipoteki, której wpis - wg stanu na dzień orzekania - jest nadal ważny. Postępowanie egzekucyjne, z uwagi na upływ z dniem 20 grudnia 2005 r. terminu przedawnienia zobowiązania, nie jest już w oparciu o przedmiotowy tytuł prowadzone. Może ono być dochodzone jedynie z przedmiotu hipoteki.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca zarzuciła, że obowiązująca w dacie wystawienia tytułu wykonawczego regulacja prawna, zobowiązywała organ egzekucyjny do wystawienia dwóch odrębnych tytułów wobec każdego małżonków.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalając skargę wskazał, że wbrew zarzutom skargi, wprowadzony do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przepis art. 27 c) u.p.e.a., zezwalający na wystawienie jednego tytułu wykonawczego na oboje małżonków, dotyczy sytuacji, kiedy zobowiązanym z decyzji podatkowej jest jeden z małżonków, natomiast samo egzekwowanie należności ma się odbyć z majątku wspólnego, a więc obejmującego mienie również drugiego małżonka. Natomiast w rozpoznawanej sprawie, decyzja określająca zaległość w podatku dochodowym zapadła zarówno wobec skarżącej, jak i jej męża. Od początku zatem oboje małżonkowie byli stronami zobowiązanymi. Zauważono także, że pomimo faktu, iż przepis dopuszczający możliwość wystawienia jednego tytułu wykonawczego na oboje małżonków wszedł w życie dopiero w 2001 r., to przed tą datą, w żadnym przepisach regulujących postępowanie podatkowe i administracyjne, nie było normy zakazującej takiej praktyki.

Od powyższego wyroku pełnomocnik skarżącej wywiódł skargę kasacyjną, w której zarzucił naruszenie

na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) – błędną wykładnię art. 27 c u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że wprowadzenie tego przepisu w 2001r. jedynie sankcjonowało wcześniejszą praktykę, dopuszczającą możliwość wystawienia jednego tytułu wykonawczego na oboje małżonków;

na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie art. 134 p.p.s.a. i niedokonanie oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia pomimo niesformułowania w skardze zarzutu naruszenia art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne umarza się, jęli egzekucja administracyjna jest niedopuszczalna, za taką zaś należy uznać egzekucję prowadzoną w oparciu o tytuł wykonawczy wystawiony niezgodnie z przepisami prawa.

Mając powyższe na uwadze autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego poniesionych kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od strony skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany zawartymi w niej podstawami i wnioskami (art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 176 p.p.s.a.). Związanie wnioskami skargi kasacyjnej oznacza niemożność wyjścia poza tę część wyroku Sądu pierwszej instancji, której strona nie zaskarżyła. Związanie natomiast podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że Naczelny Sąd Administracyjny jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. W tym zakresie sąd ma obowiązek odnieść się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej (por. uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, publ. ONSAiWSA 2010, nr 1(34), poz. 1).

Druga ogólna uwaga, którą zobowiązany był przedstawić Naczelny Sąd Administracyjny przed przystąpieniem do ustosunkowania się do zarzutów skargi kasacyjnej odnosi się do określenia sprawy administracyjnej wyznaczającej przedmiot badania w postępowania sądowoadministracyjnym.

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Jednocześnie zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Istotne dla ustalenia zakresu przedmiotowego kontroli sądowoadministracyjnej jest wyznaczenie "granic danej sprawy". Granice danej sprawy w tym rozumieniu wyznacza kontrolowany akt (lub inna forma działalności) administracji publicznej. Dla wyznaczenia granic danej sprawy istotna jest treść i natura kontrolowanego aktu administracji publicznej. Z tych względów sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę.

W realiach rozpoznawanej sprawy przytoczone uwagi oznaczają, że sąd pierwszej instancji, a tym samym Naczelny Sąd Administracyjny był uprawniony do poddania kontroli legalności postanowień wydanych w obu instancjach przez organy egzekucyjne, których przedmiotem była odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego nr SM1/1421/2000, ponieważ nie doręczono jej odrębnego tytułu wykonawczego, skutkiem czego postępowanie egzekucyjne wobec jej osoby nie zostało wszczęte (art. 59 § 1 pkt 4 w związku z art. 27c u.p.e.a.).

W tym kontekście wbrew zarzutom skargi kasacyjnej nie istniały podstawy do uwzględnienia przez sad pierwszej instancji skargi z powodów podanych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Oddalając skargę sad pierwszej instancji orzekł w granicach sprawy oraz w niezbędnym zakresie odniósł się do wskazywanych przesłanek w ocenie strony skarżącej uzasadniających umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Z tych względów w pierwszej kolejności za pozbawiony uzasadnionych podstaw należało uznać zarzut skargi kasacyjnej, dotyczący naruszenia art. 134 p.p.s.a. W uzasadnieniu tego zarzutu. Skarżąca sprecyzowała, iż chodzi jej konkretnie o § 1 tego artykułu, który stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z przepisu tego, w związku z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) wynika więc, że sąd pierwszej instancji bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego do tego sądu aktu.

Wskazany w art. 134 § 1 p.p.s.a. brak związania granicami skargi oznacza, że sąd pierwszej instancji ma prawo, a jednocześnie obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd może więc uwzględnić skargę z powodu innych uchybień, niż te które przytoczono w skardze.

Obowiązek ten nie ma jednak nieograniczonego zakresu i nie może być rozumiany, jako konieczność przytoczenia i szczegółowego omówienia braku naruszenia każdego z przepisów, który potencjalnie - mając na uwadze przedmiot sprawy, mógłby zostać przez organ administracji naruszony.

W niniejszej sprawie skarżąca upatruje naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w niedostrzeżeniu przez sąd pierwszej instancji, iż postępowanie egzekucyjne - jako niedopuszczalne, powinno zostać umorzone na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., a więc przepisu, który nie został wskazany przez Skarżącą ani w postępowaniu przed organami administracji, ani też w skardze do sądu pierwszej instancji.

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie daje jednak podstaw do sformułowania oceny, iż sąd nie wywiązał się z obowiązku wynikającego z art. 134 § 1 p.p.s.a., tj. zbadania sprawy w jej całokształcie.

W uzasadnieniu tym, pomimo że skarżąca w toku postępowania powoływał się jedynie na art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a., sąd pierwszej instancji przytoczył art. 59 § 1 u.p.e.a. w pełnym brzmieniu, tj. wymienił wszystkie określone w tym przepisie (w pkt 1-10) podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego i w kontekście tych przepisów odniósł się również do wskazywanych przez skarżącą uchybień w postępowaniu organów administracyjnych. Sąd pierwszej instancji odniósł się również do tej okoliczności, a wcześniej uczyniły to też te organy, którą Skarżąca wskazała jako uzasadnienie zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., a więc niedopuszczalności prowadzenia egzekucji w oparciu o tytuł wykonawczy wystawiony niezgodnie z przepisami. W tej mierze sąd pierwszej instancji stwierdził m.in., że niespełnienie przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 § 1 u.p.e.a., w tym podnoszone przez Skarżącą kwestie związane z prawidłowością sporządzenia tytułu wykonawczego, mogą stanowić podstawę do złożenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w trybie art. 33 u.p.e.a. W przypadku uznania zarzutu za zasadny, umorzenie postępowania następuje na podstawie art. 34 § 2 u.p.e.a. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego należało złożyć w terminie 7 dni.

Wbrew więc stanowisku skargi kasacyjnej sąd pierwszej instancji odniósł się do kwestii nieprawidłowego, zdaniem Skarżącej, wystawienia tytułu wykonawczego w kontekście przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, natomiast sama Skarżąca w skardze kasacyjnej nie podjęła z tymi twierdzeniami sądu żadnej polemiki, poprzez sformułowanie w tym zakresie stosownych zarzutów.

Niezasadny jest także zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 27c u.p.e.a. W tym zakresie za usprawiedliwioną należało uznać ocenę wyrażoną w zaskarżonym wyroku, że wprowadzony z dniem 6 września 2001r., do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji art. 27 c, zezwalający na wystawienie jednego tytułu wykonawczego na oboje małżonków, dotyczy sytuacji, kiedy zobowiązanym z decyzji podatkowej jest jeden z małżonków, natomiast samo egzekwowanie należności ma się odbyć z majątku wspólnego, a więc obejmującego mienie również drugiego małżonka. Tymczasem, w rozpoznawanej sprawie - co nie jest przedmiotem sporu, decyzja określająca zaległość w podatku dochodowym za 1994r. zapadła zarówno wobec skarżącej jak i jej męża. Od początku zatem oboje małżonkowie byli zobowiązanymi z tytułu tej zaległości podatkowej.

Zgadzając się z tą oceną należało jedynie dodatkowo wyjaśnić, iż z przepisu art. 27c u.p.e.a. wynika, że jeżeli egzekucja ma być prowadzona z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, to tytuł wykonawczy powinien być wystawiony na oboje małżonków. Sens regulacji art. 27c u.p.e.a. polega na tym, że bez wskazania współmałżonka w tytule wykonawczym jako osoby, z której majątku będzie prowadzona egzekucja, zajęcie pieniędzy, praw majątkowych i wierzytelności przypadających będzie nieskuteczne, bo są one objęte współwłasnością łączną.

Należy zgodzić się ze stanowiskiem sądu pierwszej instancji, że w postępowaniu egzekucyjnym nie wystąpił błąd co do osoby zobowiązanego. Nie naruszono zatem w tym postępowaniu art. 59 pkt 4 w zw. z art. 27c u.p.e.a. Przypomnieć tu należy, że w rozpoznawanej sprawie podmiotem zobowiązanym są małżonkowie, którzy złożyli wspólne zeznanie podatkowe za 1994 r. W zeznaniu złożyli wniosek o łączne opodatkowanie swoich dochodów. Art. 92 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r.Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2006r., Nr 8, poz. 60 ze zm.) stanowi, iż małżonkowie wspólnie opodatkowani na podstawie odrębnych przepisów, ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe. Solidarna odpowiedzialność małżonków wynika także z art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 Nr 14, poz. 176 ze zm.), który wprowadził możliwość wspólnego opodatkowania od łącznej sumy dochodów. Konsekwencją tego uregulowania jest solidarność ich zobowiązania podatkowego i solidarna odpowiedzialność. Istotę solidarności wyraża art. 366 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.). Polega ona na tym, że każdy z dłużników zobowiązany jest wobec wierzyciela do spełnienia całego świadczenia, tak jakby był jedynym dłużnikiem. Wierzyciel może zaś, według swego wyboru, żądać spełnienia całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna. Art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wymaga wskazania zobowiązanego jego adresu i w miarę możliwości miejsca zatrudnienia. Jak wyżej wskazano zobowiązanym są Skarżąca oraz jej małżonek W tytule zaznaczono w poz. 9, że zobowiązanym jest małżeństwo. Nie ma zatem podstaw do stwierdzenia wystąpienia w tytule błędu co do osoby zobowiązanego.

Wyjaśnienia ponadto należy, że art. 27c u.p.e.a., z którego wynika obowiązek wystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków, nie ma tu zastosowania. Przepis ten w brzmieniu wprowadzonym od 6 września 2001r., ma zastosowanie wtedy, gdy tylko jeden z małżonków jest zobowiązanym w rozumieniu ustawy, a drugi takiego statusu nie ma, a jedynie zachodzi podstawa do prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka (por. wyroki NSA z 15 lutego 2010 r. II FSK 1415/08; z dnia 4 października 2011r., Sygn. akt II FSK 707/10; publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Mając powyższe uwadze oraz uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie art. 184 p.p.s.a., skargę tę oddalił.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 209 w zw. z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349, z późn. zm.).