II DIZ 11/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał zażalenie sędziego R.C. na uchwałę Sądu Dyscyplinarnego zezwalającą na pociągnięcie go do odpowiedzialności karnej za czyny popełnione w okresie stanu wojennego, które miały stanowić zbrodnie komunistyczne i przeciwko ludzkości. Sąd Najwyższy częściowo uwzględnił zażalenie, zmieniając zaskarżoną uchwałę. Po pierwsze, odmówił zezwolenia na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej w zakresie czynu opisanego w punkcie I 3) uchwały Sądu Dyscyplinarnego (dotyczącego J.M.), uznając, że czyn ten, choć stanowił akt represji, nie może być uznany za zbrodnię przeciwko ludzkości z uwagi na warunkowe zawieszenie kary pozbawienia wolności, co w konsekwencji prowadzi do przedawnienia karalności. Po drugie, uchylił orzeczenie o zawieszeniu sędziego w czynnościach służbowych i obniżeniu uposażenia. Po trzecie, zmienił orzeczenie w punkcie III zaskarżonej uchwały, obniżając o 25% wysokość uposażenia sędziego w stanie spoczynku na czas trwania postępowania dyscyplinarnego. W pozostałym zakresie Sąd Najwyższy utrzymał zaskarżoną uchwałę w mocy, uznając, że w przypadku czynów opisanych w punktach I 1) i 2) uchwały Sądu Dyscyplinarnego (dotyczących B.J. i P.P.) istnieje dostateczne podejrzenie popełnienia zbrodni komunistycznych, stanowiących jednocześnie zbrodnie przeciwko ludzkości. Sąd Najwyższy szczegółowo analizował kwestię odpowiedzialności sędziów za decyzje podejmowane w ramach urzędu, definicję zbrodni sądowej, komunistycznej i przeciwko ludzkości, a także zagadnienie immunitetu sędziowskiego. Wskazał, że w przypadku czynów dotyczących B.J. i P.P. materiał dowodowy uprawdopodabnia w sposób dostateczny, że sędzia R.C. brał czynny udział w represjach wobec ludności cywilnej o poglądach politycznych innych niż poglądy strony rządowej, poprzez bezprawne pozbawianie wolności opozycjonistów z przekroczeniem uprawnień sędziego, co stanowiło zbrodnię komunistyczną i przeciwko ludzkości. Sąd Najwyższy odrzucił zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, w tym tajności narady i głosowania, uznając, że brak zdania odrębnego przez sędziego R.C. w analizowanych sprawach oznacza jednomyślność składu orzekającego. Kosztami postępowania odwoławczego obciążono Skarb Państwa.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących odpowiedzialności karnej sędziów za czyny popełnione w przeszłości, definicja zbrodni komunistycznych i przeciwko ludzkości, zasady stosowania immunitetu sędziowskiego, znaczenie tajności narady sędziowskiej.
Specyfika sprawy związana z okresem stanu wojennego i odpowiedzialnością za czyny z tamtego okresu.
Zagadnienia prawne (4)
Czy sędzia może ponosić odpowiedzialność karną za decyzje podejmowane w ramach sprawowanego urzędu, w tym za wydane wyroki?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sędzia może ponosić odpowiedzialność karną nie tylko za swoją działalność zawodową, ale nawet za treść wydawanych orzeczeń, jeśli wykraczają one poza granice przyznanych uprawnień i wchodzą w grę przejawy oczywistej bezprawności i rażącego zawinienia, lub gdy dochodzi do naginania prawa.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że immunitet sędziowski nie jest przywilejem osobistym, lecz gwarancją niezawisłości sędziowskiej i prawidłowego wykonywania zadań. Odpowiedzialność karna sędziów za zbrodnie sądowe jest akceptowana w demokratycznych państwach prawnych, a orzecznictwo międzynarodowe i krajowe potwierdza możliwość pociągnięcia sędziów do odpowiedzialności za rażące naruszenia prawa i praw człowieka.
Czy czyny przypisywane sędziemu R.C. stanowią zbrodnie komunistyczne i zbrodnie przeciwko ludzkości w rozumieniu ustawy o IPN?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
W przypadku czynów dotyczących B.J. i P.P. - tak, istnieją podstawy do kwalifikacji jako zbrodnie komunistyczne i przeciwko ludzkości. W przypadku czynu dotyczącego J.M. - tak, jako zbrodnia komunistyczna, ale nie jako zbrodnia przeciwko ludzkości z uwagi na przedawnienie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy szczegółowo analizował definicje zbrodni komunistycznej i przeciwko ludzkości, odwołując się do przepisów prawa krajowego i międzynarodowego. Stwierdził, że czyny sędziego R.C. polegające na bezprawnym pozbawieniu wolności opozycjonistów z przekroczeniem uprawnień sędziego, w okresie stanu wojennego, wyczerpują znamiona zbrodni komunistycznych i przeciwko ludzkości. Jednakże, w przypadku J.M., warunkowe zawieszenie kary pozbawienia wolności wykluczyło kwalifikację jako zbrodnię przeciwko ludzkości, co skutkowało przedawnieniem.
Czy tajność narady i głosowania sędziów wyłącza możliwość ustalenia indywidualnej odpowiedzialności sędziego za wydane orzeczenie?
Odpowiedź sądu
Nie, brak zdania odrębnego przez sędziego w składzie kolegialnym oznacza jednomyślność orzeczenia, co pozwala na przypisanie mu odpowiedzialności za jego treść.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że brak złożenia zdania odrębnego przez sędziego R.C. w sprawach, w których orzekał w składzie kolegialnym, stanowi niewzruszalne domniemanie jednomyślności składu orzekającego. W związku z tym, można przypisać mu odpowiedzialność za treść wydanych orzeczeń, nawet jeśli były one wynikiem błędnych ustaleń faktycznych lub naruszenia prawa materialnego.
Czy obraza prawa materialnego stwierdzona w postępowaniu o wznowienie postępowania lub rewizji nadzwyczajnej może stanowić podstawę do odmowy zezwolenia na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej?
Odpowiedź sądu
Nie, obraza prawa materialnego sama w sobie, bez błędnych ustaleń faktycznych lub naruszeń procesowych, nie wyklucza możliwości pociągnięcia sędziego do odpowiedzialności karnej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że obraza prawa materialnego stwierdzona w postępowaniach nadzwyczajnych, jeśli nie jest wynikiem błędnych ustaleń faktycznych lub naruszeń procesowych, nie podważa zasadności wniosku o zezwolenie na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej. W analizowanej sprawie, mimo stwierdzenia obrazy prawa materialnego w wyrokach uniewinniających B.J., P.P. i J.M., Sąd Najwyższy uznał, że nie stanowi to podstawy do odmowy zezwolenia na pociągnięcie sędziego R.C. do odpowiedzialności karnej w pozostałych przypadkach.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R. C. | osoba_fizyczna | sędzia Sądu Okręgowego w O. w stanie spoczynku |
| Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w S. | instytucja | wnioskodawca |
| J. M. | osoba_fizyczna | oskarżony (w sprawie pierwotnej) |
| B. J. | osoba_fizyczna | oskarżony (w sprawie pierwotnej) |
| P. P. | osoba_fizyczna | oskarżony (w sprawie pierwotnej) |
Przepisy (15)
Główne
ustawa o IPN art. 2 § ust. 1
Ustawa o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
Definicja zbrodni komunistycznych jako czynów popełnionych przez funkcjonariuszy państwa komunistycznego w okresie od 8 listopada 1917 r. do 31 lipca 1990 r., polegających na stosowaniu represji lub innych form naruszania praw człowieka.
ustawa o IPN art. 3
Ustawa o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
Definicja zbrodni przeciwko ludzkości jako zbrodni ludobójstwa lub innych poważnych prześladowań z powodu przynależności do określonej grupy narodowościowej, politycznej, społecznej, rasowej lub religijnej.
k.k. art. 189 § § 2
Kodeks karny
Przestępstwo bezprawnego pozbawienia wolności innej osoby na okres powyżej 7 dni.
k.k. art. 231 § § 1
Kodeks karny
Przestępstwo przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariusza publicznego.
dekret o stanie wojennym art. 48 § ust. 2
Dekret o stanie wojennym
Przestępstwo rozpowszechniania fałszywych wiadomości mogących wywołać niepokój publiczny lub rozruchy.
dekret o stanie wojennym art. 46 § ust. 1 i 2
Dekret o stanie wojennym
Przestępstwo organizowania lub kierowania strajkiem lub akcją protestacyjną.
u.p.s.p. art. 80 § § 2c
Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych
Warunek zezwolenia na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej - dostatecznie uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa.
k.k. art. 270 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Przestępstwo publicznego lżenia, wyszydzania lub poniżania Narodu Polskiego, Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, jej ustroju lub naczelnych organów.
k.k. art. 165 § § 2
Kodeks karny
Przestępstwo bezprawnego pozbawienia wolności.
k.k./69 art. 246 § § 1
Kodeks karny z 1969 r.
Przestępstwo nadużycia władzy.
Pomocnicze
k.p.k. art. 7
Kodeks postępowania karnego
Organy postępowania kształtują swe przekonanie na podstawie wszystkich przeprowadzonych dowodów, ocenianych swobodnie z uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego.
k.k. art. 11 § § 2
Kodeks karny
Zasada kumulacji przepisów, gdy czyn wyczerpuje znamiona więcej niż jednego przepisu.
u.p.s.p. art. 129 § § 3a
Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych
Możliwość obniżenia uposażenia sędziego w stanie spoczynku na czas trwania postępowania dyscyplinarnego.
u.p.s.p. art. 80 § § 1
Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych
Podstawa wniosku o wydanie zezwolenia na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej.
k.p.k. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Tajemnica narady i głosowania sędziów.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Czyn dotyczący J.M. nie stanowi zbrodni przeciwko ludzkości z uwagi na warunkowe zawieszenie kary, co skutkuje przedawnieniem. • Brak możliwości ustalenia indywidualnej odpowiedzialności sędziego R.C. z uwagi na tajność narady i głosowania oraz brak zdania odrębnego. • Wątpliwości co do kwalifikacji czynów jako zbrodni przeciwko ludzkości.
Odrzucone argumenty
Istnienie dostatecznego podejrzenia popełnienia przez sędziego R.C. zbrodni komunistycznych i przeciwko ludzkości w przypadku czynów dotyczących B.J. i P.P. • Brak naruszenia przepisów postępowania przez Sąd Dyscyplinarny. • Jednomyślność orzeczeń składu kolegialnego, w którym orzekał sędzia R.C., z uwagi na brak zdania odrębnego.
Godne uwagi sformułowania
nie można mówić o naruszeniu prawa, dopóki orzeczenie wydane przez sędziego lub prokuratora jako organy prowadzące postępowanie karne mieści się w granicach przyznanych mu uprawnień, a nie wchodzą w grę przejawy oczywistej bezprawności i rażącego zawinienia • jeśli sędzia lub prokurator tak dalece wychodzi poza semantyczną treść przepisu, że rozszerza zakres karalności na zachowania niekaralne, dopuszcza się zbrodni sądowej • immunitet nie jest przywilejem osobistym sędziego, a celem immunitetu nie jest – jak to było w czasach średniowiecznych – uprzywilejowanie pewnej grupy społecznej, lecz zagwarantowanie prawidłowego wykonywania zadań przez osoby, sprawujące szczególnie ważne funkcje • dostatecznie uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa • każde orzeczenie wydane przez sąd w składzie kolegialnym, w którym sędzia nie złożył zdania odrębnego, musi być potraktowane jako orzeczenie wydane jednomyślnie przez wszystkich członków składu orzekającego
Skład orzekający
Ryszard Witkowski
przewodniczący
Konrad Wytrykowski
sprawozdawca
Paweł Zubert
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odpowiedzialności karnej sędziów za czyny popełnione w przeszłości, definicja zbrodni komunistycznych i przeciwko ludzkości, zasady stosowania immunitetu sędziowskiego, znaczenie tajności narady sędziowskiej."
Ograniczenia: Specyfika sprawy związana z okresem stanu wojennego i odpowiedzialnością za czyny z tamtego okresu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 9/10
Sprawa dotyczy odpowiedzialności sędziego za wyroki wydane w okresie stanu wojennego, co jest tematem budzącym silne emocje i dyskusje społeczne oraz prawne. Analiza zbrodni komunistycznych i przeciwko ludzkości w kontekście orzecznictwa sądowego jest niezwykle istotna dla zrozumienia historii i wymiaru sprawiedliwości.
“Czy sędzia z PRL może zostać pociągnięty do odpowiedzialności za wyroki z czasów stanu wojennego? Sąd Najwyższy rozstrzyga.”
Zdanie odrębne
Paweł Zubert
Sędzia Paweł Zubert nie podzielił zdania większości, uznając, że brak jest dostatecznie uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstw przez sędziego R.C. Podkreślił, że tajność narady sędziowskiej uniemożliwia ustalenie indywidualnej odpowiedzialności, a brak zdania odrębnego nie może być traktowany jako dowód jednomyślności. Wskazał również na wątpliwości co do kwalifikacji czynów jako zbrodni przeciwko ludzkości, co skutkowałoby przedawnieniem.
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.