II CZ 438/21Odmowa wyboru prawa ukraińskiego w testamencie nieruchomości
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła zażalenia na odmowę dokonania przez notariusza czynności notarialnej sporządzenia testamentu z wyborem prawa ukraińskiego przez obywatelkę Ukrainy, która posiadała nieruchomość w Polsce. Notariusz odmówił, opierając się na interpretacji art. 22 i 75 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 oraz umowy polsko-ukraińskiej z 1993 roku. Według notariusza, umowa polsko-ukraińska ma pierwszeństwo przed rozporządzeniem UE i wyklucza możliwość wyboru prawa ukraińskiego przez obywatela państwa trzeciego, zwłaszcza w odniesieniu do nieruchomości położonych w Polsce. Sąd Okręgowy w Opolu, po rozważeniu stanowisk stron, orzeczeń TSUE (w tym wyroku w sprawie C-21/22) oraz Sądu Najwyższego, a także analizie przepisów umowy polsko-ukraińskiej i prawa wewnętrznego, oddalił zażalenie. Sąd uznał, że umowa polsko-ukraińska, ze względu na swój historyczny kontekst i specyficzne uregulowania dotyczące nieruchomości, wyłącza możliwość wyboru prawa ukraińskiego przez obywatela Ukrainy w testamencie dotyczącym nieruchomości w Polsce, mimo że rozporządzenie UE nr 650/2012 generalnie dopuszcza taki wybór dla obywateli państw trzecich.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pierwszeństwa umów bilateralnych nad rozporządzeniami UE w sprawach spadkowych, zwłaszcza w kontekście wyboru prawa przez obywateli państw trzecich.
Dotyczy specyficznej sytuacji umowy polsko-ukraińskiej i nieruchomości. Interpretacja może być odmienna dla innych umów bilateralnych lub innych rodzajów majątku.
Zagadnienia prawne (2)
Czy obywatel państwa trzeciego (Ukrainy) zamieszkujący w państwie członkowskim UE (Polsce) może dokonać wyboru swojego prawa ojczystego jako prawa właściwego dla ogółu spraw spadkowych, w tym dotyczących nieruchomości położonych w Polsce, w sytuacji gdy istnieje umowa bilateralna między UE a państwem trzecim (umowa polsko-ukraińska), która nie przewiduje wyraźnie możliwości wyboru prawa, ale określa prawo właściwe?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, obywatel Ukrainy zamieszkujący w Polsce nie może dokonać wyboru prawa ukraińskiego jako prawa właściwego dla ogółu spraw spadkowych dotyczących nieruchomości położonych w Polsce, ponieważ umowa polsko-ukraińska ma pierwszeństwo przed rozporządzeniem UE nr 650/2012 i wyłącza taką możliwość.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy uznał, że umowa polsko-ukraińska z 1993 r. ma pierwszeństwo przed rozporządzeniem UE nr 650/2012 i wyłącza możliwość wyboru prawa ukraińskiego przez obywatela Ukrainy w odniesieniu do nieruchomości położonych w Polsce. Pomimo że rozporządzenie UE generalnie dopuszcza taki wybór dla obywateli państw trzecich, specyfika umowy polsko-ukraińskiej, jej historyczny kontekst oraz uregulowania dotyczące nieruchomości sprawiają, że wybór prawa jest niedopuszczalny.
Czy art. 75 rozporządzenia nr 650/2012 w związku z art. 22 tego rozporządzenia należy interpretować w ten sposób, że w sytuacji, gdy umowa dwustronna między państwem członkowskim a państwem trzecim wskazuje prawo właściwe dla dziedziczenia i nie przewiduje wyraźnie możliwości wyboru innego prawa, obywatel tego państwa trzeciego nie może dokonać wyboru prawa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, art. 75 w związku z art. 22 rozporządzenia nr 650/2012 należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie temu, by w przypadku gdy przed przyjęciem tego rozporządzenia państwo członkowskie Unii zawarło z państwem trzecim umowę dwustronną, która wskazuje prawo właściwe dla dziedziczenia i nie przewiduje wyraźnie możliwości wyboru innego prawa, obywatel tego państwa trzeciego, zamieszkujący w rozpatrywanym państwie członkowskim, nie mógł dokonać wyboru prawa tego państwa trzeciego jako prawa, któremu podlega ogół spraw dotyczących spadku po nim.
Uzasadnienie
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku w sprawie C-21/22 wskazał, że art. 75 rozporządzenia nr 650/2012 nie stoi na przeszkodzie sytuacji, w której umowa dwustronna z państwem trzecim, wskazująca prawo właściwe i nieprzewidująca wyboru innego prawa, wyłącza możliwość takiego wyboru dla obywatela tego państwa trzeciego.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| N. M. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| notariusz M. M. (1) | inne | zastępca notarialny |
| J. G. | inne | zastępca notariusz |
Przepisy (18)
Główne
Prawo o notariacie art. 81
Ustawa Prawo o notariacie
Notariusz odmawia dokonania czynności notarialnej sprzecznej z prawem.
rozporządzenie 650/2012 art. 22 § 1
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012
Każdy może dokonać wyboru prawa państwa, którego obywatelstwo posiada w chwili dokonywania wyboru lub w chwili śmierci, jako prawa, któremu podlega ogół spraw dotyczących jego spadku. Obywatel państwa trzeciego zamieszkujący w państwie członkowskim UE może dokonać wyboru prawa tego państwa trzeciego.
umowa polsko-ukraińska art. 37 § 1
Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych i karnych
Prawo właściwe w zakresie dziedziczenia mienia ruchomego określa prawo państwa, którego obywatelem był spadkodawca w chwili śmierci.
umowa polsko-ukraińska art. 37 § 2
Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych i karnych
Prawo właściwe w zakresie dziedziczenia mienia nieruchomego określa prawo państwa-strony położenia tego mienia.
Pomocnicze
rozporządzenie 650/2012 art. 75
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012
Rozporządzenie nie stanowi przeszkody dla stosowania umów bilateralnych z państwami trzecimi.
Prawo o notariacie art. 83 § 1
Ustawa Prawo o notariacie
Procedura wnoszenia zażalenia na odmowę dokonania czynności notarialnej.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowanie przepisów o postępowaniu nieprocesowym do rozpoznawania zażaleń.
k.p.c. art. 397 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Rozpoznanie zażalenia przez sąd drugiej instancji.
Prawo prywatne międzynarodowe art. 66a
Ustawa Prawo prywatne międzynarodowe
Potwierdzenie stosowania regulacji rozporządzenia 650/2012.
umowa polsko-ukraińska art. 97
Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych i karnych
Umowa nie narusza postanowień innych umów obowiązujących jedną lub obie Umawiające się Strony.
Konwencja wiedeńska art. 31
Konwencja wiedeńska o prawie traktatów
Zasady interpretacji traktatów.
Konwencja wiedeńska art. 32
Konwencja wiedeńska o prawie traktatów
Uzupełniające środki interpretacji traktatów.
ukr. p.p.m. art. 70
Ustawa o prawie prywatnym międzynarodowym (Ukraina)
W sprawach spadkowych właściwe jest prawo państwa, w którym spadkodawca miał ostatnie miejsce zamieszkania, pod warunkiem, że w testamencie nie dokonał wyboru prawa ojczystego.
ukr. p.p.m. art. 71
Ustawa o prawie prywatnym międzynarodowym (Ukraina)
Dziedziczenie nieruchomości podlega prawu państwa, na terytorium którego nieruchomość jest położona.
umowa polsko-ukraińska art. 36 § 1
Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych i karnych
Obywatele jednej Umawiającej się Strony mogą nabywać na terytorium drugiej Umawiającej się Strony majątek i inne prawa w drodze dziedziczenia na tych samych warunkach, co obywatele tej Strony.
umowa polsko-ukraińska art. 32
Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych i karnych
Do stosunków prawnych dotyczących nieruchomości właściwe są prawo i sądy tej Umawiającej się Strony, na której terytorium nieruchomość jest położona.
umowa polsko-ukraińska art. 49
Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych i karnych
Wzajemne uznawanie i wykonywanie orzeczeń sądów.
umowa polsko-ukraińska art. 50
Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych i karnych
Warunki uznawania i wykonywania orzeczeń.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa polsko-ukraińska ma pierwszeństwo przed rozporządzeniem UE nr 650/2012. • Umowa polsko-ukraińska wyłącza możliwość wyboru prawa ukraińskiego przez obywatela Ukrainy w odniesieniu do nieruchomości położonych w Polsce. • Historyczny kontekst zawarcia umowy polsko-ukraińskiej i jej specyficzne uregulowania dotyczące nieruchomości przemawiają za brakiem możliwości wyboru prawa.
Odrzucone argumenty
Obywatel państwa trzeciego może dokonać wyboru prawa ojczystego zgodnie z art. 22 rozporządzenia 650/2012. • Milczenie umowy polsko-ukraińskiej w kwestii wyboru prawa oznacza, że taka możliwość nie jest wyłączona i należy stosować przepisy prawa wewnętrznego. • Wykładnia celowościowa i funkcjonalna umowy polsko-ukraińskiej, uwzględniająca europejskie aspiracje Ukrainy i rozwój prawa prywatnego międzynarodowego, powinna dopuszczać wybór prawa.
Godne uwagi sformułowania
„art. 22 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 należy zatem rozumieć w ten sposób, że daje on wyłącznie obywatelom państw członkowskich Unii Europejskiej możliwość wyboru prawa państwa, któremu podlega ogół spraw dotyczących spadku”. • „normy rozporządzenia 650/2012 ustępują zgodnie z art. 75 rozporządzenia przed mającymi przed nimi pierwszeństwo regulacjami umów bilateralnych z państwami trzecimi”. • „umowa polsko-ukraińska nie przewiduje możliwości dokonania wyboru prawa właściwego w sprawach spadkowych, a tym samym ujednolicenia prawa, którego właściwość przewidziano w jej art. 37. Wskazanie prawa właściwego wynikające z umowy polsko-ukraińskiej ma charakter niedyspozytywny”. • „ciężar rozpoznania zarzutów wnoszącej zażalenie dotyczących wykładni prawa Unii Europejskiej przy zastosowaniu mechanizmu odesłania prejudycjalnego spoczywa w przedmiotowej sprawie na Sądzie Okręgowym”. • „umowa polsko-ukraińska zawiera kompletny zespół norm dotyczących kwestii właściwego prawa spadkowego i wybór tego prawa w relacjach objętych ww. wskazaną umową nie jest możliwy”. • „umowa polsko-ukraińska w wielu aspektach wymaga zmiany, być może w kierunku przepisów wprowadzonych przez poszczególne rozporządzenia Unii Europejskiej, albo nawet wypowiedzenia, z uwagi na fakt, że powoduje ona, wbrew zamiarom autorów umowy, utrudnienia w funkcjonowaniu obywateli Ukrainy na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej”.
Skład orzekający
Grzegorz Kowolik
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pierwszeństwa umów bilateralnych nad rozporządzeniami UE w sprawach spadkowych, zwłaszcza w kontekście wyboru prawa przez obywateli państw trzecich."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji umowy polsko-ukraińskiej i nieruchomości. Interpretacja może być odmienna dla innych umów bilateralnych lub innych rodzajów majątku.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy złożonej interakcji między prawem unijnym, umowami międzynarodowymi a prawem krajowym w kontekście dziedziczenia, co jest kluczowe dla wielu obywateli Ukrainy mieszkających w Polsce i stanowi ważny problem praktyczny.
“Czy obywatel Ukrainy może wybrać prawo ukraińskie do testamentu dotyczącego polskiej nieruchomości? Sąd Okręgowy rozstrzyga.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.