II CSKP 830/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia powoda A.S. o zwrot świadczeń spełnionych na rzecz Banku S.A. z tytułu dwóch umów kredytu hipotecznego denominowanego kursem CHF. Powód argumentował, że klauzule przeliczeniowe w umowach są abuzywne i rażąco naruszają jego interes jako konsumenta, co prowadzi do nieważności umów. Sąd Okręgowy oddalił powództwo, jednak Sąd Apelacyjny w Białymstoku zmienił wyrok, uwzględniając częściowo powództwo, ale jednocześnie dopuszczając zarzut zatrzymania podniesiony przez bank. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powoda, uznał za zasadny zarzut naruszenia prawa materialnego w odniesieniu do uwzględnienia zarzutu zatrzymania. Sąd Najwyższy podkreślił, że prawo zatrzymania (art. 496 k.c.) nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, a w przypadku wzajemnych wierzytelności pieniężnych z nieważnej umowy kredytu, bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania. W związku z tym Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego w części dotyczącej zarzutu zatrzymania i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, pozostawiając Sądowi Apelacyjnemu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie niedopuszczalności prawa zatrzymania przez bank w przypadku rozliczeń z nieważnych umów kredytu denominowanego, a także utrwalenie stanowiska w sprawie abuzywności klauzul walutowych.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji umów kredytu denominowanego i zarzutu zatrzymania. Interpretacja prawa zatrzymania może być odmienna w innych kontekstach.
Zagadnienia prawne (3)
Czy bankowi przysługuje prawo zatrzymania (art. 496 k.c.) w przypadku rozliczenia świadczeń wzajemnych z nieważnej umowy kredytu denominowanego kursem waluty obcej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania, gdyż świadczenia obu stron nieważnej umowy kredytu mają charakter pieniężny, a wierzytelności te mogą być umorzone przez potrącenie, co zapewnia dalej idącą ochronę niż prawo zatrzymania.
Uzasadnienie
Prawo zatrzymania ma charakter subsydiarny i służy skoordynowaniu zwrotu świadczeń. W przypadku wzajemnych wierzytelności pieniężnych, potrącenie zapewnia pełniejsze zaspokojenie i nie powinno być blokowane przez prawo zatrzymania. Ponadto, orzecznictwo TSUE stoi na przeszkodzie wykładni, która uzależnia zwrot świadczeń od zaofiarowania przez konsumenta zwrotu całości otrzymanego świadczenia, niezależnie od dokonanych spłat.
Czy klauzule przeliczeniowe w umowach kredytu denominowanego kursem waluty obcej są abuzywne i prowadzą do nieważności umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, klauzule te są abuzywne, ponieważ pozwalają bankowi na swobodne ustalenie kursu walutowego, co narusza interes konsumenta i dobre obyczaje. Po usunięciu klauzul abuzywnych umowa kredytu nie może dalej funkcjonować.
Uzasadnienie
Mechanizmy przeliczeniowe dotyczące wypłaty kredytu i jego spłaty, pozwalające bankowi na arbitralne ustalanie kursów walutowych, są nietransparentne i nieprzewidywalne dla konsumenta. Są one sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interes konsumenta, co zgodnie z orzecznictwem SN i TSUE prowadzi do ich bezskuteczności.
Czy roszczenia z tytułu nienależnego świadczenia w przypadku nieważności umowy kredytu mają charakter bezterminowy i czy wezwanie do zapłaty warunkuje wymagalność odsetek?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, roszczenia z tytułu nienależnego świadczenia mają charakter bezterminowy, a termin spełnienia świadczenia wyznacza się na podstawie art. 455 k.c. po wezwaniu skierowanym przez zubożonego. Wezwanie takie warunkuje wymagalność roszczeń i możliwość żądania odsetek za opóźnienie.
Uzasadnienie
Roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia powstają w sytuacji, gdy odpadła podstawa prawna świadczeń. Termin ich spełnienia, w braku innego oznaczenia, jest wyznaczany przez wezwanie wierzyciela. Wezwanie powoda skierowane do banku o zwrot rat z powołaniem się na nieważność umowy spełnia wymagania art. 455 k.c., co warunkuje wymagalność roszczeń i możliwość żądania odsetek.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A. S. | osoba_fizyczna | powód |
| Bank spółka akcyjna w W. | spółka | pozwany |
Przepisy (6)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Określa klauzule niedozwolone (abuzywne) w umowach z konsumentami, które nie wiążą konsumenta, chyba że wyraził na nie świadomą zgodę.
Pomocnicze
k.c. art. 496
Kodeks cywilny
Reguluje prawo zatrzymania w przypadku zwrotu świadczeń wzajemnych po odstąpieniu od umowy, rozwiązaniu lub nieważności umowy.
k.c. art. 497
Kodeks cywilny
Stosuje odpowiednio przepisy o prawie zatrzymania w razie rozwiązania lub nieważności umowy wzajemnej.
k.c. art. 410
Kodeks cywilny
Dotyczy bezpodstawnego wzbogacenia, w tym zwrotu nienależnego świadczenia.
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Określa termin spełnienia świadczenia, gdy nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania – świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu.
u.SN art. 87 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Stanowi, że uchwała składu całej izby Sądu Najwyższego z chwilą podjęcia uzyskuje moc zasady prawnej i wiąże inne składy orzekające.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Klauzule przeliczeniowe w umowach kredytu denominowanego są abuzywne i naruszają interes konsumenta. • Bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania w przypadku rozliczenia świadczeń z nieważnej umowy kredytu denominowanego. • Roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia mają charakter bezterminowy i warunkują wymagalność odsetek po wezwaniu.
Odrzucone argumenty
Zarzut zatrzymania podniesiony przez bank był zasadny. • Umowy kredytu nie zawierały klauzul abuzywnych lub powód świadomie je zaakceptował.
Godne uwagi sformułowania
mechanizmy przeliczeniowe zawarte w umowach [...] są abuzywne i rażąco naruszają interes konsumenta • klauzula ryzyka walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli kursowej • klauzule te, składające się na przyjęty w umowach kredytu mechanizm przeliczeniowy, są ze sobą ściśle powiązane, a ich rozszczepienie jest zabiegiem sztucznym • prawo zatrzymania (art. 496 k.c.) nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony • w przypadku wzajemnych wierzytelności pieniężnych strony mają prawo do zatrzymania świadczenia, mogłoby rodzić ryzyko nadużycia tego uprawnienia przez strony
Skład orzekający
Adam Doliwa
przewodniczący-sprawozdawca
Piotr Telusiewicz
członek
Kamil Zaradkiewicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie niedopuszczalności prawa zatrzymania przez bank w przypadku rozliczeń z nieważnych umów kredytu denominowanego, a także utrwalenie stanowiska w sprawie abuzywności klauzul walutowych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji umów kredytu denominowanego i zarzutu zatrzymania. Interpretacja prawa zatrzymania może być odmienna w innych kontekstach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów frankowych i abuzywności klauzul, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii prawa zatrzymania ma istotne znaczenie praktyczne dla konsumentów i banków.
“Sąd Najwyższy: Bank nie może blokować zwrotu pieniędzy z kredytu CHF, powołując się na prawo zatrzymania!”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.