Orzeczenie · 2025-02-28

II CSKP 704/23

Sąd

Sąd Najwyższy

Miejsce

Warszawa

Data

2025-02-28

SNCywilneprawo zobowiązańWysokanajwyższy

kredyt CHFabuzywnośćklauzula indeksacyjnanieważność umowyTSUESąd Najwyższyprzedawnieniepotrącenieochrona konsumenta

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną Syndyka masy upadłości Banku S.A. w upadłości od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie, który częściowo zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie w sprawie z powództwa I.C. przeciwko Bankowi o zapłatę i ustalenie. Sąd Okręgowy uznał umowę kredytu hipotecznego z 2006 r., indeksowanego kursem CHF, za nieważną z powodu abuzywności postanowień dotyczących mechanizmu indeksacji i zasądził od banku na rzecz powódki kwotę 640 719,18 zł. Sąd Apelacyjny zmienił ten wyrok jedynie w zakresie daty wymagalności odsetek od części kwoty. Sąd Najwyższy, analizując zarzuty skargi kasacyjnej banku dotyczące m.in. naruszenia art. 385¹ k.c. i Dyrektywy 93/13/EWG, prawa bankowego oraz przepisów o przedawnieniu i potrąceniu, uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej oddalenia apelacji pozwanego od wyroku SO w zakresie zasądzonej kwoty i kosztów, a także w części rozstrzygającej o kosztach postępowania apelacyjnego. Sprawę w tych granicach przekazano Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy uznał częściowo zasadność zarzutu naruszenia art. 120 k.c. w zw. z art. 117 § 1 k.c. w zw. z art. 385¹ § 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 w zw. z art. 498 k.c. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że roszczenie pozwanego o zwrot udostępnionego kapitału kredytu przedawniło się w całości z dniem 31 grudnia 2019 r. Wskazano, że bieg terminu przedawnienia roszczenia banku o zwrot jego świadczenia rozpoczyna się w dniu, w którym konsument zakwestionował wobec banku związanie postanowieniami umowy, wzywając bank do zwrotu skonkretyzowanej kwoty. W odniesieniu do kwoty 215 312,74 zł, wezwanie do zwrotu nastąpiło później, co oznacza, że roszczenie banku nie uległo przedawnieniu w momencie wezwania powódki przez Bank do zwrotu kapitału, co stworzyło stan potrącalności wzajemnych wierzytelności.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Ustalenie momentu rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia roszczenia banku o zwrot kapitału kredytu indeksowanego CHF po stwierdzeniu nieważności umowy oraz zasady skuteczności potrącenia w takich sprawach.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie opiera się na najnowszej wykładni TSUE, która może wymagać dalszego dostosowania krajowego orzecznictwa. Kwestia przedawnienia roszczenia banku jest ściśle związana z momentem zakwestionowania umowy przez konsumenta.

Zagadnienia prawne (4)

Czy postanowienia umowy kredytu hipotecznego indeksowanego kursem waluty obcej, dotyczące mechanizmu indeksacji, mogą być uznane za niedozwolone postanowienia umowne (abuzywne) w rozumieniu art. 385¹ k.c. i Dyrektywy 93/13/EWG?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, postanowienia te mogą być uznane za abuzywne, jeśli nie zostały sformułowane w sposób jasny i zrozumiały dla konsumenta, a ich stosowanie rażąco narusza jego interesy i dobre obyczaje.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy odwołał się do utrwalonego orzecznictwa TSUE i SN, wskazując, że klauzule indeksacyjne określające główne świadczenia stron, jeśli nie są przejrzyste i obciążają konsumenta nieprzewidywalnym ryzykiem kursowym, mogą być uznane za abuzywne. Wymagana jest szczególna staranność banku w informowaniu konsumenta o ryzyku.

Jaki jest skutek stwierdzenia abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowie kredytu hipotecznego indeksowanego kursem waluty obcej – czy prowadzi to do nieważności całej umowy?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych nie jest możliwe utrzymanie umowy kredytu indeksowanego kursem CHF o charakterze zamierzonym przez strony, co przemawia za jej nieważnością, a ściślej za nieistnieniem wynikającego z niej stosunku prawnego między stronami.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy, powołując się na uchwałę III CZP 6/21 i orzecznictwo TSUE, stwierdził, że całkowity upadek umowy może narażać konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje, a decyzja o tym, czy umowa może obowiązywać bez abuzywnych klauzul, zależy od woli konsumenta. Jednakże, w braku następczej zgody konsumenta, umowa nie może obowiązywać.

Kiedy rozpoczyna się bieg terminu przedawnienia roszczenia banku o zwrot kapitału kredytu wypłaconego na podstawie nieważnej umowy, a kiedy rozpoczyna się bieg terminu przedawnienia roszczenia konsumenta o zwrot spełnionych świadczeń?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Bieg terminu przedawnienia roszczenia banku o zwrot jego świadczenia rozpoczyna się w dniu, w którym konsument zakwestionował wobec banku związanie postanowieniami umowy, wzywając bank do zwrotu skonkretyzowanej kwoty. Termin przedawnienia roszczeń konsumenta rozpoczyna bieg w chwili, w której dowiedział się on lub powinien dowiedzieć się o nieuczciwym charakterze warunku.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy, opierając się na najnowszych wyrokach TSUE (C-140/22, C-28/22), zrewidował wcześniejsze stanowisko uchwały III CZP 6/21. Stwierdzono, że wykładnia sądowa prawa krajowego, zgodnie z którą wykonywanie praw konsumenta jest uzależnione od złożenia przez niego oświadczenia o braku zgody na warunek i świadomości konsekwencji, jest sprzeczna z Dyrektywą 93/13. Termin przedawnienia roszczeń banku rozpoczyna bieg od momentu wezwania konsumenta do zapłaty, a termin przedawnienia roszczeń konsumenta od momentu dowiedzenia się o abuzywności.

Czy zarzut potrącenia zgłoszony przez bank jest skuteczny, jeśli wierzytelność banku o zwrot kapitału kredytu uległa przedawnieniu?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, zarzut potrącenia jest nieskuteczny, jeśli wierzytelność potrącającego (banku) jest przedawniona w chwili, gdy potrącenie stało się możliwe.

Uzasadnienie

Do skuteczności potrącenia konieczne jest istnienie i wymagalność obu wierzytelności oraz nieprzedawnienie żadnej z nich w chwili, gdy potrącenie stało się możliwe (art. 498 § 1 k.p.c., art. 502 k.c.). Sąd Apelacyjny błędnie ocenił przedawnienie roszczenia banku, co Sąd Najwyższy częściowo skorygował, uznając, że w odniesieniu do części kwoty roszczenie banku nie uległo przedawnieniu w momencie wezwania powódki, co stworzyło stan potrącalności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylenie zaskarżonego wyroku w części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Strona wygrywająca

Częściowo pozwany Bank (w zakresie uwzględnienia zarzutu potrącenia)

Strony

Nazwa	Typ	Rola
I.C.	osoba_fizyczna	powódka
Syndyk masy upadłości Bank spółki akcyjnej w upadłości w W.	spółka	pozwany

Przepisy (15)

Główne

k.c. art. 385¹ § § 1

Kodeks cywilny

Dotyczy niedozwolonych postanowień umownych (klauzul abuzywnych). Sąd Najwyższy wielokrotnie odwoływał się do tej normy w kontekście klauzul indeksacyjnych w umowach kredytowych.

k.c. art. 385¹ § § 2

Kodeks cywilny

Określa skutki stwierdzenia abuzywności postanowienia umownego – nie wiąże ono konsumenta, a strony powinny wykonać swoje zobowiązania w pozostałej części, chyba że bez abuzywnego postanowienia umowa nie może obowiązywać.

k.c. art. 498 § § 1

Kodeks cywilny

Określa przesłanki potrącenia wierzytelności (wzajemność, wymagalność, zaskarżalność).

Pomocnicze

k.c. art. 65 § § 1 i 2

Kodeks cywilny

Dotyczy wykładni oświadczeń woli. Przywołany w kontekście zarzutów banku dotyczących interpretacji klauzul umownych.

k.c. art. 358 § § 2

Kodeks cywilny

Dotyczy zobowiązań w walucie obcej. Przywołany w kontekście możliwości zastąpienia abuzywnych klauzul kursowych.

k.c. art. 58 § § 3

Kodeks cywilny

Dotyczy nieważności czynności prawnej. Przywołany w kontekście skutków stwierdzenia abuzywności postanowień umownych.

k.c. art. 120

Kodeks cywilny

Dotyczy przedawnienia roszczeń. Przywołany w kontekście zarzutów dotyczących przedawnienia roszczenia banku.

k.c. art. 117 § § 1

Kodeks cywilny

Dotyczy przedawnienia roszczeń i jego skutków (zaskarżalność).

k.c. art. 499

Kodeks cywilny

Dotyczy skutków prawnych potrącenia w aspekcie czasowym (moc wsteczna).

k.c. art. 502

Kodeks cywilny

Wyłącza potrącenie, jeżeli w chwili, gdy stało się możliwe, wierzytelność była już przedawniona.

k.c. art. 455

Kodeks cywilny

Dotyczy terminu spełnienia świadczenia (wymagalność).

prawo bankowe art. 69 § ust. 3

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe

Przywołany w kontekście zarzutów banku dotyczących możliwości odwołania się do tego przepisu przy wykładni umowy.

k.p.c. art. 398¹⁴

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy orzekania przez Sąd Najwyższy po rozpoznaniu skargi kasacyjnej.

k.p.c. art. 398¹⁵ § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

k.p.c. art. 117 § § 2¹

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy nieuwzględniania przez sąd z urzędu upływu terminu przedawnienia przeciwko konsumentowi.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Częściowe uwzględnienie zarzutu naruszenia art. 120 k.c. w zw. z art. 117 § 1 k.c. w zw. z art. 385¹ § 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 w zw. z art. 498 k.c. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że roszczenie pozwanego o zwrot udostępnionego kapitału kredytu przedawniło się w całości z dniem 31 grudnia 2019 r.

Odrzucone argumenty

Zarzuty naruszenia art. 385¹ k.c. w związku ze wskazanymi przepisami k.c., prawa bankowego oraz Dyrektywy 93/13 dotyczące abuzywności klauzul indeksacyjnych i spreadu walutowego. • Zarzut naruszenia art. 69 ust. 3 prawa bankowego, art. 65 k.c. oraz art. 358 § 2 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 przez niezastosowanie tych przepisów do wykładni umowy. • Zarzut naruszenia art. 385¹ § 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 przez przyjęcie, że na skutek stwierdzenia niedozwolonego charakteru mechanizmu indeksacji dochodzi do upadku umowy. • Zarzut naruszenia art. 385¹ § 1 i 2 k.c. i art. 58 § 3 k.c. przez uznanie, że skutkiem stwierdzenia abuzywności jest brak możliwości dalszego obowiązywania umowy. • Zarzut naruszenia art. 385¹ § 1 i 2 k.c. i art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG przez uznanie, że nieważność umowy kredytu powinna stanowić sankcję dla przedsiębiorcy. • Zarzut naruszenia art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c. przez uznanie, że zgłoszony przez pozwanego zarzut zatrzymania był nieskuteczny ze względu na brak wzajemnego charakteru umowy kredytu. • Zarzut naruszenia art. 455 k.c. w zw. art. 385¹ § 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 przez uznanie, że wierzytelność powódki o zwrot świadczeń stała się wymagalna z dniem doręczenia odpisu pozwu.

Godne uwagi sformułowania

Klauzule kształtujące mechanizm indeksacji, zastrzeżone w umowie kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej (lub denominowanego w walucie obcej) określają główne świadczenia stron. • Abuzywne klauzule indeksacyjne są od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy, chyba że konsument następczo udzieli świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób przywróci ich skuteczność z mocą wsteczną. • W braku następczej zgody konsumenta na stosowanie klauzuli abuzywnej nie może ona wywrzeć wobec niego żadnego skutku. • Bieg terminu przedawnienia roszczenia banku o zwrot jego świadczenia rozpoczyna się w dniu, w którym konsument zakwestionował wobec banku związanie postanowieniami umowy, wzywając bank do zwrotu skonkretyzowanej kwoty. • Do skuteczności potrącenia konieczne jest istnienie i wymagalność obu potrącanych wierzytelności oraz nieprzedawnienie żadnej z nich w chwili, gdy potrącenie stało się możliwe.

Skład orzekający

Paweł Grzegorczyk

przewodniczący

Władysław Pawlak

członek

Agnieszka Piotrowska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie momentu rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia roszczenia banku o zwrot kapitału kredytu indeksowanego CHF po stwierdzeniu nieważności umowy oraz zasady skuteczności potrącenia w takich sprawach."

Ograniczenia: Orzeczenie opiera się na najnowszej wykładni TSUE, która może wymagać dalszego dostosowania krajowego orzecznictwa. Kwestia przedawnienia roszczenia banku jest ściśle związana z momentem zakwestionowania umowy przez konsumenta.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Orzeczenie Sądu Najwyższego dotyczy kluczowej i wciąż żywej kwestii kredytów frankowych, wprowadzając istotne doprecyzowanie dotyczące przedawnienia roszczeń banku i skuteczności potrącenia, co ma ogromne znaczenie praktyczne dla tysięcy konsumentów i banków.

“Sąd Najwyższy: Kiedy bank może odzyskać pieniądze z kredytu CHF? Kluczowa zmiana w zasadach przedawnienia i potrącenia!”

Dane finansowe

WPS: 640 719,18 PLN

zwrot świadczenia: 215 312,74 PLN

zwrot świadczenia: 425 406,44 PLN

Asystent AI dla prawników