Orzeczenie · 2024-10-15

II CSKP 434/23

Sąd

Sąd Najwyższy

Miejsce

Warszawa

Data

2024-10-15

SNCywilneochrona konsumentówWysokanajwyższy

kredyt CHFabuzywnośćklauzule niedozwoloneochrona konsumentaryzyko walutowenieważność umowyzwrot świadczeńSąd Najwyższyprawo bankowe

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną banku od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, który utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim zasądzający od banku na rzecz powódki M. S. kwotę 139 171,66 zł z odsetkami. Roszczenie wynikało z nieważności umowy kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF, zawartej przez powódkę jako konsumentkę. Sądy niższych instancji uznały umowę za nieważną z powodu abuzywnych klauzul przeliczeniowych oraz braku należytego pouczenia o ryzyku kursowym. Bank w skardze kasacyjnej zarzucał naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego, w tym dotyczące współuczestnictwa koniecznego i skutków abuzywności. Sąd Najwyższy, powołując się na orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz własne uchwały, oddalił skargę kasacyjną. Podkreślono, że w przypadku nieważności umowy kredytowej, konsument ma prawo do zwrotu nienależnych świadczeń, a bank nie może domagać się od konsumenta rekompensaty przekraczającej zwrot kapitału i ustawowe odsetki. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na istotę przedkontraktowych obowiązków informacyjnych banku wobec konsumenta, zwłaszcza w zakresie ryzyka walutowego, które musi być przedstawione w sposób jasny i zrozumiały.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie ochrony konsumentów w umowach kredytów indeksowanych do walut obcych, w szczególności dotyczącej abuzywności klauzul przeliczeniowych i obowiązków informacyjnych banku.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy umów zawartych przed nowelizacją prawa bankowego, ale jego zasady dotyczące ochrony konsumentów i abuzywności pozostają aktualne dla oceny umów z lat wcześniejszych.

Zagadnienia prawne (3)

Czy umowa kredytu indeksowanego do waluty obcej, zawierająca klauzule przeliczeniowe oparte na kursach ustalanych przez bank oraz brak prawidłowego pouczenia o ryzyku kursowym, jest nieważna z powodu abuzywności?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, umowa kredytu indeksowanego do waluty obcej, która zawiera niedozwolone postanowienia umowne dotyczące mechanizmu przeliczeniowego oraz nie zawiera jasnego pouczenia o ryzyku kursowym, może być uznana za nieważną.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy, opierając się na orzecznictwie TSUE i własnym, stwierdził, że mechanizm ustalania kursów waluty przez bank, który pozostawia mu swobodę, jest sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta. Brak jasnego pouczenia o ryzyku kursowym również stanowi podstawę do uznania umowy za nieważną.

Czy w przypadku stwierdzenia nieważności umowy kredytowej z powodu abuzywności, konsument ma prawo do zwrotu wszystkich spełnionych świadczeń, a bank może domagać się jedynie zwrotu kapitału?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, w przypadku nieważności umowy kredytowej ze względu na abuzywne postanowienia, konsument ma prawo do zwrotu nienależnych świadczeń, a bank może domagać się jedynie zwrotu kapitału wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy powołał się na orzecznictwo TSUE, zgodnie z którym bank nie może domagać się od konsumenta rekompensaty przekraczającej zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania umowy oraz ustawowe odsetki za zwłokę liczone od dnia wezwania do zapłaty.

Czy w sprawie o zwrot nienależnych świadczeń z nieważnej umowy kredytowej zachodzi współuczestnictwo konieczne po stronie powodowej?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, w ramach powództwa konsumenta przeciwko przedsiębiorcy o stwierdzenie nieważności umowy kredytowej nie zachodzi po stronie powodowej współuczestnictwo konieczne.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy odwołał się do własnej uchwały III CZP 12/23, stwierdzając, że kwestia nieważności umowy kredytowej miała charakter przesłankowy dla roszczenia o zwrot świadczeń, a roszczenie to ma charakter podzielny.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Oddalenie skargi kasacyjnej

Strona wygrywająca

powódka M. S.

Strony

Nazwa	Typ	Rola
Bank	spółka	pozwany
M. S.	osoba_fizyczna	powódka

Przepisy (17)

Główne

k.c. art. 385¹ § § 1

Kodeks cywilny

Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeśli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane jednoznacznie.

k.p.c. art. 398¹⁴

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej.

Pomocnicze

k.c. art. 385¹ § § 2

Kodeks cywilny

Jeżeli postanowienie umowy (art. 385¹ § 1) nie wiąże konsumenta, strony są związane umową co do pozostałych jej postanowień.

k.c. art. 385²

Kodeks cywilny

Oceny, czy postanowienie umowy jest niedozwolone (art. 385¹), dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy; tę ocenę uwzględnia się także przy rozstrzyganiu o skutkach oświadczenia woli opartego na tym postanowieniu.

k.c. art. 358 § § 2

Kodeks cywilny

W przypadku gdy przedmiotem zobowiązania jest suma pieniężna wyrażona w walucie obcej, przeliczenia jej na walutę polską dokonuje się według kursu średniego ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski z dnia wymagalności roszczenia, chyba że ustawa, dobra wola stron lub inne właściwe okoliczności stanowią inaczej.

k.p.c. art. 195 § § 1 i 2

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy współuczestnictwa koniecznego, które nie zachodzi w przypadku powództwa konsumenta o zwrot nienależnych świadczeń z nieważnej umowy.

k.p.c. art. 316 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Sąd bierze za podstawę orzeczenia stan rzeczy ustalony na podstawie przeprowadzonych dowodów.

k.p.c. art. 98 § § 1 i 3

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy zasad zasądzania kosztów postępowania.

k.p.c. art. 398²¹

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy kosztów postępowania kasacyjnego.

k.p.c. art. 391 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy kosztów postępowania apelacyjnego.

Dz. U. poz. 614 art. 19 § ust. 1

Ustawa o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw

Dotyczy odsetek w postępowaniu cywilnym.

Dz. U. z 2021 r., poz. 2324

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia 2014 r. w sprawie określenia brzmienia klauzuli wykonalności

Dotyczy brzmienia klauzuli wykonalności.

Dz. U. z 2023, poz. 1935

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

Dotyczy opłat za czynności radców prawnych.

Dz. U. z 1936 r. Nr 37, poz. 282 art. 41

Prawo wekslowe

Analogia do rozwiązania kwestii spreadu walutowego.

pr. bank. art. 69 § ust. 2 pkt 4a

Ustawa Prawo bankowe

Szczegółowe zasady określenia kursów wymiany walut w umowach kredytu indeksowanego/denominowanego.

pr. bank. art. 69 § ust. 3

Ustawa Prawo bankowe

Możliwość spłaty rat kredytu denominowanego/indeksowanego w walucie obcej.

ustawy o NBP art. 24 § ust. 3

Ustawa o NBP

Dotyczy kursów walutowych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Umowa kredytu indeksowanego do CHF zawierała abuzywne klauzule przeliczeniowe. • Bank nie poinformował prawidłowo konsumentki o ryzyku kursowym. • Konsumentka ma prawo do zwrotu nienależnych świadczeń spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy. • W przypadku nieważności umowy, bank może domagać się jedynie zwrotu kapitału i odsetek ustawowych.

Odrzucone argumenty

Zarzuty banku dotyczące naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 195 § 1 i 2 k.p.c.) w zakresie współuczestnictwa koniecznego. • Zarzuty banku dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego, w tym art. 385¹ § 1 k.c. i dyrektywy 93/13, w kontekście skutków abuzywności.

Godne uwagi sformułowania

CHF jest walutą bardzo stabilną, a wahania kursowe są niewielkie. • Nie została jednak pouczona, iż kurs CHF będzie wpływał na wysokość zadłużenia kredytowego. • Sporna umowa kredytowa jest nieważna, ponieważ zawierała abuzywne klauzule przeliczeniowe. • Powódka - jako konsumenta - nie wyraziła zgody na dalsze obowiązywanie umowy z pominięciem wadliwych postanowień umownych. • Po ostatnich orzeczeniach Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej [...] drugorzędne znaczenie ma [...] pouczenie konsumenta o skutkach nieważności umowy, w kontekście ewentualnej jego zgody na abuzywne postanowienia umowne. • Mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, który pozostawia bankowi swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta. • Ciężar dowodu, że klauzula umowna w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 była jasna i zrozumiała spoczywa na przedsiębiorcy. • Konsument musi mieć zapewnioną możliwość zrozumienia, do czego się zobowiązuje. • Konsument jest stroną słabszą w stosunku do przedsiębiorcy, zarówno pod względem możliwości negocjacyjnych, jak i ze względu na stopień poinformowania.

Skład orzekający

Władysław Pawlak

przewodniczący, sprawozdawca

Roman Trzaskowski

członek

Karol Weitz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie ochrony konsumentów w umowach kredytów indeksowanych do walut obcych, w szczególności dotyczącej abuzywności klauzul przeliczeniowych i obowiązków informacyjnych banku."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy umów zawartych przed nowelizacją prawa bankowego, ale jego zasady dotyczące ochrony konsumentów i abuzywności pozostają aktualne dla oceny umów z lat wcześniejszych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów frankowych i ochrony konsumentów przed nieuczciwymi praktykami bankowymi, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie społeczne i prawnicze.

“Kredyt frankowy: Sąd Najwyższy potwierdza – banki muszą zwracać pieniądze konsumentom!”

Dane finansowe

WPS: 139 171,66 PLN

zwrot nienależnych świadczeń: 139 171,66 PLN

koszty postępowania kasacyjnego: 2700 PLN

Sektor

bankowość

Asystent AI dla prawników