Orzeczenie · 2022-02-03

II CSKP 415/22

Sąd

Sąd Najwyższy

Data

2022-02-03

SNCywilnezobowiązaniaWysokanajwyższy

kredyt frankowyabuzywnośćryzyko kursoweochrona konsumentaklauzula niedozwolonaSąd Najwyższyprawo bankowedenominowany kredyt

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną banku kwestionującą wyrok Sądu Apelacyjnego, który uznał klauzule dotyczące ryzyka kursowego w umowie kredytu denominowanego w CHF za abuzywne. Sąd Apelacyjny zasądził od banku na rzecz powodów kwotę 88 444,14 zł, uznając, że bank nie poinformował właściwie o ryzyku kursowym, a postanowienia umowy dotyczące przeliczeń kursowych są niedozwolone. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną banku, uznając zarzuty procesowe za chybione, gdyż Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi. W odniesieniu do prawa materialnego, Sąd Najwyższy potwierdził, że klauzule pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej są niedozwolone, nawet jeśli określają główne świadczenie, o ile nie są sformułowane w sposób jednoznaczny. Sąd podkreślił, że bank nie wykonał należycie obowiązku informacyjnego co do ryzyka kursowego, a przedstawione symulacje były niewystarczające. W konsekwencji, uznanie klauzul za abuzywne prowadzi do ich bezskuteczności ex lege, a ponieważ określają one główne świadczenie, umowa w pozostałym zakresie nie jest możliwa do utrzymania i wykonywania, co skutkuje jej nieważnością. Świadczenia spełnione na podstawie takiej umowy są nienależne i podlegają zwrotowi na podstawie art. 410 k.c.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie abuzywności klauzul walutowych w umowach kredytowych i skutków prawnych ich stwierdzenia.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy konkretnego typu umowy kredytu denominowanego w CHF i specyficznych okoliczności faktycznych związanych z informowaniem konsumenta o ryzyku kursowym. Może wymagać analizy w kontekście innych walut i umów.

Zagadnienia prawne (4)

Czy postanowienia umowy kredytu denominowanego w walucie obcej, określające sposób przeliczenia kwoty kredytu i rat na walutę polską oraz zasady ustalania kursu waluty przez bank, mogą być uznane za niedozwolone postanowienia umowne (abuzywne) w rozumieniu art. 385(1) § 1 k.c.?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, postanowienia te mogą być uznane za niedozwolone, jeśli nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny i naruszają dobre obyczaje oraz rażąco interesy konsumenta, zwłaszcza gdy bank nie poinformował należycie o ryzyku kursowym.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że klauzule pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej są niedozwolone, ponieważ nie są jednoznaczne i naruszają interesy konsumenta. Bank nie wykonał należycie obowiązku informacyjnego co do ryzyka kursowego, a przedstawione symulacje były niewystarczające.

Czy klauzule określające główne świadczenia stron w umowie kredytu podlegają kontroli pod kątem ich abuzywności?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, pod warunkiem, że nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Klauzule nietransparentne, nawet dotyczące głównych świadczeń, podlegają kontroli.

Uzasadnienie

Choć postanowienia określające główne świadczenia stron zazwyczaj odzwierciedlają wolę konsumenta, wyłączenie spod kontroli nie dotyczy postanowień nietransparentnych, które nie pozwalają konsumentowi na łatwą ocenę konsekwencji ekonomicznych.

Jaki jest skutek stwierdzenia abuzywności klauzul dotyczących sposobu denominacji kredytu?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Stwierdzenie abuzywności klauzul prowadzi do ich bezskuteczności ex lege. Jeśli klauzule te określają główne świadczenie, umowa w pozostałym zakresie nie jest możliwa do utrzymania i wykonywania, co skutkuje jej nieważnością.

Uzasadnienie

Eliminacja klauzul określających główne świadczenie może prowadzić do upadku umowy w całości, jeśli na podstawie pozostałych postanowień nie da się odtworzyć treści praw i obowiązków stron. Świadczenia spełnione na podstawie takiej umowy są nienależne i podlegają zwrotowi.

Czy aneks do umowy, zmieniający sposób spłaty kredytu, może sanować niedozwolony charakter pierwotnych klauzul?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, aneks nie sanuje niedozwolonego charakteru pierwotnych klauzul, jeśli nie prowadzi do przywrócenia równowagi i nie jest sam w sobie nieuczciwy, a konsument nie wyraził na to świadomej zgody.

Uzasadnienie

TSUE wskazał, że sąd krajowy musi stwierdzić nieuczciwy charakter warunku nawet po jego zmianie, jeśli zmiana nie przywraca równowagi lub konsument nie wyraził świadomej zgody na nowy warunek.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Oddala skargę kasacyjną

Strona wygrywająca

[...] Bank [...] S.A. w W.

Strony

Nazwa	Typ	Rola
P. B.	osoba_fizyczna	powód
L. B.	osoba_fizyczna	powód
[...] Bank [...] S.A. w W.	spółka	pozwany

Przepisy (11)

Główne

k.c. art. 385¹ § § 1

Kodeks cywilny

Postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, jeżeli kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy, słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie spodziewać się, iż konsument ten przyjąłby takie postanowienie w drodze negocjacji indywidualnych. Klauzule pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej są niedozwolone, jeśli nie są jednoznaczne i naruszają interesy konsumenta.

k.c. art. 410 § § 1

Kodeks cywilny

Przepis dotyczący nienależnego świadczenia, zastosowany w sytuacji, gdy umowa kredytu stała się bezskuteczna.

k.c. art. 410 § § 2

Kodeks cywilny

Świadczenie spełnione na podstawie niedozwolonego postanowienia umowy musi być postrzegane jako świadczenie nienależne.

Pomocnicze

k.c. art. 385¹ § § 2

Kodeks cywilny

Jeżeli niedozwolone postanowienie umowne nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.

k.c. art. 118

Kodeks cywilny

Przepis dotyczący przedawnienia roszczeń, zastosowany w odniesieniu do dwóch rat kredytu.

k.c. art. 405

Kodeks cywilny

Przepis dotyczący bezpodstawnego wzbogacenia, zastosowany w kontekście zwrotu nienależnych świadczeń.

pr. bank. art. 137 § ust. 1 pkt 5

Ustawa Prawo bankowe

Wspomniany w zarzutach skargi kasacyjnej dotyczących informacji o ryzyku kursowym.

k.p.c. art. 398³ § § 3

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa skargi kasacyjnej nie może opierać się na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów.

k.p.c. art. 398¹³ § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.

k.p.c. art. 247

Kodeks postępowania cywilnego

Przepis dotyczący dowodu z dokumentów, wspomniany w kontekście ustaleń faktycznych.

k.p.c. art. 299

Kodeks postępowania cywilnego

Przepis dotyczący dowodu z przesłuchania stron, wspomniany w kontekście ustaleń faktycznych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Bank nie poinformował należycie o ryzyku kursowym. • Klauzule dotyczące ryzyka kursowego i przeliczeń walutowych są abuzywne. • Abuzywne klauzule dotyczące głównego świadczenia prowadzą do nieważności całej umowy. • Świadczenia spełnione na podstawie nieważnej umowy są nienależne i podlegają zwrotowi.

Odrzucone argumenty

Informacja o ryzyku kursowym była wystarczająca i zgodna ze standardami regulatora. • Klauzula określająca kwotę kredytu nie jest abuzywna, nawet jeśli nie była indywidualnie negocjowana. • Sąd Apelacyjny błędnie zinterpretował przepisy dotyczące kontroli abuzywności klauzul. • Sąd Apelacyjny naruszył przepisy procesowe, dokonując ustaleń wbrew osnowie dokumentów i opierając się na przesłuchaniu stron. • Umowa, mimo eliminacji klauzul abuzywnych, mogła być dalej wykonywana.

Godne uwagi sformułowania

Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. • Postanowienia umowne, określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych. • To, że postanowienia określające sposób ustalania kursu waluty obcej, które składają się na klauzulę waloryzacyjną zawartą w umowie kredytu, określają główne świadczenie kredytobiorcy, nie oznacza, że te postanowienia nie podlegają kontroli pod kątem ich abuzywności. • Eliminacja postanowienia określającego takie świadczenie częściej prowadzić będzie do upadku umowy w całości niż eliminacja postanowienia niezwiązanego ze świadczeniem głównym, ale fakt ten sam w sobie jest bez znaczenia, jeżeli na podstawie pozostałych postanowień możliwe jest określenie praw i obowiązków stron. • Świadczenie spełnione na podstawie niedozwolonego postanowienia umowy musi być postrzegane jako świadczenie nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 k.c.

Skład orzekający

Małgorzata Manowska

przewodniczący

Marcin Łochowski

sprawozdawca

Tomasz Szanciło

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie abuzywności klauzul walutowych w umowach kredytowych i skutków prawnych ich stwierdzenia."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnego typu umowy kredytu denominowanego w CHF i specyficznych okoliczności faktycznych związanych z informowaniem konsumenta o ryzyku kursowym. Może wymagać analizy w kontekście innych walut i umów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów frankowych i abuzywności klauzul, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie zarówno wśród prawników, jak i konsumentów. Wyrok Sądu Najwyższego stanowi ważne potwierdzenie linii orzeczniczej.

“Kredyty frankowe: Sąd Najwyższy potwierdza – banki muszą informować o ryzyku kursowym, a abuzywne klauzule prowadzą do nieważności umowy!”

Dane finansowe

WPS: 150 850 CHF

zwrot świadczenia: 88 444,14 PLN

Sektor

bankowość

Asystent AI dla prawników