II CSKP 402/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa J.S. przeciwko Bank w W. o zapłatę, związanego z umową kredytu indeksowanego w walucie obcej, przeznaczonego na zakup lokali użytkowych. Sąd Okręgowy uznał umowę za nieważną z powodu sprzeczności z prawem, ale oddalił powództwo z powodu przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnego świadczenia. Sąd Apelacyjny, choć nie zgodził się z oceną nieważności umowy, również oddalił apelację powódki, wskazując na brak przymiotu konsumenta i tym samym odmienne zasady biegu przedawnienia. Sąd Najwyższy w wyroku z 9 października 2025 r. oddalił skargę kasacyjną powódki. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było ustalenie, że umowa nie miała charakteru konsumenckiego. W związku z tym, w przeciwieństwie do spraw konsumenckich, gdzie bieg terminu przedawnienia roszczeń restytucyjnych może rozpocząć się od momentu podjęcia przez konsumenta wiążącej decyzji co do sanowania klauzuli, w przypadku umów niekonsumenckich termin ten biegnie od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie. Sąd Najwyższy podkreślił, że dla rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia nie ma znaczenia, kiedy wierzyciel dowiedział się o tym, że świadczenie było nienależne, ani kiedy rzeczywiście wezwał dłużnika do zwrotu. W tej sprawie ostatnie wpłaty dokonano 12 kwietnia 2013 r., a pozew wniesiono 23 października 2018 r., co oznaczało upływ trzyletniego terminu przedawnienia. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, zasądził od powódki koszty postępowania kasacyjnego i przyznał koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie zasad biegu terminu przedawnienia roszczeń restytucyjnych w przypadku umów kredytu niekonsumenckiego, odróżnienie ich od sytuacji konsumentów, a także interpretacja zakazu reformationis in peius.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji umowy kredytu niekonsumenckiego i zasad przedawnienia dla przedsiębiorców. Interpretacja zakazu reformationis in peius jest utrwalona w orzecznictwie.
Zagadnienia prawne (5)
Czy umowa kredytu indeksowanego w walucie obcej, zawarta przez osobę fizyczną na zakup lokali użytkowych, na których prowadzona jest działalność gospodarcza, jest nieważna z powodu sprzeczności z prawem lub naruszenia zasad swobody umów?
Odpowiedź sądu
Nie, umowa taka nie jest bezwzględnie nieważna z powodu sprzeczności z przepisami prawa ani naruszenia zasad swobody umów, zwłaszcza jeśli spełnione zostały essentialia negotii określone w ustawie.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że umowa kredytu indeksowanego w walucie obcej jest umową nazwaną, a określenie sposobu waloryzacji kwoty kredytu przez porównanie jej do wartości CHF nie narusza ustawy ani zasad współżycia społecznego. Podkreślono, że takie rozwiązania były dopuszczalne i zostały zaakceptowane przez ustawodawcę.
Jaki jest termin przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnego świadczenia wynikających z umowy kredytu, która nie ma charakteru konsumenckiego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
W przypadku umów niemających konsumenckiego charakteru, roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia podlegają trzyletniemu terminowi przedawnienia, a bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie, niezależnie od świadomości wierzyciela o nienależności świadczenia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy rozróżnił sytuację konsumentów od przedsiębiorców. W przypadku umów niekonsumenckich, które są od początku bezwzględnie nieważne, bieg przedawnienia rozpoczyna się obiektywnie, od dnia powstania zobowiązania lub od najwcześniejszego dnia, w którym wierzyciel mógł wezwać dłużnika do zapłaty, co zapewnia pewność obrotu i ochronę dłużnika.
Czy sąd drugiej instancji naruszył zakaz reformationis in peius orzekając na podstawie odmiennych motywów niż sąd pierwszej instancji, mimo oddalenia apelacji?
Odpowiedź sądu
Nie, zakaz reformationis in peius dotyczy wyłącznie zakazu zmiany rozstrzygnięcia co do istoty sprawy na niekorzyść strony skarżącej. Zmiana podstawy prawnej rozstrzygnięcia przez sąd drugiej instancji, nawet jeśli jest mniej korzystna dla skarżącego, nie narusza tego zakazu, jeśli wyrok oddalający apelację nie ulega zmianie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zakaz ten dotyczy treści sentencji wyroku, a nie jego motywów. Oddalenie apelacji nie powoduje zmiany sytuacji skarżącego, a zatem nie dochodzi do naruszenia zakazu.
Czy sąd drugiej instancji nierozpoznał zarzutów apelacyjnych dotyczących przedawnienia, jeśli potwierdził zasadność rozumowania sądu pierwszej instancji w tym zakresie?
Odpowiedź sądu
Nie, sąd drugiej instancji rozpoznał zarzuty apelacyjne dotyczące przedawnienia, potwierdzając zasadność rozumowania sądu pierwszej instancji i uznając zarzuty apelacji za chybione.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał na niekonsekwencję skarżącej, która zarzucała nierozpoznanie zarzutu przedawnienia, jednocześnie formułując zarzut naruszenia przepisów dotyczących przedawnienia przez uznanie roszczenia za przedawnione.
Czy sąd drugiej instancji nierozpoznał zgłoszonego przez powódkę żądania ewentualnego, gdy oddalił powództwo w całości?
Odpowiedź sądu
Nie, sąd drugiej instancji nie miał obowiązku odrębnego ustosunkowywania się do żądania ewentualnego, jeśli oddalił powództwo w całości z powodu uznania ważności całej umowy, co było równoznaczne z uznaniem za bezzasadne również żądania ewentualnego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że żądanie ewentualne miało ten sam przedmiot, tytuł prawny i podstawę faktyczną co żądanie główne, różniąc się jedynie wysokością. Oddalenie powództwa w całości oznaczało również oddalenie żądania ewentualnego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. S. | osoba_fizyczna | powódka |
| Bank w W. | spółka | pozwany |
| A. P. | inne | prokurator |
Przepisy (19)
Główne
k.c. art. 120 § 1
Kodeks cywilny
Bieg terminu przedawnienia roszczeń o świadczenie okresowe lub roszczeń o zwrot nienależnego świadczenia. W przypadku umów niekonsumenckich, bieg terminu przedawnienia roszczenia restytucyjnego rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie.
k.c. art. 118
Kodeks cywilny
Terminy przedawnienia roszczeń.
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Pomocnicze
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów; umowa nie może być sprzeczna z naturą stosunku prawnego, ustawą ani zasadami współżycia społecznego.
k.c. art. 58 § 1
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej sprzecznej z ustawą.
k.c. art. 58 § 2
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej sprzecznej z zasadami współżycia społecznego.
pr.bank. art. 69 § 1
Prawo bankowe
Definicja umowy kredytu.
k.p.c. art. 384
Kodeks postępowania cywilnego
Zakaz reformationis in peius.
k.p.c. art. 378 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Granice apelacji.
k.p.c. art. 387 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Obowiązek rozpoznania zarzutów apelacyjnych.
k.p.c. art. 316
Kodeks postępowania cywilnego
Orzekanie przez sąd.
k.p.c. art. 321
Kodeks postępowania cywilnego
Związanie sądu żądaniem pozwu.
k.p.c. art. 386 § 4
Kodeks postępowania cywilnego
Uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Wymagalność świadczenia.
Ustawa o zmianie ustawy Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw
Ustawowa akceptacja mechanizmu indeksacji.
Ustawa o kredycie konsumenckim
Regulacja instytucji spreadu.
Ustawa - Prawo dewizowe
Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu
Argumenty
Skuteczne argumenty
Roszczenie powódki o zwrot nienależnego świadczenia z umowy kredytu niekonsumenckiego uległo przedawnieniu, gdyż bieg terminu przedawnienia rozpoczął się od momentu powstania zobowiązania, a nie od momentu dowiedzenia się o nieważności umowy. • Sąd drugiej instancji nie naruszył zakazu reformationis in peius, zmieniając podstawę prawną rozstrzygnięcia, ale nie zmieniając jego istoty na niekorzyść skarżącej. • Sąd drugiej instancji rozpoznał zarzuty apelacyjne dotyczące przedawnienia, potwierdzając stanowisko sądu pierwszej instancji. • Sąd drugiej instancji nie miał obowiązku odrębnego rozpoznania żądania ewentualnego, gdyż zostało ono uwzględnione w całościowym oddaleniu powództwa.
Odrzucone argumenty
Umowa kredytu indeksowanego w walucie obcej jest nieważna z powodu sprzeczności z prawem lub naruszenia zasad swobody umów. • Sąd drugiej instancji naruszył zakaz reformationis in peius, orzekając na niekorzyść powódki. • Sąd drugiej instancji nierozpoznał zarzutów apelacyjnych dotyczących przedawnienia. • Sąd drugiej instancji nierozpoznał zgłoszonego przez powódkę żądania ewentualnego.
Godne uwagi sformułowania
wynikający z tego przepisu zakaz reformationis in peius dotyczy wyłącznie zakazu zmiany rozstrzygnięcia co do istoty sprawy na niekorzyść strony skarżącej. • Nie narusza tego zakazu sama zmiana przez sąd drugiej instancji podstawy prawnej przyjętego rozstrzygnięcia w wyroku oddalającym apelację, choćby podstawa ta była mniej korzystna dla skarżącego. • Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, Sąd Apelacyjny wypowiedział się co do tego problemu, wprost potwierdzając poprawność rozważań Sądu Okręgowego w tym zakresie, oraz stwierdzając, że zarzuty konstruowane w apelacji dotyczące tej kwestii były chybione. • Błędne jest założenie leżące u podstaw sformułowanego zarzutu, a mianowicie, że Sąd Apelacyjny ustalił nieważność klauzuli indeksacyjnej. • Powyższa koncepcja nie ma zastosowania do umów niemających konsumenckiego charakteru, co do których możliwe jest stwierdzenie nieważności na ogólnych zasadach ze względu na sprzeczność z ustawą lub zasadami współżycia społecznego. • Dla rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia nie ma zatem znaczenia, kiedy wierzyciel dowiedział się o tym, że świadczenie było nienależne, ani kiedy rzeczywiście wezwał dłużnika do zwrotu nienależnego świadczenia. • Uzależnienie momentu rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia roszczenia restytucyjnego od subiektywnej przesłanki w postaci świadomości wierzyciela będącego przedsiębiorcą o nieważności zawartej przez niego umowy kłóciłoby się z zasadą pewności obrotu.
Skład orzekający
Joanna Misztal-Konecka
przewodniczący
Tomasz Szanciło
członek
Krzysztof Wesołowski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie zasad biegu terminu przedawnienia roszczeń restytucyjnych w przypadku umów kredytu niekonsumenckiego, odróżnienie ich od sytuacji konsumentów, a także interpretacja zakazu reformationis in peius."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji umowy kredytu niekonsumenckiego i zasad przedawnienia dla przedsiębiorców. Interpretacja zakazu reformationis in peius jest utrwalona w orzecznictwie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia przedawnienia roszczeń w kontekście umów kredytowych, z istotnym rozróżnieniem między konsumentami a przedsiębiorcami, co ma praktyczne znaczenie dla wielu podmiotów gospodarczych.
“Kredyt niekonsumencki: Kiedy przedawniają się roszczenia o zwrot pieniędzy? Kluczowe rozróżnienie Sądu Najwyższego.”
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.