Orzeczenie · 2022-02-17

II CSKP 333/22

Sąd

Sąd Najwyższy

Data

2022-02-17

SNCywilneodpowiedzialność deliktowaWysokanajwyższy

wypadekodpowiedzialnośćzadośćuczynienierentaprzyczynienie sięart. 362 k.c.Sąd Najwyższyskarga kasacyjnaubezpieczenia

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Powód P. W. domagał się od Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego (UFG) zasądzenia kwoty 600 000 zł zadośćuczynienia za krzywdę oraz renty w wysokości 5400 zł miesięcznie w związku ze szkodą na osobie doznaną wskutek wypadku komunikacyjnego. Sąd Okręgowy zasądził 225 000 zł zadośćuczynienia i 2000 zł renty miesięcznie, zmniejszając roszczenia o 50% z powodu przyczynienia się powoda do szkody (przekroczenie prędkości, utrata panowania nad motocyklem, obecność ketaminy). Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda, podtrzymując ustalenia o przyczynieniu się powoda do wypadku, wskazując na nieprawidłową technikę jazdy i nadmierną prędkość. Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego, uznając naruszenie art. 362 k.c. Sąd Najwyższy podkreślił, że samo stwierdzenie przyczynienia się poszkodowanego nie jest wystarczające do automatycznego zmniejszenia odszkodowania o połowę. Konieczne jest zbadanie, czy i w jakim stopniu odszkodowanie powinno ulec "odpowiedniemu zmniejszeniu" stosownie do okoliczności, w tym stopnia winy obu stron. Sąd Apelacyjny pominął tę analizę, mechanicznie obniżając świadczenia. Sąd Najwyższy wskazał, że należy wziąć pod uwagę m.in. naganność zachowania sprawcy (wymuszenie pierwszeństwa, ucieczka z miejsca wypadku), charakter manewru hamowania powoda jako reakcji na zagrożenie, a także porównanie stopnia winy i zagrożenia stwarzanego przez oba pojazdy. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Interpretacja i stosowanie art. 362 k.c. w sprawach o odszkodowanie i rentę, zwłaszcza w kontekście wypadków komunikacyjnych i oceny przyczynienia się poszkodowanego.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych, ale jego wykładnia art. 362 k.c. ma uniwersalne zastosowanie w sprawach o podobnym charakterze.

Zagadnienia prawne (3)

Czy samo stwierdzenie adekwatnego związku przyczynowego między zachowaniem poszkodowanego a szkodą uzasadnia obligatoryjne zmniejszenie odszkodowania na podstawie art. 362 k.c.?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, samo stwierdzenie adekwatnego związku przyczynowego nie jest wystarczające. Konieczne jest dalsze badanie, czy i w jakim stopniu odszkodowanie powinno ulec "odpowiedniemu zmniejszeniu" stosownie do okoliczności, w tym stopnia winy obu stron.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że art. 362 k.c. wymaga dwuetapowej analizy: najpierw ustalenia przyczynienia się, a następnie oceny "odpowiedniego zmniejszenia" odszkodowania. Sąd Apelacyjny pominął drugi etap, mechanicznie obniżając odszkodowanie o 50%.

Jakie czynniki należy uwzględnić przy ocenie "odpowiedniego zmniejszenia" odszkodowania na podstawie art. 362 k.c.?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Należy uwzględnić m.in. ciężar naruszeń reguł postępowania przez sprawcę i poszkodowanego, stopień winy obu stron, charakter reakcji poszkodowanego na sytuację anormalną wywołaną przez sprawcę, a także porównanie zagrożenia stwarzanego przez pojazdy.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wskazał na konieczność analizy stopnia winy obu stron, naganności zachowania sprawcy (wymuszenie pierwszeństwa, ucieczka), charakteru manewru hamowania powoda jako reakcji na zagrożenie, a także porównania zagrożenia stwarzanego przez motocykl i samochód.

Czy obecność ketaminy w organizmie poszkodowanego, nawet w stężeniu terapeutycznym, może stanowić podstawę do zmniejszenia odszkodowania?

Odpowiedź sądu

Obecność ketaminy może mieć znaczenie dla oceny "odpowiedniego zmniejszenia" odszkodowania, ale ciężar dowodu jej obecności przed wypadkiem i wpływu na zdolność reakcji spoczywa na pozwanym. Sąd Apelacyjny oparł się na domniemaniu faktycznym, co może być wątpliwe.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że ciężar dowodu w zakresie przyczynienia się spoczywa na pozwanym. Kwestionował sposób, w jaki Sąd Apelacyjny ustalił obecność ketaminy przed wypadkiem na podstawie domniemania faktycznego, wskazując na potrzebę uwzględnienia szybkiego działania tej substancji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylenie wyroku i przekazanie do ponownego rozpoznania

Strona wygrywająca

powód

Strony

Nazwa	Typ	Rola
P. W.	osoba_fizyczna	powód
Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny w W.	instytucja	pozwany

Przepisy (7)

Główne

k.c. art. 362

Kodeks cywilny

Przepis ten wymaga dwuetapowej analizy: ustalenia przyczynienia się poszkodowanego, a następnie oceny "odpowiedniego zmniejszenia" odszkodowania stosownie do okoliczności, w tym stopnia winy obu stron. Samo stwierdzenie przyczynienia nie jest obligatoryjne do zmniejszenia odszkodowania.

Pomocnicze

k.c. art. 436 § 2

Kodeks cywilny

Dotyczy odpowiedzialności posiadacza pojazdu mechanicznego w razie zderzenia się pojazdów.

k.c. art. 444 § 1

Kodeks cywilny

Dotyczy obowiązku naprawienia szkody obejmującego zwrot kosztów leczenia i innych wydatków.

k.c. art. 444 § 2

Kodeks cywilny

Dotyczy obowiązku naprawienia szkody obejmującego rentę z tytułu zwiększonych potrzeb.

k.c. art. 445 § 1

Kodeks cywilny

Dotyczy zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

u.u.o. art. 98

Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych

Podstawa odpowiedzialności UFG.

prd art. 3 § 1

Prawo o ruchu drogowym

Dotyczy obowiązku zachowania ostrożności przez uczestników ruchu.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Sąd Apelacyjny błędnie zastosował art. 362 k.c., nie badając wystarczająco okoliczności uzasadniających "odpowiednie zmniejszenie" odszkodowania, a jedynie mechanicznie obniżył je o połowę. • Samo stwierdzenie przyczynienia się poszkodowanego do szkody nie jest wystarczające do obligatoryjnego zmniejszenia odszkodowania. • Należy uwzględnić wszystkie okoliczności sprawy, w tym stopień winy obu stron, przy ocenie "odpowiedniego zmniejszenia" odszkodowania.

Odrzucone argumenty

Zachowanie powoda (przekroczenie prędkości, utrata panowania nad motocyklem) było współprzyczyną wypadku i uzasadnia zmniejszenie odszkodowania o 50%. • Obecność ketaminy w organizmie powoda mogła wpłynąć na jego zdolność reakcji.

Godne uwagi sformułowania

Istotą przyczynienia się w rozumieniu art. 362 k.c. jest to, że jedna szkoda stanowi następstwo zdarzenia, za które odpowiada dłużnik, oraz zdarzenia przypisywanego poszkodowanemu, przy czym nie jest możliwe wyodrębnienie szkodowych skutków każdego z tych zdarzeń i przypisanie ich oddzielnie sprawcy albo poszkodowanemu. • Badanie to odbywa się sekwencyjnie, tzn. drugi z etapów staje się aktualny wyłącznie w razie uprzedniego stwierdzenia, że w okolicznościach sprawy doszło do przyczynienia się poszkodowanego w rozumieniu przydawanym temu pojęciu w wykładni art. 362 k.c. • Ocena, czy i w jakim stopniu konkretne okoliczności wystąpienia szkody powinny wpłynąć na wysokość odszkodowania, następuje w ramach drugiego z wyróżnionych wcześniej aspektów stosowania art. 362 k.c., czyli badania, w jakim zakresie obowiązek naprawienia szkody „ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron”. • Nie jest wykluczone, że w pewnych, wyjątkowych przypadkach, mimo stwierdzenia, że powstanie szkody jest normalnym następstwem m.in. zachowania poszkodowanego, zmniejszenie takie nie nastąpi w żadnym zakresie. • Przyjęcie takiego konkretnie stopnia zmniejszenia odszkodowania oczywiście może mieć miejsce, lecz powinno być wynikiem skrupulatnego rozważenia wszystkich czynników relewantnych w świetle art. […]

Skład orzekający

Mariusz Łodko

przewodniczący

Beata Janiszewska

sprawozdawca

Kamil Zaradkiewicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie art. 362 k.c. w sprawach o odszkodowanie i rentę, zwłaszcza w kontekście wypadków komunikacyjnych i oceny przyczynienia się poszkodowanego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych, ale jego wykładnia art. 362 k.c. ma uniwersalne zastosowanie w sprawach o podobnym charakterze.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z oceną przyczynienia się poszkodowanego do szkody, co ma bezpośrednie przełożenie na wysokość odszkodowania. Wykładnia Sądu Najwyższego jest kluczowa dla praktyki prawniczej.

“Czy zawsze przyczynienie się do wypadku oznacza połowę odszkodowania? Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowe zasady.”

Dane finansowe

WPS: 600 000 PLN

zadośćuczynienie: 225 000 PLN

renta: 2000 PLN

Asystent AI dla prawników