II CSKP 2417/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa rozpatrywana przez Sąd Najwyższy dotyczyła sporu o karę umowną w związku z odstąpieniem od umowy o roboty budowlane. Powód, T. S.A., zawarł z pozwanym, Skarbem Państwa – Państwowym Gospodarstwem Leśnym Lasy Państwowe, dwie umowy na wykonanie robót budowlanych. Po tym, jak pozwany nie udostępnił terenu budowy i nie udzielił gwarancji zapłaty, powód odstąpił od umów i zażądał zapłaty kary umownej. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda w części dotyczącej kary umownej, uznając, że zobowiązanie do udzielenia gwarancji zapłaty ma charakter pieniężny w szerokim znaczeniu, co wyklucza możliwość zastrzeżenia kary umownej, a także że żądanie kary stanowiło nadużycie prawa. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powoda, uznał, że zobowiązanie inwestora do udzielenia gwarancji zapłaty ma charakter niepieniężny, co czyni zastrzeżenie kary umownej dopuszczalnym. Sąd Najwyższy zakwestionował również stanowisko sądów niższych instancji co do nadużycia prawa przez powoda, wskazując, że wysokość kary umownej niekoniecznie musi być niższa od wynagrodzenia, a ciężar dowodu co do oszczędności spoczywa na inwestorze. W konsekwencji Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej kary umownej i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu. Jednocześnie Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną pozwanego, uznając za nieuzasadnione jego zarzuty dotyczące skuteczności odstąpienia od umowy na podstawie Prawa zamówień publicznych oraz kwestii wewnętrznych relacji między jednostkami Skarbu Państwa.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja dopuszczalności zastrzeżenia kary umownej w przypadku nieudzielenia gwarancji zapłaty w umowach o roboty budowlane oraz stosowania art. 145 P.z.p.
Orzeczenie dotyczy specyficznych przepisów k.c. dotyczących umów o roboty budowlane oraz Prawa zamówień publicznych. Kwestia nadużycia prawa zawsze wymaga indywidualnej oceny stanu faktycznego.
Zagadnienia prawne (3)
Czy zobowiązanie inwestora do udzielenia wykonawcy gwarancji zapłaty (art. 649³ k.c.) ma charakter pieniężny czy niepieniężny w kontekście możliwości zastrzeżenia kary umownej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Zobowiązanie inwestora do udzielenia wykonawcy gwarancji zapłaty ma charakter niepieniężny.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że przedmiotem zobowiązania inwestora nie jest suma pieniężna, lecz obowiązek nawiązania z gwarantem określonego stosunku prawnego, którego beneficjentem jest wykonawca. Nawet jeśli gwarancja zabezpiecza roszczenie pieniężne, sam obowiązek jej udzielenia nie jest świadczeniem pieniężnym.
Czy żądanie przez wykonawcę kary umownej za odstąpienie od umowy z powodu nieudzielenia przez inwestora gwarancji zapłaty stanowi nadużycie prawa (art. 5 k.c.)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli nie ma ku temu szczególnych okoliczności uzasadniających taką ocenę.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że sądy niższych instancji błędnie zastosowały art. 5 k.c. do oddalenia żądania kary umownej. Powód pozostawał w gotowości do wykonania umowy, domagał się przekazania terenu i harmonogramu, a żądanie gwarancji złożył po 16 miesiącach od zawarcia umowy. Brak wykazania przez pozwanego wysokości oszczędności wykonawcy nie może prowadzić do wniosku o nadużyciu prawa przez powoda.
Czy brak środków finansowych na realizację inwestycji uzasadnia odstąpienie od umowy przez zamawiającego na podstawie art. 145 ust. 1 Prawa zamówień publicznych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, brak środków finansowych nie jest wystarczającą przesłanką do odstąpienia od umowy na podstawie art. 145 ust. 1 P.z.p.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że interes publiczny, o którym mowa w art. 145 ust. 1 P.z.p., należy odróżnić od interesu zamawiającego. Brak środków finansowych nie przesądza o tym, że realizacja inwestycji nie leży w interesie publicznym. Odstąpienie od umowy na tej podstawie jest nieskuteczne.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| T. spółka akcyjna w S. | spółka | powód |
| Skarb Państwa - Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Zespół Składnic Lasów Państwowych w S. | organ_państwowy | pozwany |
Przepisy (7)
Główne
k.c. art. 483 § § 1
Kodeks cywilny
Kara umowna może być zastrzeżona na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego. Niedopuszczalne jest zastrzeżenie kary umownej na wypadek niewykonania zobowiązań pieniężnych.
k.c. art. 649 § ³ § 1
Kodeks cywilny
Wykonawca robót budowlanych może żądać od inwestora gwarancji zapłaty do wysokości ewentualnego roszczenia z tytułu wynagrodzenia. Zobowiązanie inwestora do udzielenia gwarancji ma charakter niepieniężny.
u.p.z.p. art. 145 § ust. 1
Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych
Zamawiający może odstąpić od umowy, jeżeli nastąpiła istotna zmiana okoliczności powodująca, że wykonanie umowy nie leży w interesie publicznym, czego nie można było przewidzieć w chwili zawarcia umowy. Brak środków finansowych nie jest wystarczającą przesłanką.
Pomocnicze
k.c. art. 649 § ⁴ § 1
Kodeks cywilny
Brak żądanej gwarancji zapłaty stanowi przeszkodę w wykonaniu robót budowlanych z przyczyn dotyczących inwestora, uprawniając wykonawcę do odstąpienia od umowy.
k.c. art. 649 § ⁴ § 3
Kodeks cywilny
Wykonawcy przysługuje roszczenie o wynagrodzenie za niewykonane roboty budowlane, z możliwością odliczenia przez inwestora tego, co wykonawca oszczędził.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Sąd może odmówić zastosowania przepisu prawnego, jeżeli jego zastosowanie prowadziłoby do sprzeczności z zasadami współżycia społecznego lub społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa. W kontekście kary umownej, miarkowanie na podstawie art. 484 § 2 k.c. jest preferowane przed zastosowaniem art. 5 k.c.
u.l. art. 32 § ust. 1
Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach
Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe jest jednostką organizacyjną Skarbu Państwa.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zobowiązanie do udzielenia gwarancji zapłaty ma charakter niepieniężny, co pozwala na zastrzeżenie kary umownej. • Żądanie kary umownej nie stanowiło nadużycia prawa w okolicznościach sprawy. • Brak środków finansowych nie jest podstawą do odstąpienia od umowy na podstawie art. 145 ust. 1 P.z.p.
Odrzucone argumenty
Żądanie kary umownej było niedopuszczalne, gdyż zobowiązanie do udzielenia gwarancji zapłaty ma charakter pieniężny. • Żądanie kary umownej stanowiło nadużycie prawa. • Odstąpienie od umowy przez pozwanego było skuteczne na podstawie art. 145 ust. 1 P.z.p. z powodu braku środków finansowych.
Godne uwagi sformułowania
interesu publicznego nie można utożsamiać z interesem zamawiającego • środki przeznaczone na jej sfinansowanie mają jedynie umożliwić wykonanie danej inwestycji, a przez to osiągnięcie celu publicznego • prawo wykonawcy do żądania gwarancji zapłaty ma, ze swej istoty, charakter bezwarunkowy • kara umowna może zostać zastrzeżona na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego • zobowiązanie inwestora do udzielenia wykonawcy gwarancji zapłaty (art. 649³ § 1 k.c.) ma charakter niepieniężny
Skład orzekający
Maciej Kowalski
przewodniczący
Marcin Łochowski
sprawozdawca
Mariusz Załucki
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja dopuszczalności zastrzeżenia kary umownej w przypadku nieudzielenia gwarancji zapłaty w umowach o roboty budowlane oraz stosowania art. 145 P.z.p."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych przepisów k.c. dotyczących umów o roboty budowlane oraz Prawa zamówień publicznych. Kwestia nadużycia prawa zawsze wymaga indywidualnej oceny stanu faktycznego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnych kwestii związanych z umowami o roboty budowlane, w szczególności kar umownych i gwarancji zapłaty, a także interpretacji przepisów Prawa zamówień publicznych. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego jest istotne dla praktyki obrotu prawnego.
“Kara umowna za brak gwarancji zapłaty? Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowe zasady w umowach budowlanych.”
Dane finansowe
wynagrodzenie: 528 767,32 PLN
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.