II CSKP 23/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Cywilnej wyrokiem z 4 lipca 2024 r. oddalił skargę kasacyjną R. K. i W. K. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 23 września 2020 r., który utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 7 października 2019 r. oddalający powództwo o zapłatę. Sprawa dotyczyła umowy kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF, zawartej przez powodów z Bankiem S.A. w W. (obecnie w upadłości, reprezentowanym przez syndyka). Podstawowym zagadnieniem prawnym była ocena statusu powodów jako konsumentów w rozumieniu art. 22¹ k.c. Sąd Okręgowy i Sąd Apelacyjny uznały, że powodowie nie posiadają takiego statusu, ponieważ kredyt, mimo częściowego przeznaczenia na cele konsumpcyjne, w przeważającej części (ponad 60%) został przeznaczony na spłatę zobowiązań związanych z działalnością gospodarczą powoda R. K. Dodatkowo, ze względu na wspólność ustawową małżonków, czynność prawna została potraktowana jako jednorodna, a zatem powódka W. K. również nie mogła być uznana za konsumenta. Sąd Najwyższy podzielił stanowisko sądów niższych instancji. Wskazał, że o statusie konsumenta decyduje brak funkcjonalnego związku czynności prawnej z działalnością gospodarczą. W przypadku tzw. czynności mieszanych, gdzie cel gospodarczy nie jest dominujący, można przyznać ochronę konsumencką, jednak w tej sprawie aspekt gospodarczy był istotny. Sąd odwołał się do orzecznictwa TSUE, podkreślając, że przy ocenie statusu konsumenta w umowach mieszanych należy uwzględnić wszystkie istotne okoliczności, zarówno ilościowe, jak i jakościowe. W niniejszej sprawie, znaczące przeznaczenie środków na działalność gospodarczą oraz wspólność majątkowa małżonków wykluczyły możliwość uznania powodów za konsumentów. W konsekwencji, Sąd Najwyższy uznał za niezasadne zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów o ochronie konsumentów (dyrektywa 93/13/EWG, art. 385¹ k.c. i nast.) oraz przepisów dotyczących nieważności umowy (art. 58 § 1 k.c., art. 353¹ k.c.). Sąd podkreślił, że umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego do waluty obcej, zawierane w związku z działalnością gospodarczą, nie są co do zasady sprzeczne z prawem ani naturą zobowiązania, o ile kryteria ustalania kursów walut są jasne i obiektywne, a ryzyko walutowe jest immanentnie związane z charakterem takiej umowy. Sąd uznał, że bank nie miał możliwości dowolnego ustalania kursów, a rynek międzybankowy stanowi obiektywne kryterium. Nie stwierdzono również sprzeczności umowy z zasadami współżycia społecznego, gdyż umowa była korzystna dla powodów na początku jej obowiązywania, a późniejsze zmiany kursów walut były wynikiem mechanizmów rynkowych, a nie działań banku.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie statusu konsumenta w przypadku umów mieszanych, zwłaszcza kredytów indeksowanych/denominowanych do waluty obcej, gdy jeden z kredytobiorców jest przedsiębiorcą, a małżonkowie pozostają we wspólności ustawowej. Ocena ważności umów kredytowych indeksowanych/denominowanych do waluty obcej w kontekście ryzyka walutowego i zasad współżycia społecznego w stosunkach niekonsumenckich.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji kredytu indeksowanego do CHF, gdzie znacząca część środków została przeznaczona na działalność gospodarczą. Ocena statusu konsumenta może być inna w przypadkach, gdy cel gospodarczy jest marginalny lub gdy umowa jest zawierana przez osobę nieprowadzącą działalności gospodarczej.
Zagadnienia prawne (3)
Czy osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą, która zaciągnęła kredyt hipoteczny indeksowany do waluty obcej, może być uznana za konsumenta w rozumieniu art. 22¹ k.c., jeśli część środków została przeznaczona na cele konsumpcyjne, a część na działalność gospodarczą?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli cel związany z działalnością gospodarczą jest istotny i dominujący, a czynność prawna jest z nią bezpośrednio związana, nawet jeśli część środków jest przeznaczona na cele osobiste.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że o statusie konsumenta decyduje brak funkcjonalnego związku czynności prawnej z działalnością gospodarczą. W przypadku czynności mieszanych, gdzie cel gospodarczy jest istotny, a nie marginalny, nie można przyznać ochrony konsumenckiej. W tej sprawie, ponad 60% kredytu przeznaczono na działalność gospodarczą, co wykluczyło status konsumenta.
Czy umowa kredytu hipotecznego indeksowanego do waluty obcej, zawarta przez przedsiębiorcę, może być uznana za nieważną z powodu sprzeczności z ustawą lub zasadami współżycia społecznego, w szczególności w kontekście klauzul przeliczeniowych i ryzyka walutowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli kryteria ustalania kursów walut są jasne i obiektywne (np. rynek międzybankowy), a ryzyko walutowe jest immanentnie związane z charakterem umowy i zostało zaakceptowane przez strony. Umowa nie jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, jeśli nie doszło do wykorzystania silniejszej pozycji jednej ze stron i była korzystna na początku.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że kredyty indeksowane do waluty obcej nie są sprzeczne z prawem ani naturą zobowiązania, o ile kryteria ustalania kursów są obiektywne. Rynek międzybankowy stanowi takie kryterium, a ryzyko walutowe jest elementem umowy. Umowa nie była sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, ponieważ na początku była korzystna dla powodów, a zmiany kursów wynikały z mechanizmów rynkowych.
Jak należy ocenić status konsumenta w przypadku czynności mieszanych, gdy umowa jest zawierana przez małżonków, z których jedno prowadzi działalność gospodarczą?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Jeśli czynność prawna jest bezpośrednio związana z działalnością gospodarczą jednego z małżonków, a małżonkowie pozostają we wspólności ustawowej, oboje powinni być traktowani jednolicie. Jeśli przedsiębiorca nie może być uznany za konsumenta, to jego małżonek również nie może uzyskać takiego statusu z uwagi na wspólność majątkową.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że wspólność ustawowa sprawia, iż czynność prawna podjęta wspólnie przez małżonków musi być traktowana w jednorodny sposób. Skoro powód (przedsiębiorca) nie mógł być uznany za konsumenta, to jego małżonka również nie mogła uzyskać takiego statusu z uwagi na łączący ich ustrój wspólności ustawowej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R. K. | osoba_fizyczna | powód |
| W. K. | osoba_fizyczna | powód |
| syndyk masy upadłości Bank spółki akcyjnej w W. | inne | pozwany |
Przepisy (12)
Główne
k.c. art. 22¹
Kodeks cywilny
Definicja konsumenta; kluczowe dla oceny statusu powodów.
Pr.bank. art. 69 § ust. 1 i 2 pkt 3
Prawo bankowe
Umowa kredytu; możliwość udzielenia kredytu w walucie obcej lub indeksowanego/denominowanego.
k.p.c. art. 398¹⁴
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Niedozwolone postanowienia umowne (klauzule abuzywne); zastosowanie tylko do konsumentów.
k.c. art. 385²
Kodeks cywilny
Ocena niedozwolonych postanowień umownych; zastosowanie tylko do konsumentów.
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub zasadami współżycia społecznego.
k.c. art. 353¹
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów; dopuszczalność kształtowania stosunku prawnego.
k.c. art. 410 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Bezpodstawne wzbogacenie; zastosowanie do świadczeń nienależnych.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Obowiązek zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia.
k.c. art. 65 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Wykładnia oświadczeń woli; ustalenie rzeczywistej woli stron.
Pr.bank. art. 111 § ust. 1 pkt 4
Prawo bankowe
Obowiązek banku ogłaszania stosowanych kursów walutowych.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Orzeczenie o kosztach postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Powodowie nie posiadają statusu konsumentów w rozumieniu art. 22¹ k.c. ze względu na znaczący związek kredytu z działalnością gospodarczą powoda oraz wspólność majątkową małżonków. • Umowa kredytu indeksowanego do waluty obcej, zawarta przez przedsiębiorcę, nie jest sprzeczna z prawem ani zasadami współżycia społecznego, jeśli kryteria ustalania kursów są obiektywne, a ryzyko walutowe zostało zaakceptowane.
Odrzucone argumenty
Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów o ochronie konsumentów (dyrektywa 93/13/EWG, art. 385¹ k.c. i nast.). • Zarzuty dotyczące nieważności umowy z powodu sprzeczności z ustawą (art. 58 § 1 k.c., art. 353¹ k.c.) lub zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.). • Zarzuty dotyczące niezastosowania przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c.).
Godne uwagi sformułowania
o statusie tym decyduje brak funkcjonalnego związku dokonanej czynności prawnej z działalnością gospodarczą, w tym również działalnością innej osoby - przedsiębiorcy dokonującego takiej czynności. • nie jest możliwe przyznanie powodom, w sytuacji takiej, jak będąca przedmiotem postępowania kasacyjnego, przymiotu konsumentów. • nie można wykluczyć, iż kryterium, na podstawie którego strona jest uprawniona do określenia wysokości świadczenia, a w analizowanym przypadku – na podstawie którego bank jest uprawniony do określenia kursu waluty obcej – będzie w szczególnych sytuacjach wynikało nie z treści samych oświadczeń woli stron, a z innych czynników, które na podstawie art. 56 k.c. współkształtują treść stosunku prawnego. • Nie każda zatem sytuacja, w której pozostawiono jednej ze stron umowy dookreślenie zakresu spełnienia świadczenia, prowadzić powinna do konstatacji, że umowa pozostaje w sprzeczności z naturą (właściwością) stosunku czy w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. • Sposób uzasadnienia zarzutu wskazuje, że wynika on z przeniesienia na płaszczyznę stosunków profesjonalnych dorobku orzecznictwa w sprawach konsumenckich.
Skład orzekający
Małgorzata Manowska
przewodniczący
Krzysztof Wesołowski
sprawozdawca
Kamil Zaradkiewicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie statusu konsumenta w przypadku umów mieszanych, zwłaszcza kredytów indeksowanych/denominowanych do waluty obcej, gdy jeden z kredytobiorców jest przedsiębiorcą, a małżonkowie pozostają we wspólności ustawowej. Ocena ważności umów kredytowych indeksowanych/denominowanych do waluty obcej w kontekście ryzyka walutowego i zasad współżycia społecznego w stosunkach niekonsumenckich."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji kredytu indeksowanego do CHF, gdzie znacząca część środków została przeznaczona na działalność gospodarczą. Ocena statusu konsumenta może być inna w przypadkach, gdy cel gospodarczy jest marginalny lub gdy umowa jest zawierana przez osobę nieprowadzącą działalności gospodarczej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów walutowych i statusu konsumenta, co jest nadal aktualne dla wielu osób. Wyjaśnia kluczowe kryteria oceny statusu konsumenta w umowach mieszanych, co jest cenne dla prawników i kredytobiorców.
“Czy kredyt hipoteczny w CHF był konsumencki? Sąd Najwyższy wyjaśnia, kiedy przedsiębiorca nie jest konsumentem.”
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.