Orzeczenie · 2025-09-12

II CSKP 2114/22

Sąd

Sąd Najwyższy

Miejsce

Warszawa

Data

2025-09-12

SNCywilnezobowiązaniaWysokanajwyższy

kredyt frankowynieważność umowyprawo zatrzymaniaprzedawnienieklauzula abuzywnaTSUEochrona konsumentaSąd Najwyższy

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną J.P. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie, który częściowo zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie. Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego Banku S.A. na rzecz powódki kwotę 107 490,89 zł z odsetkami, uznając dwie umowy kredytu z 2007 i 2008 roku za nieważne z powodu braku określenia kwoty kredytu. Sąd Apelacyjny, podzielając nieważność umów, zasądził od banku dalszą kwotę 429 412,39 zł, jednak zastrzegł pozwanemu prawo zatrzymania tych kwot do czasu zaoferowania mu przez powódkę 662 649,86 zł lub zabezpieczenia jej zwrotu. Sąd Najwyższy, po rozważeniu kwestii dopuszczalności oceny zasadności podstaw kasacyjnych w kontekście orzecznictwa TSUE dotyczącego niezawisłości sądów, uznał, że postanowienie o przyjęciu skargi do rozpoznania nie musi być uznane za niebyłe. Następnie Sąd Najwyższy rozpoznał zarzuty kasacyjne, dotyczące m.in. wzajemności umowy kredytu, prawa zatrzymania i przedawnienia roszczeń. Stwierdzono, że umowa kredytu jest umową wzajemną, a zarzut zatrzymania może być skutecznie podniesiony nawet w sytuacji kwestionowania ważności umowy. Jednakże, uznano za zasadny zarzut naruszenia przepisów dotyczących prawa zatrzymania i przedawnienia, wskazując, że prawo zatrzymania służy zabezpieczeniu roszczenia zdatnego do przymusowego zaspokojenia, a przedawnione roszczenie takiego charakteru nie posiada. Sąd Apelacyjny błędnie ustalił początek biegu przedawnienia roszczenia banku. W związku z tym Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej prawa zatrzymania i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Interpretacja prawa zatrzymania w kontekście nieważności umów i przedawnienia roszczeń, a także kwestie proceduralne związane z prawem UE i niezawisłością sądów.

Ograniczenia stosowania

Szczegółowe ustalenia faktyczne w konkretnej sprawie mogą wpływać na zastosowanie przedstawionych zasad.

Zagadnienia prawne (4)

Czy prawo zatrzymania może być skuteczne w sytuacji, gdy roszczenie, które ma być zabezpieczone, jest przedawnione lub nie jest zdatne do przymusowego zaspokojenia?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, prawo zatrzymania służy zabezpieczeniu roszczenia zdatnego do przymusowego zaspokojenia. Przedawnione roszczenie nie spełnia tego wymogu.

Uzasadnienie

Prawo zatrzymania ma na celu zabezpieczenie roszczenia, które może być dochodzone przymusowo. Przedawnione roszczenie, choć może istnieć, nie jest już zaskarżalne, co podważa legitymowany interes w powołaniu się na prawo zatrzymania.

Jaki jest początek biegu terminu przedawnienia roszczenia banku o zwrot świadczenia z nieważnej umowy kredytu?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Początek biegu przedawnienia roszczenia restytucyjnego przedsiębiorcy-kredytodawcy następuje z chwilą, w której konsument-kredytobiorca wyraził wobec kredytodawcy w sposób stanowczy brak zgody na utrzymanie niedozwolonego postanowienia umownego i ewentualną jego substytucję.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny błędnie ustalił początek biegu przedawnienia. Nie może on być powiązany z odmową potwierdzenia klauzuli przez konsumenta w sposób sformalizowany, ani z uprawomocnieniem się orzeczenia. Kluczowe jest stanowcze wyrażenie przez konsumenta braku zgody na abuzywne postanowienie.

Czy umowa kredytu bankowego jest umową wzajemną?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, umowa o kredyt bankowy jest umową wzajemną.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy powołał się na uchwałę składu siedmiu sędziów, która stwierdziła, że umowa kredytu bankowego jest umową wzajemną, co dotyczy również kredytów powiązanych z walutą obcą.

Czy postanowienie Sądu Najwyższego o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania, wydane przez skład sędziów powołanych w określony sposób, może być uznane za niebyłe w świetle prawa Unii Europejskiej?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Niekoniecznie. Choć skład sądu może nie spełniać wymogów prawa UE, postanowienie o przyjęciu skargi do rozpoznania nie musi być uznane za niebyłe, jeśli merytoryczne rozpoznanie skargi nastąpi z poszanowaniem standardów prawa UE.

Uzasadnienie

Mechanizm przewidziany w prawie krajowym (merytoryczne rozpoznanie skargi przez sąd spełniający wymogi UE) okazał się wystarczający do zagwarantowania prawa do sądu. Uznanie za niebyłe postanowienia o przyjęciu skargi nie było konieczne do zapewnienia pierwszeństwa prawa Unii.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania

Strona wygrywająca

J.P.

Strony

Nazwa	Typ	Rola
J.P.	osoba_fizyczna	powódka
Bank spółka akcyjna w W.	spółka	pozwana

Przepisy (18)

Główne

k.c. art. 58 § § 1

Kodeks cywilny

Umowa sprzeczna z ustawą jest nieważna.

k.c. art. 353 § 1

Kodeks cywilny

Zasada swobody umów, ograniczone przez właściwości (rodzaj) stosunku prawnego, ustawy i zasady współżycia społecznego.

k.c. art. 385 § 1

Kodeks cywilny

Niedozwolone postanowienia umowne (klauzule abuzywne).

k.c. art. 410 § § 1 i 2

Kodeks cywilny

Nienależne świadczenie, obowiązek zwrotu.

k.c. art. 496

Kodeks cywilny

Prawo zatrzymania w przypadku nieważności lub rozwiązania umowy.

k.c. art. 497

Kodeks cywilny

Prawo zatrzymania w przypadku nieważności lub rozwiązania umowy.

k.c. art. 117 § § 2

Kodeks cywilny

Przedawnienie roszczeń.

pr.bank. art. 69 § ust. 1

Ustawa Prawo bankowe

Umowa kredytu bankowego.

pr.bank. art. 69 § ust. 2 pkt 2

Ustawa Prawo bankowe

Umowa kredytu bankowego - określenie kwoty kredytu.

Pomocnicze

k.c. art. 411 § pkt 2

Kodeks cywilny

Wyłączenie obowiązku zwrotu świadczenia, gdy zostało ono spełnione, mimo że świadczenie nie było należne.

k.c. art. 117 § § 2

Kodeks cywilny

Przedawnienie roszczeń.

k.c. art. 60

Kodeks cywilny

Oświadczenie woli może być wyrażone w każdy sposób.

k.p.c. art. 379 § pkt 4

Kodeks postępowania cywilnego

Nieważność postępowania.

k.p.c. art. 398 § 9

Kodeks postępowania cywilnego

Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.

k.p.c. art. 398 § 10

Kodeks postępowania cywilnego

Rozpoznanie skargi kasacyjnej.

k.p.c. art. 398 § 15

Kodeks postępowania cywilnego

Uchylenie zaskarżonego orzeczenia.

k.p.c. art. 398 § 19

Kodeks postępowania cywilnego

Uchylenie zaskarżonego orzeczenia.

k.p.c. art. 398 § 14

Kodeks postępowania cywilnego

Oddalenie skargi kasacyjnej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Prawo zatrzymania nie może być skuteczne, gdy roszczenie jest przedawnione. • Sąd Apelacyjny błędnie ustalił początek biegu przedawnienia roszczenia banku. • Postanowienie o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie musi być uznane za niebyłe, jeśli merytoryczne rozpoznanie nastąpi zgodnie z prawem UE.

Odrzucone argumenty

Umowa kredytu nie jest umową wzajemną (argument odrzucony). • Zarzut zatrzymania jest nieskuteczny, ponieważ oświadczenie banku miało charakter warunkowy (argument odrzucony).

Godne uwagi sformułowania

Prawo zatrzymania w sytuacji określonej w art. 496 w związku z art. 497 k.c. ma służyć zabezpieczeniu przysługującego retencjoniście roszczenia o zwrot świadczenia wynikającego z nieważności lub rozwiązania umowy, a jego skuteczne wykonanie obezwładnia wymagalne roszczenie wzajemne dopóki, dopóty wierzyciel wzajemny nie zaoferuje zwrotu spełnionego na jego rzecz świadczenia lub go nie zabezpieczy. • Konstatacja ta nie jest jednak równoznaczna z koniecznością uznania postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2022 r. za niebyłe, ponieważ skutek ten stanowi ultima ratio, jest więc – jak już była mowa – konieczny, o ile w konkretnej sytuacji procesowej uznanie orzeczenia za niebyłe jest nieodzowne do zagwarantowania pierwszeństwa prawa Unii.

Skład orzekający

Dariusz Dończyk

przewodniczący

Paweł Grzegorczyk

sprawozdawca

Agnieszka Piotrowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja prawa zatrzymania w kontekście nieważności umów i przedawnienia roszczeń, a także kwestie proceduralne związane z prawem UE i niezawisłością sądów."

Ograniczenia: Szczegółowe ustalenia faktyczne w konkretnej sprawie mogą wpływać na zastosowanie przedstawionych zasad.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii związanych z kredytami frankowymi, prawem zatrzymania i przedawnieniem, a także zawiera głęboką analizę wpływu prawa Unii Europejskiej na polskie postępowanie sądowe, w tym na niezawisłość sędziowską.

“Sąd Najwyższy: Prawo zatrzymania banku nie chroni przedawnionych roszczeń z kredytu frankowego!”

Dane finansowe

WPS: 662 649,86 PLN

zasądzona kwota: 107 490,89 PLN

zasądzona kwota: 429 412,39 PLN

Sektor

bankowość

Asystent AI dla prawników