II CSKP 1606/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia banku o zwrot kwoty 500 000 zł z tytułu nienależnego świadczenia, wypłaconego na podstawie umowy kredytu hipotecznego zawartej z M. H. Umowa została uznana za nieważną wyrokiem Sądu Okręgowego w Łodzi z powodu całkowitego ubezwłasnowolnienia pozwanej, które istniało już w chwili zawierania umowy. Sąd Okręgowy w Gdańsku zasądził zwrot kwoty, uznając zarzut przedawnienia za niezasadny, ponieważ bieg terminu przedawnienia przerwał wniosek o zawezwanie do próby ugodowej. Sąd Apelacyjny w Gdańsku zmienił ten wyrok, oddalając powództwo, gdyż uznał roszczenie za przedawnione. Sąd Apelacyjny przyjął, że bieg trzyletniego terminu przedawnienia rozpoczął się w 2008 r., czyli w momencie spełnienia świadczenia, a nie od daty stwierdzenia nieważności umowy. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej oddalił skargę kasacyjną banku. Sąd Najwyższy potwierdził utrwalony pogląd, że w przypadku roszczeń o zwrot nienależnego świadczenia spełnionego na podstawie nieważnej umowy, termin przedawnienia biegnie od dnia jego spełnienia, niezależnie od świadomości świadczącego co do przysługiwania mu roszczenia. Sąd Najwyższy podkreślił, że nawet jeśli wierzyciel nie wezwał dłużnika do spełnienia świadczenia, bieg przedawnienia rozpoczyna się w chwili, w której wierzyciel mógłby wezwać dłużnika do wykonania zobowiązania w najwcześniejszym możliwym terminie (tzw. "wymuszenie" wymagalności zgodnie z art. 120 § 1 zd. drugie k.c.). W tej sprawie, bank dowiedział się o ubezwłasnowolnieniu pozwanej już w 2011 r., a mimo to złożył wniosek o zawezwanie do próby ugodowej dopiero w 2015 r., co nastąpiło po upływie terminu przedawnienia. Sąd Najwyższy odrzucił również argumentację banku o nadużyciu prawa podmiotowego przez pozwaną w związku z podniesieniem zarzutu przedawnienia, wskazując, że bank jako profesjonalista nie zachował należytej staranności.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie momentu rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnego świadczenia z nieważnych umów, zwłaszcza w kontekście ubezwłasnowolnienia i profesjonalnego charakteru stron.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji nieważności umowy z powodu ubezwłasnowolnienia, ale zasady dotyczące przedawnienia nienależnego świadczenia mają szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (2)
Od kiedy rozpoczyna bieg termin przedawnienia roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia spełnionego na podstawie bezwzględnie nieważnej umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Termin przedawnienia roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia spełnionego na podstawie bezwzględnie nieważnej umowy rozpoczyna bieg od dnia jego spełnienia, niezależnie od świadomości świadczącego co do przysługiwania mu roszczenia, a w przypadku braku wezwania do zapłaty, od chwili, w której wierzyciel mógłby wezwać dłużnika do wykonania zobowiązania w najwcześniejszym możliwym terminie (art. 120 § 1 zd. drugie k.c.).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołując się na utrwalone orzecznictwo, wyjaśnił, że dla rozpoczęcia biegu przedawnienia roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia kluczowe jest ustalenie momentu, od którego wierzyciel mógł skutecznie domagać się jego zwrotu. W przypadku nieważnej umowy, świadczenie jest nienależne od chwili jego spełnienia i wówczas staje się wymagalne. Nawet jeśli wierzyciel nie wezwał dłużnika do zapłaty, bieg przedawnienia rozpoczyna się "wymuszenie" na zasadach art. 120 § 1 zd. drugie k.c., co zapobiega swobodnemu decydowaniu przez wierzyciela o początku biegu przedawnienia.
Czy podniesienie zarzutu przedawnienia przez profesjonalny podmiot, który zwlekał z dochodzeniem roszczenia, może stanowić nadużycie prawa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Podniesienie zarzutu przedawnienia przez profesjonalny podmiot, który zwlekał z dochodzeniem roszczenia pomimo posiadania wiedzy o okolicznościach uzasadniających jego dochodzenie, może być uznane za nadużycie prawa, jednak tylko w wyjątkowych przypadkach rażącego nadużycia i gdy indywidualna ocena okoliczności sprawy wskazuje na usprawiedliwione przyczyny opóźnienia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że zarzut przedawnienia jest prawem podmiotowym. Jego podniesienie może być uznane za nadużycie prawa (art. 5 k.c.) tylko w sytuacjach wyjątkowych, gdy uwzględnienie tego zarzutu godziłoby w podstawowe wartości społeczne lub gdy opóźnienie w dochodzeniu roszczenia było usprawiedliwione. W przypadku profesjonalnych podmiotów, takich jak banki, oczekuje się szczególnej staranności. W tej sprawie bank, mimo wiedzy o ubezwłasnowolnieniu pozwanej od 2011 r., zwlekał z podjęciem czynności zmierzających do przerwania biegu przedawnienia, co wykluczyło zastosowanie art. 5 k.c.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Bank spółki akcyjnej w W. | spółka | powód |
| M. H. | osoba_fizyczna | pozwana |
Przepisy (13)
Główne
k.c. art. 120 § § 1
Kodeks cywilny
Bieg terminu przedawnienia roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia, gdy czynność prawna była nieważna, rozpoczyna się od dnia spełnienia świadczenia lub od chwili, w której uprawniony mógł w najwcześniejszym możliwym terminie wezwać zobowiązanego do zapłaty.
k.c. art. 82
Kodeks cywilny
Nieważność oświadczenia woli złożonego przez osobę w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli.
k.p.c. art. 365 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Związanie prawomocnym orzeczeniem.
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
k.c. art. 118
Kodeks cywilny
Trzyletni termin przedawnienia dla roszczeń związanych z działalnością gospodarczą.
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Świadczenie bezterminowe powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Definicja bezpodstawnego wzbogacenia.
k.c. art. 410 § § 2
Kodeks cywilny
Nienależne świadczenie jako szczególny przypadek bezpodstawnego wzbogacenia.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Zasady współżycia społecznego jako podstawa do odmowy udzielenia ochrony prawnej.
k.c. art. 117
Kodeks cywilny
Podniesienie zarzutu przedawnienia jako prawo podmiotowe.
k.p.c. art. 98 § § 1 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada odpowiedzialności za wynik procesu w zakresie kosztów.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach w orzeczeniu kończącym postępowanie.
k.p.c. art. 398 § 21
Kodeks postępowania cywilnego
Odpowiednie stosowanie przepisów o apelacji do skargi kasacyjnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Roszczenie banku o zwrot nienależnego świadczenia z nieważnej umowy kredytu uległo przedawnieniu, ponieważ bieg terminu przedawnienia rozpoczął się w momencie spełnienia świadczenia (2008 r.), a nie od daty stwierdzenia nieważności umowy. • Wniosek banku o zawezwanie do próby ugodowej z 2015 r. nie przerwał biegu przedawnienia, gdyż nastąpił po jego upływie.
Odrzucone argumenty
Argumentacja banku, że bieg terminu przedawnienia rozpoczął się od daty stwierdzenia nieważności umowy kredytu (2012 r.) lub od daty wydania wyroku przez Sąd Okręgowy. • Argumentacja banku, że podniesienie zarzutu przedawnienia przez pozwaną stanowi nadużycie prawa podmiotowego.
Godne uwagi sformułowania
roszczenie z tytułu nienależnego świadczenia • bezpodstawnego wzbogacenia (nienależnego świadczenia – condictio sine causa) • oświadczenie woli dotknięte tego rodzaju wadą jest z mocy prawa bezwzględnie nieważne już od samego początku (ab initio) • roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia staje się wymagalne w terminie, w którym powinno być spełnione zgodnie z art. 455 k.c., przy czym jeżeli wezwanie nie następuje, dochodzi do swoistego „wymuszenia” początku wymagalności na zasadach określonych w art. 120 § 1 zdanie drugie k.c. • zarzut przedawnienia jest jedną z postaci prawa podmiotowego, a jego treścią jest możliwość uchylenia się od obowiązku zaspokojenia roszczenia.
Skład orzekający
Maciej Kowalski
przewodniczący
Ewa Stefańska
sprawozdawca
Dariusz Pawłyszcze
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie momentu rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnego świadczenia z nieważnych umów, zwłaszcza w kontekście ubezwłasnowolnienia i profesjonalnego charakteru stron."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji nieważności umowy z powodu ubezwłasnowolnienia, ale zasady dotyczące przedawnienia nienależnego świadczenia mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia przedawnienia roszczeń z nieważnych umów, z elementem ubezwłasnowolnienia i profesjonalnego banku jako strony. Pokazuje, jak kluczowe jest właściwe ustalenie początku biegu terminu przedawnienia.
“Bank przegrywa sprawę o zwrot kredytu przez przedawnienie – kluczowy błąd w ustaleniu początku biegu terminu!”
Dane finansowe
WPS: 500 000 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.