Orzeczenie · 2024-10-08

II CSKP 1491/22

Sąd

Sąd Najwyższy

Miejsce

Warszawa

Data

2024-10-08

SNCywilneprawo umówWysokanajwyższy

kredyt hipotecznyCHFabuzywnośćklauzula waloryzacyjnaoprocentowaniekonsumentSąd Najwyższyochrona konsumenta

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną Banku S.A. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi, który zmienił wyrok Sądu Okręgowego w sprawie z powództwa R.P. i I.P. przeciwko bankowi o zapłatę. Sąd Okręgowy zasądził od banku na rzecz powodów kwotę 59 549,16 zł tytułem zwrotu nienależnie uiszczonej spłaty, uznając za abuzywne postanowienia umowy kredytu hipotecznego dotyczące waloryzacji do CHF oraz oprocentowania. Sąd Apelacyjny, podzielając ustalenia i ocenę prawną Sądu Okręgowego, uwzględnił zarzut nieważności umowy kredytowej z uwagi na zamieszczenie w niej abuzywnych postanowień. Sąd drugiej instancji uznał, że klauzule dotyczące zmiany oprocentowania oraz indeksacji kredytu do CHF były niejednoznaczne, dawały bankowi dowolność w ustalaniu kursów i oprocentowania, rażąco naruszały interesy konsumentów i były sprzeczne z dobrymi obyczajami. Eliminacja tych klauzul, jako dotyczących świadczeń głównych, czyniła dalsze obowiązywanie umowy niemożliwym, co skutkowało uznaniem umowy za nieważną. Sąd Apelacyjny nie podzielił zarzutu zatrzymania podniesionego przez bank. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną banku, uznając za niezasadne zarzuty naruszenia przepisów proceduralnych, prawa materialnego (w tym art. 385¹ k.c., art. 58 k.c., art. 69 Prawa bankowego) oraz prawa unijnego (dyrektywa 93/13). Sąd Najwyższy potwierdził, że abuzywne klauzule dotyczące świadczeń głównych, których wyeliminowanie uniemożliwia dalsze funkcjonowanie umowy, prowadzą do jej nieważności, a brak jest podstaw do zastępowania ich przepisami dyspozytywnymi prawa krajowego lub modyfikowania ich treści. Rozliczenie stron następuje na podstawie przepisów o nienależnym świadczeniu (art. 410 w zw. z art. 405 k.c.).

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie abuzywności klauzul w umowach kredytów indeksowanych do walut obcych, skutków nieważności umowy oraz braku możliwości zastępowania abuzywnych klauzul przepisami prawa krajowego.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego umowy kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF, jednak jego zasady są szeroko stosowalne do innych umów kredytów walutowych i indeksowanych.

Zagadnienia prawne (3)

Czy postanowienia umowy kredytu hipotecznego dotyczące waloryzacji do waluty obcej (CHF) oraz sposobu ustalania oprocentowania mogą być uznane za klauzule niedozwolone (abuzywne) w rozumieniu art. 385¹ k.c.?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, postanowienia te mogą być uznane za abuzywne, jeśli są niejednoznaczne, rażąco naruszają interesy konsumenta i są sprzeczne z dobrymi obyczajami, a bank nie wykazał indywidualnego uzgodnienia.

Uzasadnienie

Sądy uznały klauzule waloryzacyjne i dotyczące oprocentowania za abuzywne, ponieważ nie precyzowały sposobu ustalania kursów walut i oprocentowania, dając bankowi swobodę w tym zakresie, co naruszało interesy konsumentów. Brak było podstaw do zastąpienia tych klauzul innymi przepisami.

Czy wyeliminowanie abuzywnych klauzul dotyczących świadczeń głównych umowy kredytu indeksowanego prowadzi do jej nieważności?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, jeśli umowa nie może dalej obowiązywać bez tych klauzul, a ich zastąpienie innymi przepisami nie jest możliwe lub prowadziłoby do zmiany istoty umowy.

Uzasadnienie

Eliminacja klauzul waloryzacyjnych i dotyczących oprocentowania, które stanowią świadczenia główne w umowie kredytu indeksowanego, czyni dalsze wykonywanie umowy niemożliwym i prowadzi do jej nieważności, ponieważ nie można ich zastąpić przepisami dyspozytywnymi bez zmiany charakteru umowy.

Czy bank może powołać się na prawo zatrzymania w przypadku rozliczenia nieważnej umowy kredytu?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, prawo zatrzymania nie przysługuje w przypadku rozliczenia nieważności umowy kredytu, ponieważ umowa ta nie jest umową wzajemną w rozumieniu art. 487 § 2 k.c., a jego stosowanie mogłoby pozbawić konsumenta prawa do odsetek.

Uzasadnienie

Prawo zatrzymania nie ma zastosowania do umów kredytu, które nie spełniają kryteriów umowy wzajemnej. Ponadto, jego stosowanie w kontekście nieważności umowy kredytu mogłoby naruszać zasadę skuteczności prawa unijnego i prawa konsumenta do odsetek.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Oddalenie skargi kasacyjnej

Strona wygrywająca

R. P. i I. P.

Strony

Nazwa	Typ	Rola
Bank spółki akcyjnej w W.	spółka	pozwany
R. P.	osoba_fizyczna	powód
I. P.	osoba_fizyczna	powód

Przepisy (24)

Główne

k.c. art. 385¹ § § 1

Kodeks cywilny

Definicja i skutki klauzul niedozwolonych (abuzywnych).

k.c. art. 385¹ § § 2

Kodeks cywilny

Skutki uznania postanowienia za niedozwolone – związanie stron w pozostałym zakresie.

k.c. art. 385²

Kodeks cywilny

Ocena niedozwolonego charakteru postanowienia według stanu z chwili zawarcia umowy.

k.c. art. 58 § § 1

Kodeks cywilny

Nieważność czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub mającej na celu obejście ustawy.

k.c. art. 405

Kodeks cywilny

Podstawa prawna roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia.

k.c. art. 410 § § 1 i 2

Kodeks cywilny

Przepisy dotyczące nienależnego świadczenia.

Prawo bankowe art. 69 § ust. 1 i 2

Ustawa Prawo bankowe

Definicja umowy kredytu.

Pomocnicze

k.c. art. 385¹ § § 3

Kodeks cywilny

Indywidualne uzgodnienie postanowienia jako wyłączenie jego abuzywności.

k.c. art. 385¹ § § 4

Kodeks cywilny

Ciężar dowodu indywidualnego uzgodnienia spoczywa na przedsiębiorcy.

k.c. art. 6

Kodeks cywilny

Ciężar dowodu.

k.c. art. 353¹

Kodeks cywilny

Zasada swobody umów.

k.c. art. 496

Kodeks cywilny

Prawo zatrzymania.

k.c. art. 497

Kodeks cywilny

Prawo zatrzymania w umowach wzajemnych.

k.p.c. art. 321 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Zakaz orzekania ponad żądanie.

k.p.c. art. 187 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania cywilnego

Określenie żądania pozwu.

k.p.c. art. 328 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Elementy uzasadnienia wyroku.

k.p.c. art. 387 § § 2¹

Kodeks postępowania cywilnego

Wymogi uzasadnienia wyroku sądu drugiej instancji.

k.p.c. art. 327¹ § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania cywilnego

Uzasadnienie wyroku sądu drugiej instancji.

k.p.c. art. 98 § § 1 i 3

Kodeks postępowania cywilnego

Zasada odpowiedzialności za wynik procesu w zakresie kosztów.

k.p.c. art. 108 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Orzeczenie o kosztach w wyroku.

k.p.c. art. 398²¹

Kodeks postępowania cywilnego

Odpowiednie stosowanie przepisów o postępowaniu apelacyjnym do postępowania kasacyjnego.

Prawo bankowe art. 69 § ust. 2 pkt 5

Ustawa Prawo bankowe

Wymóg określenia warunków zmiany oprocentowania.

Prawo bankowe art. 76

Ustawa Prawo bankowe

Regulaminy bankowe.

k.c. art. 22¹

Kodeks cywilny

Definicja konsumenta.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Abuzywność klauzul waloryzacyjnych i dotyczących oprocentowania ze względu na ich niejednoznaczność i rażące naruszenie interesów konsumentów. • Niemożność dalszego obowiązywania umowy kredytu indeksowanego po wyeliminowaniu klauzul dotyczących świadczeń głównych. • Brak podstaw do zastąpienia abuzywnych klauzul przepisami prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym. • Niedopuszczalność stosowania prawa zatrzymania przez bank w przypadku nieważności umowy kredytu.

Odrzucone argumenty

Zarzuty naruszenia przepisów proceduralnych dotyczących wyrokowania ponad żądanie i wadliwości uzasadnienia. • Zarzuty naruszenia art. 385¹ k.c. przez nierozróżnienie klauzul kursowych i ryzyka walutowego. • Zarzuty naruszenia art. 58 § 1 k.c. przez uznanie, że warunki zmian oprocentowania są essentialia negotii umowy kredytu. • Zarzuty naruszenia art. 385¹ i 385² k.c. przez uznanie klauzul za abuzywne bez uwzględnienia faktycznego sposobu wykonywania umowy. • Zarzuty naruszenia art. 65 § 1 i 2 k.c. przez nieprzypisanie doniosłości aneksowi zmieniającemu oprocentowanie. • Zarzuty naruszenia art. 58 § 1 k.c. przez uznanie umowy za nieważną w całości, podczas gdy strony są związane w pozostałym zakresie. • Zarzuty naruszenia art. 385¹ § 2 k.c. przez stwierdzenie nieważności umowy bez oświadczenia konsumenta świadomego skutków. • Zarzuty naruszenia art. 5 k.c. przez uwzględnienie roszczenia jako nadużycia prawa podmiotowego. • Zarzuty naruszenia art. 358 § 2 k.c. przez zanegowanie możliwości wykonania zobowiązania przy zastosowaniu kursu średniego NBP. • Zarzuty naruszenia art. 405 i 410 k.c. przez przyjęcie teorii dwóch kondykcji i roszczenia o zwrot rat niezależnie od spłaty kapitału. • Zarzuty naruszenia art. 497 k.c. przez odmowę zastosowania prawa zatrzymania.

Godne uwagi sformułowania

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. • Wbrew twierdzeniom pozwanego powodowie w piśmie procesowym z 17 maja 2018 r. oświadczyli, że przedmiotowa umowa kredytu może zostać uznana za nieważną... • Trybunał ten przyjmuje wprawdzie, że dyrektywa 93/13 wymaga jedynie usunięcia postanowienia niedozwolonego, a nie innego postanowienia, które nie jest niedozwolone, jednak usunięcie jedynie części klauzuli waloryzacyjnej może być dopuszczalne tylko wtedy, jeżeli wynika z niej zobowiązanie umowne odrębne od innych postanowień umownych. • W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że postanowienia umowy (regulaminu), określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych. • Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 385¹ § 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (art. 385² k.c.). • Jeżeli bez niedozwolonych postanowień umowa nie może obowiązywać – o czym decyduje ocena obiektywna – sąd może podjąć środki zaradcze zmierzające do utrzymania umowy tylko pod warunkiem (jest to jeden z warunków), że całkowity upadek umowy naraża konsumenta na „szczególnie niekorzystne konsekwencje”...

Skład orzekający

Tomasz Szanciło

przewodniczący

Ewa Stefańska

sprawozdawca

Kamil Zaradkiewicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego i TSUE w zakresie abuzywności klauzul w umowach kredytów indeksowanych do walut obcych, skutków nieważności umowy oraz braku możliwości zastępowania abuzywnych klauzul przepisami prawa krajowego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego umowy kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF, jednak jego zasady są szeroko stosowalne do innych umów kredytów walutowych i indeksowanych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu abuzywnych klauzul w umowach kredytów frankowych, co budzi duże zainteresowanie zarówno wśród prawników, jak i konsumentów. Wyrok Sądu Najwyższego potwierdza utrwaloną linię orzeczniczą i wyjaśnia kluczowe kwestie związane z nieważnością umów i rozliczeniami.

“Kredyty frankowe: Sąd Najwyższy potwierdza – abuzywne klauzule prowadzą do nieważności umowy!”

Dane finansowe

WPS: 94 698,18 PLN

zwrot nienależnie uiszczonej spłaty: 59 549,16 PLN

zwrot nienależnie uiszczonej spłaty: 94 456,36 PLN

Sektor

bankowość

Asystent AI dla prawników