II CSK 653/11

Sygn. akt II CSK 653/11 
 
 
 
WYROK 
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
 
Dnia 19 lipca 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący) 
SSN Maria Szulc 
SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca) 
 
 
w sprawie z powództwa W. K. 
przeciwko Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu w Warszawie 
o odszkodowanie, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 19 lipca 2012 r., 
skargi kasacyjnej powoda  
od wyroku Sądu Apelacyjnego  
z dnia 6 maja 2011 r.,  
 
 
 
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi 
Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o 
kosztach postępowania kasacyjnego. 
 
 
Uzasadnienie: 

 
 
2 
 
Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 15 grudnia 2010 r. oddalił powództwo 
W. K. o zapłatę zadośćuczynienia i odszkodowania, wniesione przeciwko 
Ubezpieczeniowemu Funduszowi Gwarancyjnemu w Warszawie. Sąd Okręgowy 
ustalił, że w dniu 14 listopada 2001 r. powód został przejechany przez ciągnik. Na 
skutek tego wypadku powód doznał uszkodzenia kręgosłupa. Jest sparaliżowany 
od pasa w dół i porusza się na wózku inwalidzkim. Wymaga  opieki  i  jest  
niezdolny do pracy. Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2001 r. dochodzenie 
prowadzone w sprawie wypadku, któremu uległ powód zostało umorzone z powodu 
niewykrycia jego sprawcy. Przy uwzględnieniu tych okoliczności faktycznych Sąd 
Okręgowy uznał za uzasadniony zarzut przedawnienia. W jego ocenie bieg 
trzyletniego terminu przedawnienia, określonego w art. 442 § 1 k.c., rozpoczął się 
w dniu 9 stycznia 2002 r., kiedy to powodowi doręczono postanowienie o 
umorzeniu postępowania karnego. Warunkiem do zastosowania art. 442 § 2 k.c. 
było 
zaś 
ustalenie 
popełnienia 
przestępstwa. 
Wymaga 
to 
stwierdzenia 
przedmiotowych i podmiotowych znamion przestępstwa. Do podmiotowych 
znamion przestępstwa należy natomiast wina sprawcy. Zastosowanie art. 442 § 2 
k.c. uzależnione jest więc od ustalenia osoby, która popełniła przestępstwo, a ten 
warunek nie został spełniony. 
Apelacja powoda została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 6 
maja 2011 r., który podzielił ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu pierwszej 
instancji co do przedawnienia roszczenia powoda. Sąd Apelacyjny stwierdził 
dodatkowo, że odpowiedzialność Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego 
opiera się na samodzielnej podstawie określonej w ustawie o ubezpieczeniach 
obowiązkowych i nie ma charakteru odpowiedzialności za czyn cudzy. Do 
odpowiedzialności strony pozwanej nie mógł mieć zatem zastosowania wydłużony 
termin przedawnienia wynikający z art. 442 § 2 k.c. Sąd Apelacyjny podkreślił 
także, że w jego cenie w świetle dokonanych w sprawie ustaleń budzi także 
wątpliwość istnienie przedmiotowych przesłanek zbrodni lub występku. 
Skarga kasacyjna powoda została oparta na obu podstawach określonych 
w art. 3983 § 1 k.p.c. Skarżący zarzucił naruszenie art. 442 § 2 k.c. poprzez jego 
błędną wykładnię, art. 442 § 1 k.c. w wyniku jego niewłaściwego zastosowania, art. 

 
 
3 
19 ust 2, art. 21 ust 2, art. 98 ust 1, art. 106, art. 108 i art. 109 ustawy z dnia 23 
maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu 
Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (dalej - ustawa 
o ubezpieczeniach obowiązkowych) przez ich błędną wykładnię oraz naruszenie 
art. 233 § 1 k.p.c. W oparciu o te podstawy kasacyjne skarżący wniósł o uchylenie 
zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego 
rozpoznania. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Sąd Apelacyjny wykluczył co do zasady możliwość zastosowania art. 442 § 
2 k.c. (obecnie art. 4421 § 2 k.c.) do odpowiedzialności Ubezpieczeniowego 
Funduszu Gwarancyjnego, stwierdzając, że jego odpowiedzialność nie ma 
charakteru 
odpowiedzialności 
ubezpieczeniowej, 
nie 
jest 
zbliżona 
do 
odpowiedzialności deliktowej podmiotów odpowiadających za czyn cudzy (art. 429 
i art. 430 k.c.) i opiera się na samodzielnej podstawie określonej w ustawie 
o ubezpieczeniach obowiązkowych. Powyższe uzasadnienie nie jest wystarczające 
do zaaprobowania tezy Sądu Apelacyjnego. Art. 442 § 2 k.c. wprowadził 
wzmożoną ochronę prawną dla osób poszkodowanych kwalifikowaną formą czynu 
niedozwolonego (stanowiącego przestępstwo) poprzez wydłużenie przedawnienia 
roszczeń spowodowanych takimi czynami. Dla zastosowania art. 442 § 2 k.c. 
podstawowe znaczenie ma zatem stwierdzenie, czy szkoda była wynikiem zbrodni 
lub występku. Nie budzi też wątpliwości, że art. 442 § 2 k.c. nie ogranicza 
stosowania wydłużonego terminu przedawnienia wyłącznie do przypadków 
odpowiedzialności osoby, która popełniła czyn karalny. Wskazuje na to wyraźnie 
chociażby uregulowanie wynikające z art. 429 i 430 k.c. Jest przy tym zrozumiałe, 
że te przepisy nie odnoszą się do odpowiedzialności UFG, skoro jego 
odpowiedzialność nie ma charakteru odpowiedzialności deliktowej. Wbrew 
stanowisku Sądu Apelacyjnego możliwość zastosowania art. 442 § 2 k.c. do 
odpowiedzialności innych podmiotów niż sprawca deliktu nie jest uwarunkowana 
możliwością zastosowania art. 429 lub 430 k.c. Może ona wynikać także z innych 
podstaw. Dotyczy to np. odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń ponoszącego 
odpowiedzialność za sprawcę szkody. To że odpowiedzialność UFG ma inny 
charakter niż odpowiedzialność ubezpieczeniowa i wynika z odrębnej regulacji, nie 

 
 
4 
stanowi z kolei podstawy do oceny, że wyłącza to stosowanie art. 442 § 2 k.c. 
Rozstrzygające znaczenie ma sama regulacja odnosząca się do zasad 
odpowiedzialności UFG. Z treści art. 98 ust 1 ustawy o ubezpieczeniach 
obowiązkowych wynika, że UFG ponosi odpowiedzialność „w okolicznościach 
uzasadniających odpowiedzialność cywilną posiadacza pojazdu mechanicznego 
lub kierującego pojazdem mechanicznym”. Sformułowanie to wskazuje, że UFG 
ponosi odpowiedzialność w razie stwierdzenia podstaw odpowiedzialności sprawcy 
szkody, którego nie dało się ustalić, w granicach jego własnej odpowiedzialności. 
Sama regulacja odnosząca się do odpowiedzialności UFG nie wyłącza zatem 
możliwości zastosowania art. 442 § 2 k.c. Warunkiem jego zastosowania w tym 
przypadku jest jednak stwierdzenie, że sprawca szkody popełnił przestępstwo. 
W judykaturze przeważa stanowisko, że wymaga to stwierdzenia zaistnienia 
przedmiotowych 
i 
podmiotowych 
znamion 
przestępstwa, 
według 
zasad 
przewidzianych w prawie karnym. Te wypowiedzi judykatury dotyczą sytuacji, 
w których w postępowaniu karnym nie stwierdzono popełnienia przestępstwa. 
Przyjmuje się, że wówczas ocena czy zostało popełnione przestępstwo należy do 
sądu cywilnego. Ocena ta powinna obejmować istnienie przedmiotowych 
i podmiotowych znamion przestępstwa według zasad przewidzianych przez prawo 
karne w sytuacji, gdy powództwo zostało skierowane przeciwko osobie ponoszącej 
odpowiedzialność deliktową z tego tytułu. W judykaturze przyjęto, że nie wyklucza 
to jednak zastosowania art. 442 § 2 k.c. do odpowiedzialności małoletniego 
sprawcy szkody, któremu nie można przypisać winy według zasad określonych w 
prawie karnym. W uzasadnieniu wyroku z dnia 18 stycznia 2012 r., II CSK 157/11 
Sąd Najwyższy przyjął, że wystarczające jest wówczas stwierdzenie popełnienia 
czynu 
karalnego. 
Zasad 
odnoszących 
się 
do 
stwierdzenia 
popełnienia 
przestępstwa nie można przy tym odnosić wprost do reguł odpowiedzialności UFG, 
uwzględniając, że odpowiedzialność UFG wchodzi w grę wówczas , gdy nie dało 
się ustalić sprawcy szkody. W takim przypadku zachodzi przeszkoda w przypisaniu 
mu indywidualnie winy w popełnieniu przestępstwa. Należy przyjąć, że wówczas 
prócz stwierdzenia przedmiotowych cech przestępstwa dla stwierdzenia jego 
popełnienia wystarczająca jest taka ocena okoliczności popełnienia czynu 
karalnego, która przy uwzględnieniu jedynie kryteriów obiektywnych, pozwala na 

 
 
5 
stwierdzenie, iż działanie sprawcy było w tych okolicznościach zawinione. Wymaga 
podkreślenia, że Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 21 
listopada 1967 r., III PZP 34/67, której nadał mocy zasady prawnej ( OSNC 1968, 
nr 6, poz. 94 ), stwierdził, że mimo konieczności ustalenia przedmiotowych 
i podmiotowych znamion przestępstwa jako przesłanki do zastosowania art. 442 § 
2 k.c. imienne wskazanie sprawcy przestępstwa nie jest konieczne. Z tego względu 
nie można podzielić także oceny Sądu Apelacyjnego jakoby warunkiem 
koniecznym do zastosowania art. 442 § 2 k.c. było zawsze ustalenie sprawcy 
przestępstwa. Podniesione przez Sąd Apelacyjny wątpliwości odnoszące się do 
ustalonych przez Sąd Okręgowy okoliczności wypadku, któremu uległ powód nie 
mogły stanowić podstawy do oddalenia apelacji. Rolą sądu rozpoznającego 
apelację jest bowiem dokonanie w oparciu o zgromadzone dowody własnych 
ustaleń w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy. 
Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna była uzasadniona 
i zaskarżony nią wyrok podlegał uchyleniu na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
es