II CSK 595/08

Sygn. akt II CSK 595/08 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 20 marca 2009 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
 
 
SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Józef Frąckowiak 
SSN Krzysztof Pietrzykowski 
 
 
 
w sprawie z powództwa D.B., K.B. i małoletniego S.B. 
przeciwko PKP Spółce Akcyjnej  
o zapłatę, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 20 marca 2009 r., 
skargi kasacyjnej powodów  
od postanowienia Sądu Apelacyjnego  
z dnia 13 czerwca 2008 r., sygn. akt [...], 
 
 
 
uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je 
postanowienie Sądu Okręgowego w P. z dnia 2 kwietnia 2008 r. 
 
 
 
 
 
Uzasadnienie 
 
 

 
2 
 
Sąd Okręgowy w P. postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2008 r. odrzucił na 
podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. pozew o zapłatę 500 000 zł tytułem 
zadośćuczynienia, wniesiony przez R.B. W jego ocenie zachodziła tożsamość 
podmiotowa i przedmiotowa w tej sprawie oraz sprawie [...] zakończonej wyrokiem 
Sądu Rejonowego w G. z dnia 7 kwietnia 2005 r., w którym uwzględniono w całości 
powództwo R.B. o zasądzenie zadośćuczynienia w wysokości 30 000 zł. 
Zażalenie powodów (spadkobierców R.B.) na to postanowienie zostało 
oddalone przez Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 13 czerwca 2008 r. Sąd 
drugiej instancji podzielił ustalenia i ocenę Sądu Okręgowego. Odwołując się do 
uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 1967 r. (III PZP 
37/67, OSNCP 1968, Nr 7, poz. 113) podkreślił, że zasądzenie zadośćuczynienia 
pieniężnego za krzywdę doznaną w wyniku uszkodzenia ciała i wywołania rozstroju 
zdrowia wyłącza, mimo pogorszenia się stanu zdrowia poszkodowanego, 
przyznanie mu dalszego zadośćuczynienia, poza już zasądzonym w związku z 
podstawą poprzedniego sporu. Powód R.B. nie domagał się zaś zadośćuczynienia 
z powodu nowej krzywdy, której nie można było przewidzieć w ramach podstawy 
poprzedniego sporu. Z oświadczenia pełnomocnika powoda złożonego w sprawie 
[...] wynikało nadto, że powód dochodził w tej sprawie nie części, ale całości 
zadośćuczynienia. 
Skarga kasacyjna powoda została oparta o podstawę naruszenia przepisów 
postępowania. Zarzucono w niej naruszenie art. 397 § 2 k.p.c. w zw. z art. 385 
i 199 § 1 pkt 2 k.p.c. w wyniku ich błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania. 
Skarżący w związku z tą podstawą skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie 
zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Sądu pierwszej instancji. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Wskazana w art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. podstawa odrzucenia pozwu z powodu 
wcześniejszego prawomocnego osądzenia sprawy pozostaje w związku z treścią 
art. 366 k.p.c., który reguluje zakres powagi rzeczy osądzonej wynikającej 
z prawomocnego wyroku. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu prawomocny wyrok 
ma powagę rzeczy osądzonej jedynie co przedmiotu, który w związku z podstawą 

 
3 
sporu stanowił przedmiot rozstrzygnięcia i ponadto tylko między tymi samymi 
stronami. Zasadą jest zatem, że wyrok ma powagę rzeczy osądzonej tylko w takim 
zakresie, w jakim roszczenie było przedmiotem żądania pozwu. Wyjątki od tej 
zasady mogą dotyczyć jedynie tych wypadków, gdy na podstawie przepisu ustawy 
sąd nie jest związany żądaniem stron i rozstrzyga nie o żądaniu dochodzonym 
(roszczeniu procesowym), lecz o całości roszczenia materialno-prawnego powoda, 
wynikającego z okoliczności faktycznych rozstrzyganej sprawy. Takim przepisem 
był uchylony art. 321 § 2 k.p.c. 
Nie można zatem pomijać, że powołana przez Sąd Apelacyjny uchwała 
składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 1967 r. zapadła 
w diametralnie innym stanie prawnym dotyczącym związania sądu żądaniem 
pozwu, co w sposób oczywisty rzutowało również na sposób wykładni art. 366 i 199 
§ 1 pkt 2 k.p.c. Art. 321 § 2 k.p.c. przed uchyleniem go ustawą z dnia 2 lipca 2004 r. 
przewidywał, że między innymi w sprawach o zadośćuczynienie, nie stosuje się art. 
321 § 1, a sąd orzeka wówczas o roszczeniach, jakie wynikają z faktów 
przytoczonych przez powoda. Regulacja ta nakładała na sąd obowiązek 
rozważenia z urzędu wysokości zadośćuczynienia odpowiedniego do rozmiaru 
krzywdy powoda, niezależnie od zakresu roszczenia dochodzonego przez 
poszkodowanego. Jeżeli sąd przy uwzględnieniu faktów przytoczonych przez 
powoda nie zasądził zadośćuczynienia w należnej mu wysokości, powód był 
uprawniony do domagania się uzupełnienia wyroku w odpowiedniej części. Należne 
zadośćuczynienie było zatem traktowane podobnie jak roszczenie zgłoszone 
w pozwie, o którym sąd nie orzekł. W konsekwencji powaga rzeczy osądzonej 
obejmowała nie tylko roszczenie dochodzono przez powoda, ale całe należne 
zadośćuczynienie, odpowiadające rozmiarowi krzywdy poszkodowanego, (całość 
roszczenia materialnoprawnego powoda). Wykluczało to wytoczenie kolejnego 
powództwa o zapłatę zadośćuczynienia za tę samą krzywdę, z uwagi na brzmienie 
art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. 
W zmienionym stanie prawnym, wynikającym z uchylenia art. 321 § 2 k.p.c., 
powaga rzeczy osądzonej obejmuje roszczenie o zadośćuczynienie jedynie w takim 
zakresie, w jakim było ono przedmiotem żądania pozwu i rozstrzygnięcia sądu. 
Odrzucenie pozwu z uwagi na prawomocne osądzenie sprawy mogłoby nastąpić 

 
4 
zatem jedynie w wypadku stwierdzenia przez sąd, że powód dochodzi ponownie 
tego samego roszczenia, o którym już prawomocnie orzeczono. W wypadku, 
w którym wydany wcześniej wyrok uwzględniał w całości żądanie pozwu nie jest 
wykluczona ocena, że rozstrzygnięcie to obejmowało jedynie część należnego 
powodowi zadośćuczynienia. Uwzględniając ponadto, że zasądzenie roszczenia 
o zadośćuczynienie po uchyleniu art. 321 § 2 k.p.c. nie oznacza rozstrzygnięcia 
o całym roszczeniu materialnoprawnym powoda, ocena tożsamości roszczeń 
o zadośćuczynienie na gruncie art. 199 § l pkt 2 k.p.c. obejmuje faktycznie 
porównanie roszczenia uwzględnionego, które obejmuje prawomocność materialna 
wyroku i roszczenia dochodzonego później, które ma charakter jedynie roszczenia 
procesowego. Z tego punktu widzenia istotne jest uwzględnienie jego podstawy 
przytoczonej przez powoda. Jeżeli powód twierdzi, że domaga się zasądzenia 
części zadośćuczynienia, które wcześniej nie było dochodzone, co niewątpliwie 
miało miejsce w rozstrzyganej sprawie, to przy ograniczeniu się przez sąd do 
badania pozwu i przedmiotu poprzedniego wyroku, brak jest podstaw do uznania, 
że o roszczeniu tym prawomocnie już rozstrzygnięto. 
Uwzględniając powyższe należało przyjąć, że zaskarżone postanowienie 
i poprzedzające je postanowienie Sądu Okręgowego w P. zapadły z naruszeniem 
art. 199 § 2 k.p.c. Nakazywało to uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie tych 
postanowień na podstawie art. 39815§ 1 k.p.c.