II CSK 317/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowódka R. P. dochodziła zobowiązania pozwanych W. P. i E. P. do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na jej rzecz udziału w prawie własności nieruchomości. Roszczenie opierało się na umowie zlecenia fiducjarnego, zgodnie z którą pozwani mieli nabyć nieruchomość we własnym imieniu, ale na rzecz powódki i jej męża, a następnie przenieść jej własność. Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo, uznając zarzut przedawnienia za nadużycie prawa. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok, oddalając powództwo z powodu przedawnienia i braku legitymacji procesowej pozwanego E. P. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną powódki, uchylił zaskarżony wyrok. Wskazał na naruszenie przepisów postępowania (art. 382 k.p.c.) przez dokonanie przez Sąd Apelacyjny odmiennych ustaleń faktycznych bez należytego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej. Podkreślono, że ocena skuteczności zarzutu przedawnienia wymagała rozważenia kwestii związanych z biegiem terminu przedawnienia, zawieszeniem jego biegu w związku z trwającym małżeństwem powódki i jej męża, a także koniecznością wystąpienia z powództwem o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną (art. 59 k.c.). Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Apelacyjny nie przeprowadził należytej analizy tych kwestii, co uniemożliwiło pełne odniesienie się do zarzutów naruszenia prawa materialnego. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących umowy zlecenia fiducjarnego, biegu przedawnienia roszczeń obligacyjnych, zawieszenia biegu przedawnienia między małżonkami, a także stosowania art. 59 k.c. w celu ochrony praw nabytych w wykonaniu umowy fiducjarnej.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i wymaga uwzględnienia kontekstu prawnego z czasu jego wydania. Interpretacja przepisów o przedawnieniu i jego zawieszeniu może być złożona.
Zagadnienia prawne (3)
Czy zarzut przedawnienia roszczenia o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu własności nieruchomości, wynikającego z umowy zlecenia fiducjarnego, jest skuteczny, czy też stanowi nadużycie prawa podmiotowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Apelacyjny uznał zarzut przedawnienia za skuteczny, nie podzielając stanowiska Sądu Okręgowego o nadużyciu prawa. Sąd Najwyższy wskazał, że ocena ta wymagała pogłębionej analizy biegu terminu przedawnienia, zawieszenia jego biegu oraz ewentualnej możliwości stosowania art. 59 k.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Apelacyjny nie zbadał należycie wszystkich aspektów związanych z przedawnieniem, w tym wpływu darowizny nieruchomości na rzecz syna oraz późniejszego zwrotnego przeniesienia własności, a także kwestii związanych z biegiem terminu przedawnienia w trakcie trwania małżeństwa.
Czy pozwany E. P. posiadał legitymację procesową bierną w sprawie o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli, jeśli nie był stroną umowy zlecenia fiducjarnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Apelacyjny uznał, że pozwany E. P. nie był stroną umowy zlecenia i nie posiadał legitymacji procesowej biernej. Sąd Najwyższy wskazał, że ocena ta wymagała odniesienia się do ustaleń Sądu Okręgowego i argumentacji powódki.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że Sąd Apelacyjny nie odniósł się do argumentacji Sądu Okręgowego w kwestii legitymacji procesowej pozwanego E. P., co stanowiło naruszenie przepisów postępowania.
Czy zbycie rzeczy nabytej dla dającego zlecenie przez zleceniobiorcę w imieniu własnym, wbrew postanowieniom umowy zlecenia, niweczy roszczenie z art. 740 zd. drugie k.c. w zw. z art. 64 k.c. i art. 1047 k.p.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy stwierdził, że zbycie takie nie niweczy roszczenia, ale stanowi przeszkodę do jego skutecznego dochodzenia, wymagającą wystąpienia z powództwem o uznanie czynności za bezskuteczną na podstawie art. 59 k.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na wcześniejsze orzecznictwo, wskazując, że w celu usunięcia przeszkody w realizacji roszczenia, konieczne jest wytoczenie powództwa opartego na art. 59 k.c., a w przypadku współuczestnictwa koniecznego, również przeciwko wszystkim współuczestnikom.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R. P. | osoba_fizyczna | powódka |
| W. P. | osoba_fizyczna | pozwana |
| E. P. | osoba_fizyczna | pozwany |
| S. P. | osoba_fizyczna | syn pozwanych, mąż powódki |
Przepisy (18)
Główne
k.c. art. 740 § zdanie drugie
Kodeks cywilny
Przyjmujący zlecenie ma obowiązek wydania wszystkiego, co przy wykonaniu zlecenia dla dającego zlecenie uzyskał, co w przypadku nabycia nieruchomości na rzecz zleceniodawcy oznacza obowiązek przeniesienia jej własności.
k.c. art. 118
Kodeks cywilny
Ogólny termin przedawnienia roszczeń majątkowych (dziesięcioletni).
k.c. art. 59
Kodeks cywilny
Możliwość dochodzenia uznania czynności prawnej za bezskuteczną, jeśli uniemożliwia zaspokojenie roszczenia.
Pomocnicze
k.c. art. 64
Kodeks cywilny
Umożliwia dochodzenie zobowiązania do złożenia oświadczenia woli przez sąd, gdy przepis szczególny tak stanowi.
k.p.c. art. 1047
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje wydawanie orzeczeń zastępujących oświadczenie woli.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Zasada współżycia społecznego, stosowana do oceny zarzutu przedawnienia jako nadużycia prawa.
k.c. art. 120 § § 1
Kodeks cywilny
Określa początek biegu przedawnienia.
k.c. art. 121 § pkt 3
Kodeks cywilny
Zawieszenie biegu przedawnienia między małżonkami.
k.c. art. 734 § § 1
Kodeks cywilny
Podstawa umowy zlecenia.
k.c. art. 60
Kodeks cywilny
Czynności faktyczne i prawne w ramach zlecenia.
k.c. art. 223
Kodeks cywilny
Nie dotyczy roszczenia o wydanie nieruchomości.
k.c. art. 221 § § 1
Kodeks cywilny
Nie dotyczy roszczenia o wydanie nieruchomości.
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasady oceny dowodów.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Postępowanie apelacyjne.
k.p.c. art. 386 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sposób rozstrzygnięcia sprawy przez sąd drugiej instancji.
k.p.c. art. 73 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Współuczestnictwo konieczne.
k.p.c. art. 123 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Czynności przerywające bieg przedawnienia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez Sąd Apelacyjny art. 382 k.p.c. poprzez dokonanie odmiennych ustaleń faktycznych bez należytego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej. • Naruszenie przez Sąd Apelacyjny przepisów dotyczących biegu przedawnienia, zawieszenia jego biegu oraz konieczności wystąpienia z powództwem opartego na art. 59 k.c. • Nieprawidłowa ocena legitymacji procesowej biernej pozwanego E. P.
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia art. 386 § 1 k.p.c. • Zarzut naruszenia art. 233 § 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez pominięcie dowodu z postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 5 kwietnia 2007 r., sygn. akt VII Ca …/07. • Zarzut naruszenia art. 740 zdanie drugie k.c. w związku z art. 223 i art. 221 § 1 k.c. dotyczący przedawnienia roszczenia.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Apelacyjny, dokonując - w wyniku uwzględnienia apelacji pozwanych - zmiany wyroku Sądu Okręgowego i oddalając powództwo, wskazał na różne przesłanki takiego rozstrzygnięcia w odniesieniu do każdego z pozwanych. • Zbycie rzeczy nabytej dla dającego zlecenie przez zleceniobiorcę w imieniu własnym, wbrew postanowieniom umowy zlecenia, nie niweczy roszczenia z art. 740 zdanie drugie w zw. z art. 64 k.c. i art. 1047 k.p.c., ale stanowi przeszkodę do jego skutecznego dochodzenia. • W celu usunięcia tej przeszkody, dający zlecenie powinien wystąpić do sądu z powództwem o uznanie czynności uniemożliwiającej zadośćuczynienie jego roszczeniu za bezskuteczną na podstawie art. 59 k.c.
Skład orzekający
Jan Górowski
przewodniczący
Grzegorz Misiurek
sprawozdawca
Anna Owczarek
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących umowy zlecenia fiducjarnego, biegu przedawnienia roszczeń obligacyjnych, zawieszenia biegu przedawnienia między małżonkami, a także stosowania art. 59 k.c. w celu ochrony praw nabytych w wykonaniu umowy fiducjarnej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i wymaga uwzględnienia kontekstu prawnego z czasu jego wydania. Interpretacja przepisów o przedawnieniu i jego zawieszeniu może być złożona.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy nietypowej umowy fiducjarnej dotyczącej nieruchomości i skomplikowanych kwestii przedawnienia oraz legitymacji procesowej, co jest interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie cywilnym i nieruchomościach.
“Nieruchomość kupiona na "zaufanie" – czy można ją odzyskać po latach? Sąd Najwyższy wyjaśnia zawiłości umowy fiducjarnej i przedawnienia.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.