II CSK 221/08
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła ochrony umownego prawa pierwokupu. Powód R. W. zawarł z (...) Spółdzielnią Pracy umowę najmu, która zawierała prawo pierwokupu nieruchomości. Po tym, jak Spółdzielnia zawarła warunkową umowę sprzedaży prawa użytkowania wieczystego z S. G., obejmującą również nieruchomość powoda, powód wniósł o uznanie tej umowy za bezskuteczną. Sąd Okręgowy uwzględnił powództwo, ale Sąd Apelacyjny je oddalił, opierając się na dominującym poglądzie doktryny i orzecznictwie, że art. 59 k.c. nie służy ochronie umownego prawa pierwokupu, które jest prawem kształtującym, a nie roszczeniem. Sąd Najwyższy, uchylając wyrok Sądu Apelacyjnego, przyjął odmienne stanowisko. Zważył, że choć umowne prawo pierwokupu jest prawem kształtującym, to jego ścisła wykładnia pozbawia uprawnionego skutecznej ochrony, pozostawiając mu jedynie roszczenie odszkodowawcze z art. 599 § 1 k.c., które często nie jest wystarczające. Sąd Najwyższy uznał, że w sytuacji, gdy zobowiązany z prawa pierwokupu zawiera bezwarunkową umowę z osobą trzecią, która wiedziała o prawie pierwokupu, a umowa ta uniemożliwia skorzystanie z tego prawa, można zastosować art. 59 k.c. w celu uznania takiej umowy za bezskuteczną wobec uprawnionego. Podkreślono, że taka interpretacja jest zgodna z zasadą pacta sunt servanda i nie pogarsza sytuacji uprawnionego w stosunku do poprzedniego stanu prawnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaOchrona umownego prawa pierwokupu na gruncie art. 59 k.c. w przypadku zawarcia bezwarunkowej umowy sprzedaży z osobą trzecią, która wiedziała o prawie pierwokupu.
Stosowanie art. 59 k.c. wymaga, aby osoba trzecia wiedziała o prawie pierwokupu i aby umowa z nią zawarta uniemożliwiła skorzystanie z tego prawa.
Zagadnienia prawne (2)
Czy umowne prawo pierwokupu może być chronione na podstawie art. 59 k.c. w przypadku zawarcia bezwarunkowej umowy sprzedaży z osobą trzecią?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, umowne prawo pierwokupu może być chronione na podstawie art. 59 k.c., jeśli osoba trzecia wiedziała o prawie pierwokupu i umowa została zawarta bezwarunkowo, co uniemożliwiło skorzystanie z tego prawa.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że ścisła wykładnia art. 59 k.c. pozbawiałaby uprawnionego skutecznej ochrony, pozostawiając mu jedynie roszczenie odszkodowawcze. W sytuacji, gdy umowa z osobą trzecią uniemożliwia skorzystanie z prawa pierwokupu, a osoba trzecia wiedziała o zobowiązaniu, można zastosować art. 59 k.c. dla ochrony uprawnionego, zgodnie z zasadą pacta sunt servanda.
Czy umowne prawo pierwokupu jest roszczeniem w rozumieniu art. 59 k.c.?
Odpowiedź sądu
Nie, umowne prawo pierwokupu jest prawem podmiotowym kształtującym, a nie roszczeniem w rozumieniu art. 59 k.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy potwierdził, że umowne prawo pierwokupu jest prawem kształtującym, które pozwala na jednostronne oświadczenie woli ukształtować stosunek prawny poprzez wstąpienie w miejsce nabywcy. Jednakże, mimo że nie jest to roszczenie, jego ochrona na podstawie art. 59 k.c. jest możliwa w określonych okolicznościach.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R. W. | osoba_fizyczna | powód |
| S. G. | osoba_fizyczna | pozwana |
| (...) Spółdzielnia Pracy w N. | spółka | pozwana |
Przepisy (9)
Główne
k.c. art. 59
Kodeks cywilny
Przepis ten może służyć ochronie umownego prawa pierwokupu w przypadku zawarcia bezwarunkowej umowy sprzedaży z osobą trzecią, która wiedziała o prawie pierwokupu i umowa ta uniemożliwiła skorzystanie z tego prawa.
Pomocnicze
k.c. art. 599 § § 1
Kodeks cywilny
Przepis ten przyznaje uprawnionemu z prawa pierwokupu jedynie odszkodowanie, co może być niewystarczającą ochroną.
k.c. art. 597 § § 1
Kodeks cywilny
Zobowiązany z tytułu prawa pierwokupu może sprzedać rzecz tylko pod warunkiem, że uprawniony nie wykona swego prawa.
k.c. art. 598 § § 1
Kodeks cywilny
Zobowiązany powinien niezwłocznie zawiadomić uprawnionego o treści umowy sprzedaży zawartej z osobą trzecią.
k.c. art. 598 § § 2
Kodeks cywilny
Określa termin na złożenie oświadczenia o skorzystaniu z prawa pierwokupu.
k.p.c. art. 39816
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku.
k.p.c. art. 103
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do orzekania o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 39821
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do orzekania o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 391
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do orzekania o kosztach postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowne prawo pierwokupu może być chronione na podstawie art. 59 k.c., jeśli osoba trzecia wiedziała o prawie pierwokupu i umowa została zawarta bezwarunkowo, co uniemożliwiło skorzystanie z tego prawa. • Ścisła wykładnia art. 59 k.c. pozbawiałaby uprawnionego skutecznej ochrony prawnej. • Zasada pacta sunt servanda powinna być przestrzegana. • Sytuacja uprawnionego z umownego prawa pierwokupu nie powinna być gorsza niż w poprzednim stanie prawnym (art. 347 k.z.).
Odrzucone argumenty
Umowne prawo pierwokupu nie jest roszczeniem w rozumieniu art. 59 k.c. i nie podlega jego ochronie. • Zawarcie bezwarunkowej umowy sprzedaży z osobą trzecią powoduje wygaśnięcie prawa pierwokupu, a na jego miejsce wchodzi jedynie uprawnienie do wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym.
Godne uwagi sformułowania
Trafnie Sąd Apelacyjny, uwzględniając dominujące w doktrynie stanowisko oraz pogląd wyrażony w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia z dnia 9 stycznia 2004 r., II CK 368/02, wskazał, że nie można utożsamiać roszczenia, o którym mowa w art. 59 k.c. oraz prawa pierwokupu. • Należy jednak zauważyć, że taka wykładnia właściwych przepisów prawa pozbawia w istocie uprawnionego z umownego prawa pierwokupu skutecznej ochrony prawnej. • Tak ważne względy skłaniają orzecznictwo i doktrynę do poszukiwania innego spojrzenia na możliwość sięgania dla ochrony uprawnionego z umownego prawa pierwokupu po art. 59 k.c. • W takiej sytuacji trudno też uznać art. 599 § 1 k.c. za przepis, który całościowo uregulował wszystkie roszczenia uprawnionego z prawa pierwokupu. • Proponowana wykładnia art. 599 § 1 i art. 59 k.c. nie prowadzi też wcale do zatarcia różnicy pomiędzy ustawowym a umownym prawem pierwokupu.
Skład orzekający
Henryk Pietrzkowski
przewodniczący
Józef Frąckowiak
sprawozdawca
Dariusz Dończyk
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ochrona umownego prawa pierwokupu na gruncie art. 59 k.c. w przypadku zawarcia bezwarunkowej umowy sprzedaży z osobą trzecią, która wiedziała o prawie pierwokupu."
Ograniczenia: Stosowanie art. 59 k.c. wymaga, aby osoba trzecia wiedziała o prawie pierwokupu i aby umowa z nią zawarta uniemożliwiła skorzystanie z tego prawa.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie SN dotyczące ochrony umownego prawa pierwokupu jest istotne dla praktyków prawa cywilnego, zwłaszcza w kontekście obrotu nieruchomościami i umowami sprzedaży.
“Czy umowne prawo pierwokupu można obronić w sądzie? Sąd Najwyższy wyjaśnia!”
Dane finansowe
zwrot kosztów postępowania apelacyjnego i kasacyjnego: 11 466 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.