II CKN 979/98

Sygn. akt II CKN 979/98 
 
 
 
 
W  Y  R  O  K  
W  IMIENIU  RZECZYPOSPOLITEJ  POLSKIEJ 
Dnia 2 czerwca 2000 r. 
 
 
Sąd Najwyższy Izba Cywilna 
w składzie następującym: 
 
 
Przewodniczący:  SSN  -   Marian Kocon 
 
 
Sędziowie:    
  SN -   Elżbieta Skowrońska-Bocian  
 
 
 
 
 
  SN -   Zbigniew Strus (spraw.) 
 
 
Protokolant:  Anna Banasiuk 
 
po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2000 r. 
na rozprawie sprawy z powództwa […] „P. […]” Spółki Akcyjnej w Ł. - 
następcy prawnego […] „P.” w Ł. 
przeciwko K. S. 
o eksmisję 
na skutek kasacji pozwanego 
od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] 
z dnia 10 lipca 1998 r., sygn. akt I ACa […] 
 
uchyla 
zaskarżony 
wyrok 
i 
przekazuje 
sprawę 
Sądowi 
Apelacyjnemu w […] do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia 
o kosztach postępowania w instancji kasacyjnej. 
 
 

 
2 
U Z A S A D N I E N I E 
 
 
 
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny w […] oddalił apelację 
pozwanego wskazując w uzasadnieniu następujące okoliczności. 
Strony łączyła umowa najmu ośrodka kolonijnego na czas oznaczony  (do 15 
maja 1996 r.). Wcześniej została ona jednak skutecznie wypowiedziana przez   
wynajmującego (art. 672 kc). Dlatego odpowiada prawu wyrok Sądu pierwszej 
instancji wydany po rozpoznaniu sprawy na skutek sprzeciwu pozwanego, 
utrzymujący w mocy wyrok zaoczny nakazujący zgodnie z żądaniem pozwu 
opuszczenie nieruchomości, na której znajduje się ośrodek. 
 
Sąd drugiej instancji uznał za nieuzasadniony zarzut naruszenia art. 316 
§ 1 kpc oparty na zgłaszanych wcześniej twierdzeniach, że jeszcze przed 
wniesieniem pozwu strona powodowa samowolnie objęła w posiadanie 
przedmiot sporu. W tym zakresie Sąd Apelacyjny podtrzymał swój pogląd 
wyrażony w wyroku z 5 stycznia 1996 r uchylającym pierwszy w tej sprawie 
wyrok Sądu I instancji oddalający powództwo, wydany po rozpoznaniu 
sprzeciwu i stwierdził, że żądanie eksmisji jest roszczeniem materialno-
prawnym zmierzającym do ustalenia uprawnienia władania nieruchomością, 
dlatego rzeczą sądu było rozstrzygnąć o zasadności powództwa, zawłaszcza  
wobec toczącego się postępowania w innej sprawie o przywrócenie pozwanemu 
posiadania  spornego obiektu. 
 
 W kasacji pełnomocnik pozwanego wskazał jako podstawę naruszenie 
przepisów art. 316 § 1 kpc oraz art. 222 § 1 i art. 675 kc przez ich błędną 
wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Wnosił o uchylenie zaskarżonego 
wyroku i oddalenie powództwa.  
 
 
Sąd Najwyższy zważył co następuje.  

 
3 
W wyrokach Sądów obydwu instancji nie wskazano wyraźnie podstawy 
prawnej orzeczenia, a w grę mogły wchodzić przepisy art. 222 § 1 kc lub art. 
675 kc. Nie stanowi to istotnego uchybienia ponieważ w zakresie  wydania 
przedmiotu najmu stanowiącego nieruchomość (w uzasadnieniach użyto takich 
określeń jak nieruchomość, obiekt, ośrodek kolonijny) między wymienionymi 
przepisami nie ma różnic, a wspominane jest w tym miejscu dlatego, że również 
skarżący przytacza naruszenie obydwu, z czego nie można czynić kasacji 
zarzutu. 
 
W art. 316 § 1 kpc wyraża się reguła aktualności wyroku, który powinien 
uwzględniać okoliczności faktyczne sprawy oraz stan prawny - istniejące 
w chwili zamknięcia rozprawy (uchwała S N z 22 września 1983 r III CZP 
232/83, ONCP 1984, nr 4, poz. 44). Odpowiada ona  właściwie pojętej funkcji 
wymiaru sprawiedliwości polegającej na konkretyzacji oraz indywidualizacji 
abstrakcyjnej i generalnej normy prawnej. Dlatego też od powoda wymaga się 
"dokładnego określenia żądania" oraz "przytoczenia okoliczności faktycznych 
uzasadniających żądanie" - art. 187 § 1 pkt 1 i 2 kpc. 
Określenie 
zatem 
roszczenia 
jako 
normatywnej 
postaci 
prawa 
podmiotowego wymagającego ochrony należy do powoda. 
  
W wyroku zasądzającym świadczenie (a taki ma charakter wyrok 
w rozpoznawanej sprawie) sąd przede wszystkim potwierdza obowiązek 
pozwanego, którego spełnienia domaga się powód. Trafnie zwrócił przeto 
uwagę Sąd Apelacyjny na elementy ustalające tkwiące immanentnie w sentencji 
zasądzającej. Jednak element ustalenia nie wyczerpuje istoty rozstrzygnięcia, 
które wydawane jest także (a nawet głównie) po to, aby powód mógł skorzystać 
z przymusu jaki zapewnia mu państwo w celu realizacji potwierdzonego 
wyrokiem uprawnienia. Wyrok taki przesądza zatem również rodzaj i sposób 
egzekucji.  
 
Zasądzając świadczenie Sąd orzekający rozstrzyga, że w chwili 
zamknięcia rozprawy istnieje taki stan faktyczny, który umożliwi jego 

 
4 
wykonanie. W sprawie o wydanie rzeczy oznacza to ustalenie, że nie powód 
lecz - w zasadzie - pozwany nadal sporną rzeczą włada. W praktyce zdarzają się 
sytuacje kiedy jednoznaczne ustalenie tego stanu jest utrudnione (np. pozwany 
sporadycznie korzysta z przedmiotu najmu, lub pozostawił w nim tylko jakieś 
przedmioty). Okoliczności te mają wpływ na rozkład ciężaru dowodów i na ogół 
wymagają posługiwania się domniemaniami faktycznymi dla "zbudowania" 
stanu faktycznego ale nie zmienia to reguły udzielania ochrony w granicach 
usprawiedliwionych stanem rzeczy w rozumieniu art. 316 § 1 kpc.  
 
Wyrok o wydanie rzeczy, którą powód odzyskał byłby niewykonalny już 
w chwili wydania, a proces dotyczący tak sformułowanego roszczenia byłby 
procesem fikcyjnym. 
 
Element ustalania prawa niezbędny do rozstrzygnięcia procesu o wydanie 
stanowi przesłankę orzeczenia lecz nie znajduje wyrazu w sentencji wyroku, 
ograniczającego się do żądania stron (art. 325 kpc). Jeżeli natomiast powód - 
z braku przesłanki władania przez pozwanego - ma interes prawny tylko 
w ustaleniu prawa lub stosunku prawnego, powinien - zależnie od okoliczności 
faktycznych - od razu wystąpić z takim powództwem (art. 189 kpc) albo 
dokonać zmiany w trakcie procesu o wydanie lub opróżnienie (art. 193 § 3 kpc). 
Przedstawionych zasad nie zmienia podniesiona przez Sąd Apelacyjny 
okoliczność toczącego się postępowania o przywrócenie posiadania. Zgodność 
z prawem posiadania uzyskanego samowolnie może w myśl  art. 344 § 1  in fine 
kc może rzutować na treść wyroku w sprawie posesoryjnej, jednak wymaganie 
z tego przepisu spełnia także wyrok ustalający prawo, wydany w odrębnym 
postępowaniu rozpoznawczym (z uzasadnienia postanowienia S N z 12 czerwca 
1996 r., III CZP 61/96 - OSNIC 1996, nr 10, poz. 132). 
 
Z tych wzglądów kasację należy uznać za usprawiedliwioną i podlegającą 
uwzględnieniu mimo nieprecyzyjnie sformułowanego wniosku opartego 
w części na brzmieniu art. 39313 § 1 zdanie pierwsze kpc  a w części na art. 
39315 kpc.  

 
5 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
aw 
jb.