II CKN 667/97

Sygn. akt II CKN 667/97  
 
 
WYROK 
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
Dnia 1 kwietnia 1998 r. 
 
Sąd Najwyższy Izba Cywilna 
w składzie następującym: 
 
 
 
Przewodniczący: SSN - L. Walentynowicz (spraw.) 
 
 
Sędziowie:             SN - B. Czech 
 
 
                                SN - B. Myszka 
 
 
Protokolant: A. Banasiuk 
 
 
 
po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 1998 r. 
na rozprawie sprawy z powództwa […] „T.” S.A. w T. w upadłości 
przeciwko Gminie Miasta T. 
o zapłatę 
na skutek kasacji strony pozwanej 
od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] 
z dnia 21 lutego 1997 r., sygn. akt I ACa […] 
 
oddala kasację i zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 
800 zł (osiemset)  tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. 
U Z A S A D N I E N I E 

 
2 
 
 
 
Wyrokiem z dnia 5 listopada 1996 r. Sąd Wojewódzki w T. zasądził 
od pozwanej Gminy Miasta T. na rzecz Masy Upadłości […] „T.” SA w T. 
kwotę 18 210,50 zł z odsetkami od dnia 17 stycznia 1994 r. oraz kwotę 
32 116,97 zł z odsetkami od dnia 30 kwietnia 1996 r., oddalił powództwo 
w części pozostałej i orzekł o kosztach procesu. 
 
Zasądzona kwota obejmowała wynagrodzenie wykonawcy za roboty 
dodatkowe, zrealizowane podczas wykonywania zleconej przez pozwaną Gminę 
adaptacji hotelu położonego przy ul. F. w T. na mieszkanie komunalne. 
Roboty te, wykonane bezusterkowo i przyjęte przez inwestora, obejmowały 
wymianę podłoży pod posadzki oraz wykonanie sufitu podwieszonego wraz z 
pracami towarzyszącymi. Nie zostały one - jak ustalił Sąd - objęte umową stron 
nr […] z dnia 20 stycznia 1993 r., a konieczność ich wykonania ujawniła się 
podczas realizacji inwestycji. Zadecydował o tym inspektor nadzoru, co zostało 
udokumentowane wpisem do dziennika budowy i sporządzeniem protokołu 
konieczności. Z uwagi na zły stan istniejących podłoży zaszła konieczność ich 
wymiany na nowe poprzez skucie starych i położenie nowych wylewek. 
Strop podwieszony, jako element robót budowlano-montażowych, nie był ujęty 
w kosztorysie ofertowym, ale potrzeba jego wykonania została zasygnalizowana 
w projekcie technicznym, z zaleceniem uszczegółowienia w ramach nadzoru 
autorskiego. 
 
Sąd Wojewódzki rozważał treść § 6 ust. 2 umowy stron, przewidującą 
zwiększenie wynagrodzenia w przypadku zlecenia przez inwestora robót 
dodatkowych, nie przewidzianych w  dokumentacji technicznej, uznając iż 
zasady sztuki budowlanej wymagały realizacji robót wymienionych w pozwie. 
Sąd oparł się w tej mierze na opinii Politechniki […], także co do wysokości 
należnego wykonawcy wynagrodzenia za prace dodatkowe. 

 
3 
 
W apelacji pozwana Gmina wniosła o zmianę wyroku i oddalenie 
powództwa w całości, z powołaniem się na naruszenie prawa materialnego oraz 
na niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy i sprzeczność ustaleń 
sądowych z treścią zebranego w sprawie materiału. 
 
Sąd Apelacyjny w […] nie podzielił stanowiska pozwanej i wyrokiem 
z dnia 21 lutego 1997 r. oddalił apelację. 
 
Sąd ten zaaprobował ustalenia faktyczne i pogląd prawny Sądu 
Wojewódzkiego co do obowiązku zapłaty przez inwestora wynagrodzenia za 
roboty dodatkowe. Sąd Apelacyjny podkreślił, że konieczność wykonania tych 
robót została potwierdzona także przez inspektora Urzędu oraz projektanta. 
Zaniechanie wymiany podłoży spowodowałoby - jak ustalono -  rozsypanie 
podłogi i konieczność  wykonania podłogi od nowa, w sposób prawidłowy, po 
wykwaterowaniu lokatorów. Z kolei kosztorys ślepy nie mógł objąć kosztów 
wykonania sufitów podwieszonych, bo nie było wówczas szczegółowej 
dokumentacji projektanta. 
 
Sąd Apelacyjny zauważył, iż niezachowanie pisemnej formy umowy 
o roboty budowlane (art. 648 § 1 kc) nie wyłącza nawiązania takiej umowy 
przez czynności konkludentne (art. 60 kc), co nastąpiło w wyniku wykonania 
przez powoda robót dodatkowych oraz odebrania ich przez pozwaną. 
 
W kasacji pozwana Gmina podniosła zarzut naruszenia prawa 
materialnego przez błędną wykładnię art. 60 kc i art. 648 kc oraz zarzut 
naruszenia przepisów postępowania przez niewłaściwą ocenę materiału 
dowodowego.  
 
Skarżąca stała na stanowisku, że nie doszło do zlecenia przez inwestora 
wykonania opisanych w pozwie robót dodatkowych, bo Zarząd Gminy takiego 
oświadczenia na piśmie nie złożył.  
W konsekwencji pozwana wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku. 
 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje 

 
4 
 
Powołanie drugiej podstawy kasacyjnej (art. 3931 pkt 2 kpc) obliguje 
skarżącego do wskazania przepisów procesowych, które zostały naruszone, 
a ponadto do wykazania, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik 
sprawy. W skardze kasacyjnej pozwana nie wskazała wszakże jakichkolwiek 
przepisów prawa procesowego, które mogły być niewłaściwie zinterpretowane 
bądź zastosowane, a tym samym wyłączona została możliwość kontroli 
kasacyjnej w tym zakresie. Oznacza to, że zarzuty objęte drugą podstawą 
kasacyjną nie mogą być skuteczne i pozostają miarodajne ustalenia dokonane w 
postępowaniu sądowym. 
 
Nie można także podzielić zarzutów strony skarżącej odnoszących się do 
zastosowanej przez Sąd Apelacyjny wykładni prawa materialnego. Otóż Sąd ten 
trafnie wskazał, że przewidziana w art. 648 § 1 kc pisemna forma umowy 
o roboty budowlane została zastrzeżona tylko dla celów dowodowych (ad 
probationem). W takiej sytuacji możliwe jest ustalenie treści umowy, także na 
podstawie dowodu z zeznań świadków oraz z przesłuchania stron, o ile sąd uzna 
to za konieczne (art. 74 § 2 zd. ostatnie kc w związku z art. 246 kpc). 
Dopuszczalne jest zatem ustalenie, że umowa o roboty budowlane (art. 247 kc) 
została zawarta poprzez czynności konkludentne (art. 60 kc). 
 
Wskazane w pozwie roboty w postaci wymiany podłoży pod posadzki 
oraz w postaci wykonania stropów podwieszonych bezspornie zostały 
bezusterkowo zrealizowane i przyjęte przez inwestora bez zastrzeżeń. 
W postępowaniu sądowym, na podstawie opinii Politechniki […], ustalono, że 
były to roboty dodatkowe przewidziane w § 6 ust. 2 umowy, a o konieczności 
ich realizacji zadecydował reprezentujący inwestora inspektor nadzoru, 
po dokonaniu stosownych wpisów do dziennika budowy i po sporządzeniu 
protokołów konieczności. Wykazano również, że wadliwość istniejących 
podłoży mogła być ujawniona dopiero w trakcie realizacji inwestycji, 
a zaniechanie ich wymiany groziło zniszczeniem podłóg. W tej sytuacji 
inspektor nadzoru inwestorskiego obowiązany był podjąć decyzję o wymianie 

 
5 
podłoży celem zapobieżenia szkodzie (por. art. 33 ust. 3-7 obowiązującej 
wówczas ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane - 
Dz.U. Nr 38, poz. 229 ze zm.). Potrzeba wykonania stropu podwieszonego była 
przewidziana w projekcie technicznym, ale nie mogła być ujęta w kosztorysie 
przetargowym przed uszczegółowieniem konstrukcji na etapie nadzoru 
autorskiego. W istocie więc wykonanie stropu podwieszonego stanowiło 
dopełnienie zamierzenia inwestora na etapie realizacji inwestycji. 
 
W przedstawionej sytuacji możliwy jest do zaaprobowania pogląd Sądu 
Apelacyjnego o konkludentnym charakterze umowy stron odnoszącej się do 
sygnalizowanych robót dodatkowych (art. 60 kc). Wobec niepodważalności 
sądowych ustaleń faktycznych, z przyczyn poprzednio podanych, przy przyjęciu 
właściwej interpretacji prawa materialnego (art. 60 kc i art. 648 § 1 kc), stronie 
powodowej przysługiwało zasądzone wynagrodzenie (art. 647 kc). 
 
Należało w konsekwencji kasację oddalić (art. 39312 kpc) oraz zasądzić na 
rzecz powoda należne koszty za instancję kasacyjną (art. 98 i art. 108 § 1 kpc).  
 
 
 
 
 
 
 
 
aw 
er