II CKN 1067/98

Sygn. akt II CKN 1067/98  
 
 
 
W Y R O K 
 
W  IMIENIU  RZECZYPOSPOLITEJ  POLSKIEJ 
 
Dnia 2 czerwca 2000 r.  
 
 
 
Sąd Najwyższy Izba Cywilna 
w składzie następującym: 
 
 
 
 
 
 
Przewodniczący:  SSN   - Marian Kocon    
 
 
Sędziowie:              SN   -   Elżbieta Skowrońska – Bocian  
                                                    SN   - Zbigniew Strus (spraw.) 
 
 
Protokolant:  Anna Banasiuk  
 
po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2000 r. 
na rozprawie sprawy z powództwa W. R.  
przeciwko M. M.  
o ustalenie  
na skutek kasacji powoda 
od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Ł. 
z dnia 9 września 1998 r., sygn. akt III Ca […] 
 
 
oddala kasację. 
 

 
2 
U Z A S A D N I E N I E 
 
 
 
Sąd Wojewódzki w Ł. zaskarżonym postanowieniem po rozpoznaniu 
sprawy z powództwa W.R. o ustalenie prawa służebności mieszkania 
po zniesieniu współwłasności (art. 218 § 1 kc), na skutek apelacji powoda, 
oddalił apelację i orzekł o kosztach procesu. Uzasadniając to rozstrzygnięcie 
przytoczył ustalenia dokonane w pierwszej instancji, według których 
przedmiotem podziału majątku wspólnego między stronami dokonanego 
w marcu 1996 r. był udział we współwłasności, w ramach którego strony miały 
w użytkowaniu obszar wynoszący 82 ary. Na wydzielonej części znajdował się 
dom i dwa budynki gospodarcze. Przed domem część gruntu (25 m kw) 
przeznaczona jest na uprawy a z drugiej strony budynku pozostaje zagon gruntu 
o szer. 2 m. Na działce znajduje się też konstrukcja tunelu foliowego, w którym 
hodowano pomidory. Pozostała część użytkowanej przez strony nieruchomości 
jest zalesiona. W czasie trwania małżeństwa na tej nieruchomości hodowano 
lisy (15 sztuk stada podstawowego). Na niezalesionej działce uprawiano kwiaty 
i warzywa na własne potrzeby. W latach 80-tych hodowano też po 2-3 świnie 
na własne potrzeby. W tych okolicznościach Sąd uznał, że nieruchomość 
posiadana przez strony (w ramach przysługującego im udziału) nie była 
nieruchomością rolną i dlatego przedmiotem podziału nie było gospodarstwo 
rolne. 
 
W kasacji pełnomocnik przytoczył jako podstawę naruszenie art. 218 oraz 
art. 461 i art. 551 kc w zw. z art. 3 kc twierdząc, że w dacie ustania małżeństwa 
(1993 r.) ich wspólny majątek stanowił gospodarstwo rolne, oraz naruszenie art. 
2 § 1 kpc przez ustalenie, czy jednostka gospodarcza jest gospodarstwem 
rolnym, mimo że materia ta jest regulowana w prawie administracyjnym (art. 1 
ust. 1 i art. 21 ust. 1 pkt 28 ustawy z 15.XI.1984 r. o podatku rolnym. 
 
Kasacja  jest nieusprawiedliwiona. 

 
3 
 
Ustawowa definicja gospodarstwa rolnego zawarta w art. 553 kc zawiera 
niedookreślone pojęcie zorganizowanej całości gospodarczej, wskutek czego 
całość rodzi wątpliwości. Należy bowiem zauważyć, że nieruchomość rolna 
jako składnik gospodarstwa zostały także zdefiniowane w niepełny sposób 
w art. 461, to jest od strony przydatności do prowadzenia działalności 
wytwórczej w rolnictwie. Rzecz w tym, że również pojęcie rolnictwa jest 
szerokie i trudne do zdefiniowania. Wyżej wskazane kumulujące się 
wieloznaczne zwroty nie pozwalają oprzeć wykładni "„gospodarstwa rolnego” 
na kryterium językowym, mimo wielokrotnie podkreślanego w literaturze 
przedmiotu znaczenia wykładni gramatycznej jako pierwszej i najpewniejszej 
spośród wszystkich metod. 
 
Nie ulega wszakże wątpliwości, że przesłanki wymienione w obydwu 
przepisach (art. 461 i art. 553 kc) muszą być stosowane paralelnie, jeśli 
interpretator zmierza do odtworzenia rzeczywistej treści normy prawnej. 
 
Wychodząc z takich założeń trzeba zwrócić uwagę na zdatność gruntu do 
prowadzenia działalności wytwórczej, aby nieruchomość można było uznać za 
rolną. Sformułowanie to zakłada istnienie celowej i zorganizowanej aktywności 
ludzkiej (najczęściej właściciela) ukierunkowanej na wytwarzanie, to znaczy 
„osiąganie”, „produkowanie” w dziedzinie rolnictwa. Przeciwieństwem takiej 
aktywności będzie osiąganie produktów przypadkowo, bez nakładu sił 
i środków właściciela. Do działalności wytwórczej nie można też zaliczyć 
efektów rzeczowych powstających w znikomej ilości na tzw. samozaopatrzenie, 
albo dla zaspokojenia osobistych upodobań uprawnionego do gruntu.  
Wzmianka zawarta w art. 553 kc o całości gospodarczej kieruje również ku 
pojęciu działalności gospodarczej i pozwala wnioskować, że w tym przepisie, 
umieszczonym w części tytułu Kodeksu cywilnego dotyczącej przedsiębiorstw 
ustawodawca unormował gospodarstwo jako jednostkę produkcyjną, zajmującą 
się stale i zawodowo wytwarzaniem dóbr, tradycyjnie kwalifikowanych do 

 
4 
działu „rolnictwo”, to jest do gałęzi gospodarki narodowej zajmującą się przede 
wszystkim żywnością.  
 
Podstawę takiej działalności stanowią grunty w odpowiednim, lecz 
nieokreślonym ustawowo obszarze. Jest jednak pewne, że nie mogą to być 
obszary zbyt małe, gdyż działalność gospodarcza musi być poddana regułom 
socjalnym, zwłaszcza opłacalności. 
 
Warunku tego nie spełnia grunt stanowiący przedmiot zniesienia 
współwłasności, ponieważ liczony jest w metrach kwadratowych, wskutek 
czego może spełniać funkcje estetyczne (ogródek kwiatowy) lub zaspokajać 
emocjonalne potrzeby właściciela (chęć posiadania kwiatów lub warzyw 
z własnej hodowli). 
 
Nie jest to obszar, na którym w racjonalny sposób i stale można 
prowadzić wytwórczość. 
 
Trafna była przeto ocena Sądu II instancji podzielająca stanowisko Sądu 
Rejonowego, że przedmiotem podziału nie było gospodarstwo rolne. Dlatego 
nie doszło do naruszenia art. 218, 461 i 553 kc. Wymieniony w kasacji art. 551 kc 
należy w świetle uzasadnienia kasacji traktować jako oczywisty błąd pisarski. 
 
Wskazanie w kasacji art. 3 kc jest nieuzasadnione, ponieważ skarżący nie 
przytoczył przepisu, który wg Sądu orzekającego ma moc wsteczną. 
 
Również zarzut naruszenia art. 2 § 1 kpc nie może się ostać. Skutki 
cywilnoprawne ustalenia według reguł Kodeksu cywilnego, że przedmiotem 
rozstrzygnięcia jest gospodarstwo rolne (w tym wypadku skutkiem byłoby 
prawo do zamieszkiwania (art. 218 § 1 i 2 kc) stanowią przedmiot orzekania 
w procesie cywilnym. Wskazana przez skarżącego definicja gospodarstwa 
rolnego zawarta w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 15.XI.1984 r. o podatku rolnym 
została stworzona dla celów podatku rolnego i w tym tylko zakresie podlega 
orzekaniu w postępowaniu administracyjnym. 

 
5 
 
Nie znajdując usprawiedliwionej podstawy kasacji Sąd Najwyższy 
z mocy art. 39312 kpc orzekł jak w sentencji.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
aw 
er