II CA 84/14

Sygn. akt II Ca 84/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 marca 2014r. Sąd Okręgowy w Świdnicy, II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Grażyna Kobus Sędziowie: SO Alicja Chrzan SO Barbara Nowicka Protokolant: Bogusława Mierzwa po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2014r. w Świdnicy na rozprawie sprawy z powództwa A. K. i J. K. (1) przeciwko (...) w G. o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego w Kłodzku z dnia 12 grudnia 2013 r., sygn. akt I C 179/13 I. oddala apelację; II. zasądza od strony pozwanej na rzecz powodów 1200 zł kosztów postępowania apelacyjnego. Sygn. akt I Ca 84/14 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem Sąd Rejonowy w Kłodzku pozbawił wykonalności tytuł wykonawczy w postaci prawomocnego nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu upominawczym przez Sąd Rejonowy w Kłodzku w dniu 5 sierpnia 2011 r., w sprawie I Nc 2582/11, opatrzonego klauzulą wykonalności z dnia 9 września 2011 r. , zasądził od pozwanej (...) w G. solidarnie na rzecz powodów A. K. i J. K. (1) koszty procesu w kwocie 2.434 zł oraz nakazał stronie pozwanej, aby uiściła na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Kłodzku 2.177 zł tytułem opłaty sądowej, od obowiązku ponoszenia której powodowie byli zwolnieni. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne: Nakazem zapłaty z dnia 5 sierpnia 2011 r. referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w Kłodzku nakazał powodom, aby zapłacili solidarnie na rzecz (...) w G. kwotę 43 525 zł wraz z odsetkami i koszty procesu w kwocie 3174,25 zł. Nakazowi nadana została klauzula wykonalności w dniu 9 września 2011 r., a tytuł wykonawczy strona pozwana skierowała do egzekucji przeciwko A. i J. K. (1) . Przyczyną postępowania był dług zaciągnięty przez ojca powodów J. K. (2) , po którym nie odbyło się wówczas jeszcze postępowanie spadkowe. Po wydaniu nakazu zapłaty z 5 sierpnia 2011 r. Sąd Rejonowy w Kłodzku zatwierdził oświadczenie powodów o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w terminie ustawowym oświadczeń o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza po zmarłym J. K. (2) i stwierdził, że na podstawie ustawy spadek nabyli żona zmarłego I. K. i synowie A. i J. K. (1) po (...) części spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Sąd dokonał spisu inwentarza po zmarłym ojcu powodów i zlecił wykonanie spisu Urzędowi Skarbowemu w K. . Komornik Skarbowy Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. dokonał spisu inwentarza i ustalił, ze w skład spadku po J. K. (2) wchodzą jedynie zobowiązania na rzecz strony pozwanej w wysokości ok. 80.000 zł. Powodowie nie odziedziczyli majątku po zmarłym ojcu. Stan czynny spadku jest zerowy. Z zasądzonej nakazem kwoty powodowie spłacili już ponad 10.000 zł. Strona pozwana złożyła skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku (INs 1179/12). Sąd zawiesił postępowanie w przedmiotowej sprawie, które zostało podjęte po wydaniu prawomocnego orzeczenia w sprawie złożonej skargi I Ns 420/13. Sąd Okręgowy w Świdnicy prawomocnie odrzucił skargę strony pozwanej postanowieniem z dnia 17 października 2013 r. W wyniku takich ustaleń Sąd Rejonowy powództwo uwzględnił w oparciu o przepis art. 843 i 840 § 1 pkt.2 kpc , zgodnie z którym dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części albo ograniczenia, jeżeli po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane. Uznał, że w rozpoznawanej sprawie takim zdarzeniem jest wydanie przez Sąd Rejonowy postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku przez powodów z dobrodziejstwem inwentarza oraz wynik spisu inwentarza po zmarłym J. K. (2) , wskazujący, że powodowie nie odziedziczyli po swoim ojcu, a dłużniku strony pozwanej, żadnego majątku. Tytuł wykonawczy zwalczany tym postępowaniem powstał niewątpliwie przed wydaniem przez sąd postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po dłużniku i przed dokonaniem spisu inwentarza po zmarłym dłużniku strony pozwanej. Powodowie wykazali w postępowaniu spadkowym, że o długu nie wiedzieli, a było to przyczyną niezłożenia w terminie oświadczeń o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza i na tej podstawie Sad zatwierdził uchylenie się powodów od skutków nie złożenia oświadczeń, a następnie złożenie oświadczeń o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Zdaniem Sądu Rejonowego powodowie nie mogli zapobiec powstaniu tytułu egzekucyjnego i dopiero po jego powstaniu nastąpiły zdarzenia , wskutek których zobowiązanie nie może być realizowane, mogli zatem wystąpić z powództwem z art. 840 § 1 pkt 2 kpc , gdyż był to jedyny sposób obrony powodów, przeciwko którym wydany został tytuł wykonawczy jeszcze przed stwierdzeniem przez sąd, że są spadkobiercami dłużnika strony pozwanej i przed ustaleniem, że nabyli spadek z dobrodziejstwem inwentarza, a spadkodawca nie pozostawił majątku, z którego powodowie mogliby zaspokoić wierzyciela. O kosztach procesu orzekł Sąd na podstawie art. 98 kpc . W apelacji strona pozwana zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi : 1. obrazę przepisów prawa materialnego, a to art. 840 § 1 pkt 2 kpc przez jego błędną interpretację i niewłaściwe przyjęcie, że: a. zachodzą przesłanki do pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności z uwagi na „wydanie przez Sąd postanowienia o Sygn. akt II Ca 84/14 stwierdzeniu nabycia spadku przez powodów z dobrodziejstwem inwentarza”, podczas gdy w tej sprawie tej istnieją wyłącznie podstawy do ograniczenia wykonalności tytułu wykonawczego I Nc 2582/11 przez zastrzeżenie powodom prawa powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczoną odpowiedzialność za długi spadkowe w zakresie zasądzonego od nich świadczenia pieniężnego tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku po zmarłym J. K. (2) , b. „zdarzeniem” w rozumieniu tego przepisu jest „wynik spisu inwentarza po zmarłym J. K. (2) , wskazujący, że powodowie nie odziedziczyli po swoim ojcu, a dłużniku pozwanej, żadnego majątku”, 2. naruszenie przepisów postępowania, a to: a. art. 299 kpc w zw. z art. 302 § 1 kpc polegające na przeprowadzeniu dowodu wyłącznie z zeznań powodów, podczas gdy przesłuchanie strony pozwanej nie było niemożliwe; b. art. 102 kpc przez jego pominięcie i na skutek tego obciążenie pozwanej kwotą 4611 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wskazując na powyższe wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa, zasądzenie solidarnie od powodów na rzecz pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych oraz uchylenie pkt. III, a w razie uznania przez Sąd Okręgowy, że w żądaniu powodów o pozbawieniu tytułu wykonawczego wykonalności zawiera się żądanie ograniczenia wykonalności tytułu wykonawczego, pozwana zgłasza żądanie ewentualne w odniesieniu do pkt. I wyroku Sądu Rejonowego i wnosi o: ⚫ zmianę pkt. I wyroku przez ograniczenie wykonalności tytułu wykonawczego I Nc 2582/11 przez zastrzeżenie powodom prawa powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczoną odpowiedzialność za długi spadkowe w zakresie zasądzonego od nich świadczenia pieniężnego tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku po J. K. (2) . Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja nie podlega uwzględnieniu. Ponieważ strona pozwana zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, dlatego też w pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutu naruszenia przez Sąd Rejonowy przepisu art. 299 kpc w zw. z art. 302 § 1 kpc . Należy jednak zauważyć, że uchybienie przepisom postępowania, może stanowić podstawę apelacji, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jakkolwiek więc można zgodzić się z zarzutem apelacji, że w sytuacji, gdy Sąd Rejonowy dopuścił dowód z przesłuchania stron, to powinien był przesłuchać nie tylko powodów, ale umożliwić złożenie zeznań także stronie pozwanej, to jednak nie można uznać, aby w rozpoznawanej sprawie uchybienie to mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Sąd Rejonowy przesłuchał bowiem powodów na okoliczność majątku, jaki pozostawił spadkodawca J. K. (2) , który był dłużnikiem strony pozwanej z tytułu poręczenia umowy pożyczki. Ujawnienie zaś przez spadkobierców takiego majątku, gdy sporządzony spis inwentarza obejmował jedynie przedmioty nie przedstawiające żadnej wartości, byłoby okolicznością niewątpliwie korzystną z punktu widzenia interesów strony pozwanej, gdyż nakazywałoby Sądowi uwzględnienie tego majątku przy rozstrzyganiu o żądaniu powodów. Zeznania powodów nie potwierdziły istnienia takiego majątku, natomiast strona pozwana podnosząc uchybienie przepisom postępowania w powyższym zakresie, nie wskazuje w ogóle, w jaki sposób mogło ono wpłynąć na wynik sprawy. Za nietrafne należy uznać również stanowisko skarżącej co do naruszenia przez Sąd Rejonowy prawa materialnego, t.j. art. 840 § 1 pkt 2 kpc w sposób wskazany w apelacji. A ponieważ na poparcie swego stanowiska strona pozwana powołuje uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 30 września 1985 r., III CZP 49/85, OSNC 1986/7-8/109, na którą też powołał się Sąd Rejonowy, należy zauważyć, że w uchwale tej Sąd Najwyższy wyraźnie stwierdził, że spadkobierca dłużnika, który – po nadaniu przeciwko niemu klauzuli wykonalności – złożył oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza, nie może skutecznie żądać ograniczenia klauzuli wykonalności do wartości stanu czynnego spadku ( art. 1031 § 2 kpc ), bez względu na to czy dokonano, czy też nie dokonano spisu inwentarza. Natomiast może on wytoczyć powództwo z art. 840 § 1 pkt 2 kpc . Tak jak strona pozwana w apelacji, Sąd Najwyższy wskazał, że w takim wypadku, z jakim mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie - w sensie materialnoprawnym – zobowiązanie stwierdzone w klauzuli wykonalności nie powinno być egzekwowane i są podstawy do ograniczenia tytułu wykonawczego wykonalności w odpowiedniej części. Nie znaczy to jednak, jak uważa skarżąca, aby w takim wypadku sąd rozpoznający powództwo opozycyjne był kompetentny tylko do ograniczenia w sentencji wyroku zakresu odpowiedzialności dłużnika za dług spadkowy do wartości czynnego spadku, tak jak ma to miejsce w Sygn. akt II Ca 84/14 postępowaniu rozpoznawczym ( art. 319 kpc ). W uzasadnieniu cytowanej uchwały Sąd Najwyższy zajął się bowiem również kognicją sądu w procesie toczącym się na skutek powództwa opozycyjnego w takim, jak w niniejszej sprawie wypadku i stwierdził, że ustalenie stanu czynnego spadku ( art.1031 § 1 pkt 2 kpc ) należy do sądu orzekającego w procesie z art. 840 § 1 pkt 2 kpc . Ustalenie to mające charakter incydentalny, stanowi zarazem przesłankę rozstrzygnięcia sprawy na skutek powództwa opozycyjnego. Taki pogląd Sądu Najwyższego jest ugruntowany zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie, i podziela go również Sąd Okręgowy. Ustalenie zatem stanu czynnego spadku w rozpoznawanej sprawie należało do Sądu Rejonowego. Na podstawie protokołu spisu inwentarza po zmarłym J. K. (2) , sporządzonego w dniu 28 grudnia 2012 r. przez Komornika Skarbowego D. T. , który to protokół stanowi dokument urzędowy w rozumieniu art. 244 § 1 kpc , Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił, że stan czynny spadku jest „zerowy”, gdyż ujęte w nim przedmioty stanowią jedynie wartość użytkową. Strona pozwana nie wnioskowała innych dowodów na tę okoliczność. A w takiej sytuacji zachodziły podstawy do pozbawienia wykonalności przedmiotowego tytułu wykonawczego w całości. W końcu odnosząc się do zarzutu naruszenia przez Sąd Rejonowy przepisu art. 102 kpc , należy stwierdzić, że i on nie podlega uwzględnieniu. Nie można bowiem uznać, aby okoliczności przedstawione przez pozwaną nakazywały przyjąć, że w sprawie zachodził szczególnie uzasadniony wypadek, o jakim mowa w art. 102 kpc . Jeśli powodowie nie wezwali strony pozwanej przed wytoczeniem powództwa do złożenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, a strona pozwana w dacie wytoczenia powództwa miała już informację o zatwierdzeniu przez sąd oświadczenia powodów o uchyleniu się od skutków prawnych niezłożenia w terminie ustawowym oświadczeń o przyjęciu spadku po zmarłym J. K. (2) i stwierdzeniu nabycia przez nich spadku z dobrodziejstwem inwentarza, to stosownie do treści art. 101 kpc , mogła uznać żądanie przy pierwszej czynności procesowej i żądać od powodów, pomimo uwzględnienia powództwa, zwrotu należnych jej kosztów procesu. Z tych też względów Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego wyroku i apelację, jako nieuzasadnioną, oddalił ( art. 385 kpc ). O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 kpc w zw. z art. 391 § 1 kpc .