II Ca 44/14

Sygn. akt II Ca 44/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 lutego 2014 roku Sąd Okręgowy w Piotrkowie Tryb. Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący SSO Jarosław Gołębiowski Sędziowie SSO Stanisław Łęgosz (spr.) SSO Dariusz Mizera Protokolant st. sekr. sąd. Beata Gosławska po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2014 roku w Piotrkowie Trybunalskim na rozprawie sprawy z powództwa A. R. Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Tryb. przeciwko B. S. , A. S. , M. S. o zapłatę na skutek apelacji pozwanych od wyroku Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. z dnia 7 października 2013 roku, sygn. akt I C 349/11 uchyla zaskarżony wyrok w całości i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Piotrkowie Trybunalskim do ponownego rozpoznania pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach procesu za instancję odwoławczą. Sygn. akt II Ca 44/14 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 7 października 2013r. w sprawie IC 349/11 Sąd Rejonowy w Piotrkowie Tryb. zasądził solidarnie od pozwanych B. S. , A. S. i M. S. na rzecz powoda A. R. Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Tryb. kwotę 54 878,09 złotych oraz kwotę 2.744 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Podstawą powyższego rozstrzygnięcia były przytoczone poniżej ustalenia i rozważania Sądu Rejonowego. W dniu 14 września 2007 r. Komornik Sądowy J. S. zawarł z (...) , Bankiem (...) , Spółką Akcyjną w W. , (...) w Ł. , (...) w P. umowę kredytu obrotowego, nieodnawialnego w walucie polskiej, numer umowy (...) . Na mocy przedmiotowej umowy bank udzielił kredytobiorcy kredytu w kwocie 80 000 złotych na okres od dnia 14 września 2007 r. do dnia 1 września 2010 r. W umowie ustalone zostało również, iż kredyt spłacany będzie w miesięcznych ratach w kwocie po 2 222,30 złote każda, za wyjątkiem pierwszej raty której wysokość została określona przez strony umowy na kwotę 2 222,30 złote . Zabezpieczeniem kredytu udzielonego Komornikowi Sądowemu J. S. był przelew środków pieniężnych w kwocie 100 0000 złotych na rachunek banku i w związku z tym w dniu 14 września 2009 r. strony umowy kredytowej zawarły również umowę przelewu środków pieniężnych w kwocie 100 000 złotych na rachunek banku (...) SA . Komornik Sądowy J. S. zmarł w dniu 25 września 2008 r. Spadek po nim na mocy postanowienia wydanego przez Sąd Rejonowy w Opocznie w dniu 20 października 2008 r., w sprawie I Ns 793/08, na podstawie ustawy nabyli z dobrodziejstwem inwentarza pozwani - żona B. S. , syn A. S. oraz córka M. S. w równych częściach, po 1/3 części każde z nich. Po śmierci Komornika Sądowego bank zwrócił kwotę 45 121,91 złotych, pozostała zaś kwotę w wysokości 54 878,09 złotych zatrzymał na potrzeby spłaty pozostałego do uregulowania kredytu Po śmierci Komornika Sądowego J. S. , Komornik G. G. (1) została wyznaczona jego zastępcą na mocy zarządzenia Prezesa Sądu Apelacyjnego w Łodzi, wydanego w dniu 6 października 2008 r. Z kolei w dniu 12 sierpnia 2009 r. na mocy decyzji Ministra Sprawiedliwości powódka A. R. została powołana na stanowiska Komornika Sądowego w P. po zmarłym Komorniku J. S. . W dniu 11 sierpnia 2009 r. nastąpiło przekazanie kancelarii komorniczej po zmarłym J. S. powódce A. R. . W protokole przekazania Kancelarii Komorniczej stwierdzono brak w wysokości 54 878,09 złotych, z tytułu należności pobranej przez (...) , Bank (...) , Spółkę Akcyjną z (...) w W. w związku z wyżej wskazaną umową kredytową. Kwota ta została pobrana przez bank z udzielonego przez zmarłego J. S. zabezpieczenia. Przed pobraniem tej należności, bank wzywał B. S. do zwrotu tej należności, co jednak nie spowodowało żadnej reakcji z jej strony. Powódka wezwała w dniu 14 marca 2011 r. bank do zwrotu pobranej należności, co spotkało się jednak z odmową ze strony (...) , Banku (...) , Spółki Akcyjnej z (...) w W. . Zwrotu tejże kwoty odmówiła stronie powodowej także pozwana B. S. . W ocenie Sądu Rejonowego powództwo z jakim wystąpiła powódka jest uzasadnione. Bezspornym w sprawie są w okoliczności związane z zawarciem przez zmarłego J. S. z (...) , Bankiem (...) . umowy kredytu obrotowego. Nie budzi również wątpliwości, iż umowa nie została zawarta z osobą prywatą lecz z Komornikiem Sądowym J. S. , zaś udzielony mu kredyt miał zostać przeznaczony na bieżące finansowanie działalności. Powyższe świadczy o problemach finansowych kancelarii komorniczej, które spowodowały konieczność zaciągnięcia tego rodzaju zobowiązania. Nie budzi również wątpliwości, że na poczet przedmiotowego kredytu, udzielone zostało przez zmarłego zabezpieczenie w postaci przelania kwoty 100 000 złotych na rachunek bankowy banku (...) . Oznacza to, że kwota której dotyczy przedmiotowe postępowanie związana jest z prowadzoną przez zmarłego J. S. działalnością gospodarczą i stosownie do treści art. 922 § 1 k.c. wchodzi w skład masy spadkowej. Komornik Sądowy prowadzi działalność gospodarczą na własny rachunek, w związku z czym z chwilą jego śmierci zgromadzony przez niego majątek - także związany z prowadzeniem kancelarii komorniczej - wchodzi w skład majątku spadkowego, zarówno w zakresie zgromadzonych aktywów jak i pozostałych pasywów. Krąg osób uprawnionych do nabycia spadku po zmarłym ustalony został na mocy postanowienia wydanego przez Sąd Rejonowy w Opocznie w dniu 20 października 2008 r., w sprawie I Ns 793/08. Na jego podstawie spadek po J. S. nabyli z dobrodziejstwem inwentarza pozwani - żona B. S. , syn A. S. oraz córka M. S. w równych częściach, po 1/3 części każde z nich. Art. 1030 k.c. przewiduje, iż spadkobierca do chwili przyjęcia spadku ponosi ze długi spadkowe odpowiedzialność z całego swojego majątku. Ponieważ spadkobiercy zmarłego J. S. przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza za długi spadkowe ponoszą odpowiedzialność do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku ( art. 1031 § 2 k.c ), przy czym kwestia ta nie ma wypływu dla rozstrzygnięcia niniejszego postępowania, gdyż okoliczność ta (czy zmarły pozostawił po sobie spadek, majątek pozwalający na zaspokojenie przypadającej od dłużnika należności) ustalana jest w toku postępowania egzekucyjnego. Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (t.j. Dz. U. z 2011 r., Nr 231, poz. 1367 z późn. zm.) komornik sądowy jest funkcjonariuszem publicznym, działającym przy sądzie rejonowym, który stosownie do treści art. 3a ustawy na własny rachunek wykonuje wszystkie czynności o których mowa w art. 2 powołanej ustawy. Art. 27a i art. 28 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji nie przerzucają odpowiedzialności za długi zmarłego komornika związane z prowadzeniem działalności komorniczej ani na wyznaczonego po jego śmierci zastępcę, ani tym bardziej na komornika powołanego przez Ministra Sprawiedliwości do pełnienia stosownej funkcji po jego śmierci, co w konsekwencji oznacza, iż za długi zmarłego komornika odpowiadają jego spadkobiercy (niewątpliwie takim długiem był pozostały do spłaty kredyt obrotowy przeznaczony na finansowanie bieżącej działalności komornika - co wynika z § 1 umowy kredytowej) Sąd zwrócił uwagę, iż obowiązujące przepisy nie dają możliwości udzielenia zabezpieczenia w sposób jaki został dokonany na mocy umowy przelewu środków pieniężnych, zawartej pomiędzy bankiem a zmarłym Komornikiem J. S. . Również nie jest możliwym zajęcie rachunku bankowego komornika, albowiem środki pieniężne na nim zgromadzone nie stanowią jego własności, ale są sumami wpłacanymi w toku prowadzonych przez niego postępowań egzekucyjnych przez podmioty biorące w nim udział (art. 34, 35, 39 ustawy o komornikach sądowych przewiduje, że na rachunku bankowym dłużnika pozostają środki wierzycieli, wpłacana tytułem zaliczki, należności wyegzekwowane od dłużników oraz opłaty egzekucyjne). W tej sytuacji organ egzekucyjny nie ma swobody w dysponowaniu nimi, musi je przeznaczać w pierwszej kolejności na realizację zobowiązań wynikających z prowadzonych egzekucji. W tej sytuacji mając na uwadze całokształt powyższych okoliczności Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku W toku postępowania Sąd oddalił zgłoszony przez pełnomocnika strony pozwanej wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu księgowości, celem ustalenia czy była możliwość bieżącej obsługi kredytu, w trakcie wykonywania czynności przez Zastępcę Komornika Sądowego G. G. (1) oraz na okoliczności wskazane w piśmie z dnia 5 kwietnia 2012 r, jako nieistotne dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Od powyższego wyroku apelację złożyli pozwani. Zaskarżyli go w całości zarzucając: 1. brak legitymacji czynnej (podstawy prawnej) do dochodzenia przez powódkę roszczenia objętego powództwem , 2. naruszenie przez sąd I instancji przepisów prawa procesowego tj.: - art. 328 § 2 kpc poprzez brak wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia, co uniemożliwia kontrolę instancyjną tego orzeczenia, - art. 227 kpc w związku z art. 278 § 1 kpc poprzez oddalenie wniosków dowodowych pełnomocnika pozwanej i nie ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej, w tym także możliwości obsługi zadłużenia zmarłego komornika, w okresie prowadzenia kancelarii przez jego zastępcę, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Występując z powyższymi zarzutami wnosili o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powódki na rzecz pozwanych solidarnie kosztów procesu za obie instancje , ewentualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia sądowi pierwszej instancji. W apelacji zamieścili również wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego księgowego, z jakim występowali przed sadem pierwszej instancji, a który to wniosek dowodowy został przez ten sąd oddalony. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja pozwanych jest uzasadniona i wywołuje skutek w postaci uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Sprawa nie została wyjaśniona w sposób należyty przez sąd pierwszej instancji i to w kwestii podstawowej , legitymacji czynnej powódki, a zarzut braku po jej stronie takiej legitymacji był zgłoszony przez pozwane w toku postępowania pierwszoinstancyjnego ( k- 156, 165-167). Zgodzić się należy ze skarżącymi, że sąd pierwszej instancji w pisemnym uzasadnieniu nie wskazał konkretnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia uwzględniającego powództwo. Powołanie się na ogólne zasady odpowiedzialności za długi spadkowe i na całokształt okoliczności przedstawionych w uzasadnieniu, jest oczywiście niewystarczające do spełnienia wymogu, stawianego przez przepis art. 328§2 kpc - wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Sąd pierwszej instancji skupił się wyłącznie na kwestii odpowiedzialności spadkobierców ustawowych komornika J. S. za dług spadkowy, który wynikał z zaciągniętego przez niego kredytu bankowego w kwocie 80.000 zł. Prawidłowe przy tym jest stanowisko sądu , że za dług spadkowy związany z tym kredytem odpowiadają spadkobiercy. Jednakże powyższe nie przesądza jeszcze o zasadności zgłoszonego powództwa. Do długu spadkowego należą zobowiązania spadkodawcy, które obciążały go za życia i nie wygasły z chwilą jego śmierci. Długiem takim niewątpliwie były zobowiązania J. S. względem banku (...) z tytułu niespłaconej części zaciągniętego kredytu. W ramach tego stosunku prawnego wierzycielem był jedynie bank. Jego wierzytelność, której odpowiednikiem po stronie zobowiązanej był dług spadkowy, wygasła z momentem zaspokojenia się kwotą 54878,09 zł z zabezpieczenia ustanowionego przez kredytobiorcę w postaci przelewu na rzecz banku środków pieniężnych w kwocie 100000zł. Z momentem zaspokojenia wierzytelności przez bank wygasł również dług spadkowy. W przedmiotowej w sprawie nie mamy jednak do czynienia z roszczeniem wierzyciela – banku, dochodzącego niespłaconego kredytu lecz z roszczeniem osoby trzeciej komornika A. R. , która w dodatku nie była bezpośrednim zastępcą komornika S. , zaś kancelarię komorniczą przejęła od komornik G. – zastępcy komornika S. . Trzeba zatem poszukać węzła prawnego, który pozwoliłby na rozpoznanie roszczenia o zapłatę, z jakim wystąpiła powódka , w płaszczyźnie stosunku prawnego istniejącego między komornikiem R. a spadkobiercami komornika S. . Zdarzeniem powodującym powstanie takiego węzła prawnego mogłoby ewentualnie być dokonanie spłaty zobowiązania spadkowego przez powódkę. Uzasadnienie pozwu zdaje się na to wskazywać, bowiem powódka utrzymuje, że pieniądze z których nastąpiło zaspokojenie banku nie stanowiły własności komornika S. i w całości po jego śmierci powinny zostać przez bank zwrócone jej (względnie komornik G. – zastępcy komornika S. ) i w przy rozliczeniu kancelarii umieszczone w pozycji ,, stan kasy” . Skoro bank zatrzymał kwotę 54878,09zł , którą zaspokoił swoja wierzytelność, to de facto ona dokonała spłaty długu spadkowego zyskując w stosunku do pozwanych roszczenie zwrotne, chociażby z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia. Przy takiej koncepcji podstawowego znaczenia nabiera kwestia własności pieniędzy stanowiących zabezpieczenie kredytu pobranego przez komornika S. . W tym zakresie sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona. Wprawdzie z końcowej części uzasadnienia wyroku zdaje się wynikać, że sad pierwszej instancji prezentuje stanowisko, iż komornik nie mógł dysponować pieniędzmi przelanymi na rzecz banku z tytułu zabezpieczenia kredytu, jako nie stanowiącymi jego własności, to jednak taki wniosek bez wyjaśnienia i poznania zasad prowadzonej przez komornika rachunkowości jest przedwczesny i niemożliwy do zweryfikowania. Nie jest bowiem znane iloma rachunkami bankowymi posługiwał się komornik S. , jakie środki były przetrzymywane na rachunku, z którego dokonał przelewu na rzecz banku. Czy były to tylko zaliczki wpłacane przez wierzycieli i należności ściągnięte od dłużników podlegające przekazaniu wierzycielom, czy też również i środki stanowiące dochód komornika w rozumieniu art. 63 ustawy o komornikach. Bez wyjaśnienia tych podstawowych rzeczy nie jest możliwa ocena trafności stanowiska sądu pierwszej instancji a tym samym prawidłowości rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku. Należy również nadmienić, że powódka w uzasadnieniu pozwu wskazuje także na wystąpienie na rachunku bieżącym przekazanej jej po zmarłym komorniku J. S. - kancelarii w dniu przekazania 11 sierpnia 2009 roku niedoboru w kwocie 54.878,09 zł. Niedobór ten został stwierdzony złączonym do pozwu protokołem przekazania kancelarii, w którym zaznaczono że wynika on ,, z niesłusznie pobranej przez Bank (...) w P. kwoty 54 878,0zł. tytułem niespłaconego kredytu”. Przedstawione w protokole zestawienie stanu kasy 279629,41 zł z zobowiązaniami 334 507,50zł istotnie daje wynik ujemny 54878,09zł. Jednakże wśród pozycji,, zobowiązania” wymienione są depozyt (archiwizacja akt) – 25 000zł i składka ZUS od wynagrodzeń - 7736.02zł. Te dwie pozycje stanowią już ponad 50% wykazanego w protokole niedoboru. Z kolei z pisma powódki z dnia 5 lipca 2012 r k- 109 wynika, że koszty archiwizacji 25 000zł poniosła zastępca komornika G. G. (1) a koszty te winny obciążać spadkobierców z tytułu prowadzonej przez zmarłego komornika działalności gospodarczej. Natomiast odnośnie kwoty 7736,02 zł z tytułu składek ZUS od wynagrodzenia nie wiadomo jakiego okres czasu pracy kancelarii dotyczą , w szczególności czy były to zobowiązania powstałe jeszcze za życia komornika S. , czy też w okresie prowadzenia kancelarii, już przez zastępcę komornika. Sad pierwszej instancji powinien na powyższe twierdzenia powódki zwrócić uwagę i dokonać oceny czy powódka w postępowaniu sadowym udowodniła wystąpienie powyższego niedoboru oraz czy te dwie wskazane wyżej pozycje jako składnik zobowiązań ( decydujące też o ostatecznej wysokości niedoboru) rzeczywiście powinny obciążać spadkobierców komornika S. . Z tych względów uznając, że sąd nie rozpoznał istoty sprawy, należało na podstawie art. 386§4 kpc uchylić zaskarżony wyrok i sprawę przekazać sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania