II Ca 15/26Zniesienie współwłasności lokale samodzielność
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła zniesienia współwłasności nieruchomości położonej w E., stanowiącej współwłasność wnioskodawczyni i uczestniczki w udziałach po 1/2. Sąd Rejonowy w Kamieniu Pomorskim, postanowieniem z dnia 30 września 2025 r., zniósł współwłasność poprzez fizyczne wydzielenie dwóch odrębnych lokali mieszkalnych, ustalił wartość nakładów stron, obciążył lokale służebnościami mieszkania i zasądził dopłatę od uczestniczki na rzecz wnioskodawczyni. Uczestniczka wniosła apelację, zarzucając m.in. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędne ustalenie wartości nakładów i bezkrytyczne przyjęcie opinii biegłego, naruszenie art. 212 § 3 k.c. w zw. z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP poprzez niezastosowanie możliwości rozłożenia spłaty na raty, a także naruszenie przepisów proceduralnych dotyczących wydania postanowienia wstępnego w przypadku konieczności wykonania prac adaptacyjnych w celu uzyskania przez lokale cech samodzielności. Sąd Okręgowy, rozpoznając apelację, uznał ją za częściowo uzasadnioną. Podzielił stanowisko sądu pierwszej instancji co do dopuszczalności fizycznego podziału nieruchomości poprzez ustanowienie odrębnej własności lokali, odrzucając argumenty dotyczące konfliktu stron i żądania sprzedaży licytacyjnej. Jednakże, sąd odwoławczy stwierdził, że lokale mieszkalne, które miały zostać wyodrębnione, nie spełniały wymogów samodzielności w rozumieniu art. 2 ust. 2 ustawy o własności lokali w momencie wydawania orzeczenia końcowego przez sąd pierwszej instancji. Wskazano, że prace adaptacyjne, niezbędne do uzyskania przez lokale cech samodzielności, powinny być poprzedzone wydaniem postanowienia wstępnego, które upoważniłoby strony do ich wykonania. Ponieważ sąd rejonowy zaniechał wydania takiego postanowienia wstępnego, a jedynie w orzeczeniu końcowym zobowiązał do wykonania prac, co doprowadziło do sytuacji, w której stan prawny nieruchomości nie odpowiadał stanowi faktycznemu, Sąd Okręgowy uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sąd pierwszej instancji ma wydać postanowienie wstępne, zobowiązać strony do wykonania prac adaptacyjnych, a następnie, po potwierdzeniu przez biegłego uzyskania przez lokale cech samodzielności, wydać postanowienie końcowe.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaWskazuje na konieczność prawidłowego stosowania przepisów o ustanowieniu odrębnej własności lokali, w tym wydawania postanowień wstępnych, gdy lokale nie spełniają wymogów samodzielności. Podkreśla priorytet fizycznego podziału nieruchomości nad żądaniem sprzedaży licytacyjnej w przypadku konfliktu między współwłaścicielami.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z podziałem nieruchomości i ustanowieniem odrębnej własności lokali, wymagającej spełnienia przesłanki samodzielności lokali.
Zagadnienia prawne (4)
Czy sąd pierwszej instancji prawidłowo zniósł współwłasność nieruchomości poprzez fizyczny podział na dwa lokale mieszkalne, nie wydając postanowienia wstępnego w sytuacji, gdy lokale te nie spełniały wymogów samodzielności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd pierwszej instancji zaniechał wydania postanowienia wstępnego, co było konieczne w sytuacji, gdy lokale nie spełniały wymogów samodzielności, a prace adaptacyjne były niezbędne do ich uzyskania. Doprowadziło to do uchylenia postanowienia.
Uzasadnienie
Ustawa o własności lokali wymaga, aby lokale były samodzielne w momencie ustanowienia odrębnej własności. Jeśli prace adaptacyjne są konieczne, sąd powinien wydać postanowienie wstępne, upoważniające do ich wykonania i określające zasady rozliczenia kosztów, zanim wyda postanowienie końcowe o zniesieniu współwłasności.
Czy konflikt między współwłaścicielami może stanowić przesłankę do odmowy zniesienia współwłasności poprzez podział fizyczny nieruchomości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sam konflikt między współwłaścicielami nie jest wystarczającą przesłanką do odmowy zniesienia współwłasności przez podział fizyczny, jeśli podział jest technicznie możliwy i zgodny z przepisami.
Uzasadnienie
Przepisy prawa, w tym art. 211 k.c., priorytetowo traktują fizyczny podział rzeczy. Konflikt osobisty między współwłaścicielami nie może niweczyć uprawnienia do otrzymania części rzeczy wspólnej w naturze, chyba że całokształt okoliczności sprawy, w tym konflikt, prowadzi do konkluzji, że podział fizyczny jest sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy.
Czy sąd może rozliczyć w postępowaniu o zniesienie współwłasności koszty utrzymania nieruchomości związane z wykonywaniem służebności mieszkania przez jednego z dożywotników?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, roszczenia z tytułu kosztów utrzymania nieruchomości związanych z wykonywaniem służebności mieszkania nie należą do kategorii roszczeń, które mogą być rozpatrywane w postępowaniu o zniesienie współwłasności.
Uzasadnienie
Postępowanie o zniesienie współwłasności obejmuje rozliczenie nakładów i spłat związanych z samym podziałem. Koszty utrzymania nieruchomości związane z wykonywaniem służebności mieszkania nie mieszczą się w katalogu roszczeń określonych w art. 618 § 1 k.p.c.
Jak należy obciążyć nowo wyodrębnione lokale służebnością mieszkania na rzecz dożywotników, gdy jeden z nich nie żyje, a drugi ma prawo użytkowania, a nie służebności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Służebność mieszkania ustanowiona na rzecz zmarłego dożywotnika wygasa. Prawo użytkowania ustanowione na rzecz innego dożywotnika powinno obciążać lokal uczestniczki jako prawo użytkowania, a nie służebność mieszkania.
Uzasadnienie
Służebność osobista wygasa z chwilą śmierci uprawnionego (art. 299 k.c.). Prawo użytkowania i służebność mieszkania to różne ograniczone prawa rzeczowe. Po podziale, lokal uczestniczki powinien być obciążony prawem użytkowania na rzecz N. D., a nie służebnością mieszkania.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| X. H. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| E. D. | osoba_fizyczna | uczestniczka |
| J. D. | osoba_fizyczna | dożywotnik |
| S. D. | osoba_fizyczna | dożywotnik |
| N. D. | osoba_fizyczna | dożywotnik |
Przepisy (18)
Główne
k.c. art. 211
Kodeks cywilny
Każdy ze współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności przez podział rzeczy wspólnej, chyba że podział byłby sprzeczny z przepisami ustawy lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy albo że pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości.
k.p.c. art. 233 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada swobodnej oceny dowodów.
k.p.c. art. 618 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Roszczenia między współwłaścicielami z tytułu posiadania rzeczy, nakładów, zwrotu pożytków i innych należności związane z rzeczą wspólną.
u.w.l. art. 2 § 2
Ustawa o własności lokali
Definicja samodzielnego lokalu mieszkalnego.
u.w.l. art. 2 § 4
Ustawa o własności lokali
Definicja pomieszczeń pomocniczych.
u.w.l. art. 7 § 1
Ustawa o własności lokali
Ustanowienie odrębnej własności lokali.
u.w.l. art. 11 § 1
Ustawa o własności lokali
Ustanowienie odrębnej własności lokali w drodze orzeczenia sądu.
u.w.l. art. 11 § 2
Ustawa o własności lokali
Postanowienie wstępne o wykonaniu prac adaptacyjnych w celu uzyskania przez lokale cech samodzielności.
Pomocnicze
k.c. art. 212 § 2
Kodeks cywilny
Gdy rzeczy nie da się podzielić, może zostać przyznana stosownie do okoliczności jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedana stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego.
k.c. art. 301
Kodeks cywilny
Służebność mieszkania.
k.c. art. 299
Kodeks cywilny
Służebność osobista wygasa najpóźniej ze śmiercią uprawnionego.
k.c. art. 252
Kodeks cywilny
Użytkownik gruntu, który nie jest właścicielem, może korzystać z gruntu w granicach określonych przez umowę lub przepis.
k.c. art. 244
Kodeks cywilny
Użytkowanie i służebność jako ograniczone prawa rzeczowe.
k.p.c. art. 13 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowanie przepisów k.p.c. do postępowań nieprocesowych.
k.p.c. art. 386 § 4
Kodeks postępowania cywilnego
Uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
k.p.c. art. 108 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.
u.g.n. art. 93 § 3b
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Podział nieruchomości na dwa budynki mieszkalne w zabudowie bliźniaczej.
Konstytucja RP art. 64 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona prawna własności i innych praw majątkowych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przepisów dotyczących wydania postanowienia wstępnego w sytuacji, gdy lokale nie spełniają wymogów samodzielności. • Konieczność zapewnienia, że lokale spełniają wymogi samodzielności przed wydaniem postanowienia końcowego o zniesieniu współwłasności.
Odrzucone argumenty
Zarzuty dotyczące błędnego ustalenia wartości nakładów i bezkrytycznego przyjęcia opinii biegłego. • Żądanie sprzedaży licytacyjnej nieruchomości jako sposobu zniesienia współwłasności. • Rozliczenie kosztów utrzymania nieruchomości związanych z wykonywaniem służebności mieszkania w postępowaniu o zniesienie współwłasności.
Godne uwagi sformułowania
lokale muszą spełniać cechy samodzielności już na moment dokonania podziału, tj. w chwili wydania orzeczenia znoszącego współwłasność • nie można zgodzić się z sądem pierwszej instancji, że lokale mają charakter technicznie samodzielny • konflikt osobisty istniejący pomiędzy współwłaścicielami budynku mieszkalnego nie stanowi samodzielnej przesłanki uzasadniającej odmowę zniesienia współwłasności przez ustanowienie odrębnej własności lokalu
Skład orzekający
Sławomir Krajewski
przewodniczący
Monika Rabiega
sprawozdawca
Rafał Reszka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wskazuje na konieczność prawidłowego stosowania przepisów o ustanowieniu odrębnej własności lokali, w tym wydawania postanowień wstępnych, gdy lokale nie spełniają wymogów samodzielności. Podkreśla priorytet fizycznego podziału nieruchomości nad żądaniem sprzedaży licytacyjnej w przypadku konfliktu między współwłaścicielami."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z podziałem nieruchomości i ustanowieniem odrębnej własności lokali, wymagającej spełnienia przesłanki samodzielności lokali.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy praktycznych aspektów zniesienia współwłasności nieruchomości, w tym kluczowej kwestii samodzielności lokali i procedury ich wyodrębniania, co jest istotne dla prawników zajmujących się prawem rzeczowym i nieruchomościami.
“Nieruchomość do podziału? Sąd Okręgowy uchyla decyzję: kluczowa samodzielność lokali!”
Dane finansowe
WPS: 1 152 798 PLN
rozliczenie nakładów i spłata wartości obciążenia: 73 575,02 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.