II CA 1163/14

Sygn. akt II Ca 1163/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 listopada 2014 r. Sąd Okręgowy w Kielcach II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Cezary Klepacz (spr.) Sędziowie: SSO Magdalena Bajor-Nadolska SSR del. Robert Opas Protokolant: st. prot. sąd. Agnieszka Baran po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2014 r. w Kielcach sprawy z powództwa M. K. przeciwko W. K. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 30 stycznia 2014 r., sygn. VII C 648/13 oddala apelację. Sygn. akt II Ca 1163/14 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 30 stycznia 2014 r., sygn. akt VII C 648/13, Sąd Rejonowy w Kielcach oddalił powództwo M. K. przeciwko W. K. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli oraz odstąpił od obciążania powoda kosztami procesu. Sąd ten ustalił, że latach 70. doszło do nieformalnej zamiany działek położonych w miejscowości G. , gm. Z. , pomiędzy T. K. (ojcem pozwanego), a jego wujem J. K. (ojcem powoda), w wyniku której T. K. objął w posiadanie działkę gruntu numer (...) , zaś J. K. – działkę gruntu numer (...) . W dniu 20 czerwca 1978 r. T. K. wystąpił o pozwolenie na budowę domu mieszkalnego, który został wzniesiony na działce numer (...) z końcem lat 70. W domu tym za zezwoleniem T. K. od 1990 r. zamieszkuje jego syn W. K. wraz z rodziną. Z kolei J. K. władał działką nr (...) aż do swojej śmierci w 1990 r., kiedy nieruchomość objęli w posiadanie jego następcy, tj. M. K. z matką. Na działce nr (...) znajduje się stara szopa, wybudowana przez rodziców powoda. Pomiędzy J. K. a T. K. nigdy nie doszło do zawarcia umowy notarialnej, nie została też nigdy zawarta umowa przedwstępna odnośnie działek będących przedmiotem nieformalnej zamiany. Nieprawomocnym postanowieniem z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie VII Ns 376/13 Sąd Rejonowy w Kielcach stwierdził, że T. K. , syn S. i J. , nabył przez zasiedzenie z dniem 20 czerwca 2008 r. własność nieruchomości położonej w obrębie G. na terenie gminy Z. , stanowiącej działki gruntu oznaczone numerami ewidencyjnymi (...) , o łącznej powierzchni 0,08 ha. Biorąc to pod uwagę, Sąd Rejonowy uznał powództwo za bezzasadne. Zwrócił uwagę, że przepis art. 64 k.c. nie stanowi samoistnej podstawy obowiązku złożenia oznaczonego oświadczenia woli, a określa jedynie skutki prawne wynikające ze stwierdzenia istnienia takiego obowiązku, którego źródłem muszą być określone, istniejące stosunki prawne. Roszczenie o zawarcie umowy Kodeks cywilny przyznaje w sposób wyraźny w jednym tylko wypadku, gdy chodzi o zawarcie umowy przyrzeczonej w umowie przedwstępnej ( art. 390 § 2 k.c. ). Podobna sytuacja prawna ma miejsce wówczas, gdy powód dochodzi roszczenia o przeniesienie prawa w granicach ściśle określonych i roszczenie to zostaje uwzględnione całkowicie zgodnie z żądaniem powoda, np. roszczenie zapisobiercy o przeniesienie własności nieruchomości lub innego prawa, stanowiących przedmiot zapisu ( art. 968 k.c. ) czy roszczenie o przeniesienie takich praw stanowiących przedmiot bezpodstawnego wzbogacenia ( art. 405 k.c. ). To samo odnosi się do roszczenia darczyńcy, który odwołał darowiznę, o przeniesienie na niego z powrotem własności darowanej nieruchomości. Żądanie zobowiązania pozwanego do złożenia określonego oświadczenia woli powinno wskazywać zarówno osobę, której pozwany powinien złożyć oświadczenie woli, jak i skonkretyzować treść tego oświadczenia w taki sposób, ażeby na podstawie samego wyroku nastąpił pożądany skutek prawny. Żądania tego można dochodzić zarówno wtedy, gdy obowiązek złożenia określonego oświadczenia woli wynika z zobowiązania, jak i z przepisu ustawy. Wskazywana na uzasadnienie żądania pozwu w niniejszej sprawie okoliczność uprzedniej nieformalnej zamiany nieruchomości pomiędzy poprzednikami prawnymi stron, przy braku umowy przedwstępnej, nie może zatem prowadzić do uwzględnienia powództwa. Roszczenia powoda mogą być realizowane w inny przewidziany prawem sposób. Na marginesie Sąd wskazał, że nawet jeśliby uwzględnić wniosek powoda o dopozwanie T. K. , to i tak nie doprowadziłoby to do uwzględnienia powództwa, stąd wniosek w tym przedmiocie został oddalony. Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy i subiektywne przekonanie powoda o zasadności jego roszczeń, przy nietrafionej jedynie drodze ich dochodzenia, Sąd odstąpił od obciążania M. K. kosztami procesu na podstawie art. 102 k.p.c. Apelację od tego wyroku wniósł powód, zaskarżając go w całości i zarzucając pominięcie faktu przyznania przez pozwanych zawarcia ustnej umowy zamiany nieruchomości oraz wykonania świadczenia wynikającego z tej umowy, przy braku świadczenia wzajemnego oraz naruszenie zasad współżycia społecznego. Wskazując na to, skarżący wniósł o zmianę wyroku i uwzględnienie powództwa w całości. Pozwany wniósł o oddalenie apelacji, a ponadto zaskarżył zażaleniem rozstrzygnięcie o kosztach procesu, zarzucając sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że zaszedł szczególny wypadek z art. 102 k.p.c. Wskazując na to, pozwany wniósł o zmianę postanowienia zawartego w punkcie II wyroku i zasądzenie od powoda kosztów procesu, ewentualnie o uchylenie tego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na zażalenie powód wniósł o jego uchylenie. Sąd Okręgowy zważył, co następuje. Apelacja jest bezzasadna. Ustalenia poczynione przez Sąd Rejonowy są prawidłowe, wobec czego Sąd odwoławczy w pełni je podziela i przyjmuje za własne. Wbrew zarzutom powoda, Sąd pierwszej instancji nie pominął faktu zamiany nieruchomości dokonanej pomiędzy ojcami stron, a jedynie trafnie ocenił, jakie to ma znaczenie z punktu widzenia zgłoszonego w sprawie żądania. Należy zgodzić się z tym, że przepis art. 64 k.c. , który stanowi, że prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek danej osoby do złożenia oznaczonego oświadczenia woli zastępuje to oświadczenie, nie stanowi samoistnej podstawy obowiązku złożenia takiego oświadczenia, a określa jedynie skutki prawne stwierdzenia istnienia takiego obowiązku, którego źródłem muszą być określone, istniejące stosunki prawne. Nieformalna umowa zamiany nieruchomości nie wywołuje żadnych skutków prawnych. Zgodnie bowiem z treścią art. 158 k.c. , umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości powinna być zawarta w formie aktu notarialnego, co dotyczy również umowy przenoszącej własność, która zostaje zawarta w celu wykonania istniejącego uprzednio zobowiązania do przeniesienia własności nieruchomości. Niezachowanie tej szczególnej formy oznacza nieważność czynności prawnej ( art. 73 § 2 k.c. ). Zamiana nieruchomości, na którą powołuje się powód, stanowi jedynie zdarzenie, które kształtuje określony stan faktyczny – władanie rzeczą przez inną niż właściciel osobę. Dopiero ten stan, przy spełnieniu określonych warunków, może prowadzić do nabycia własności rzeczy ( art. 172 k.c. ). Trafna jest zatem konstatacja, że nie istnieje żadna podstawa prawna, czy to w postaci zobowiązania, czy przepisu ustawy, domagania się przez M. K. od W. K. bądź też T. K. złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na rzecz powoda własności nieruchomości stanowiącej działkę gruntu oznaczoną numerem ewidencyjnym (...) , położoną w miejscowości G. , gmina Z. . Biorąc to pod uwagę, oddalono apelację na podstawie art. 385 k.c. Na częściowe uwzględnienie zasługuje zażalenie pozwanego. Podzielając zapatrywanie Sądu pierwszej instancji, że w sprawie zachodzą warunki do zastosowania art. 102 k.p.c. , uznać należy, uwzględniając interesy obu stron, że powód powinien zwrócić pozwanemu połowę poniesionych przez niego w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji kosztów procesu, tj. kwotę 600 zł ( § 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu – tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Mając to na względzie, zmieniono zaskarżone postanowienie na podstawie art. 386 § 1 w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. i zasądzono od M. K. na rzecz W. K. kwotę 600 zł tytułem kosztów procesu, a w pozostałej części oddalono zażalenie, zgodnie z art. 385 w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. . SSO C. Klepacz SSO M. Bajor - Nadolska SSR R. Opas (del.)