II CA 1163/14
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli przenoszącego własność nieruchomości, opartego na nieformalnej umowie zamiany działek między ojcami stron zawartej w latach 70. Sąd Rejonowy w Kielcach oddalił powództwo, wskazując, że art. 64 k.c. nie jest samoistną podstawą obowiązku złożenia oświadczenia woli, a wymaga istnienia określonego stosunku prawnego, którego źródłem nie jest nieformalna zamiana. Sąd Okręgowy w Kielcach, rozpoznając apelację powoda, podzielił ustalenia i wnioski Sądu Rejonowego. Podkreślono, że umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości wymaga formy aktu notarialnego (art. 158 k.c.), a jej niezachowanie skutkuje nieważnością czynności prawnej (art. 73 § 2 k.c.). Nieformalna zamiana stanowi jedynie zdarzenie faktyczne, które samo w sobie nie rodzi roszczenia o przeniesienie własności. W związku z tym apelacja powoda została oddalona. Sąd Okręgowy częściowo uwzględnił zażalenie pozwanego dotyczące kosztów procesu, zasądzając od powoda na rzecz pozwanego połowę poniesionych kosztów (600 zł), uznając, że mimo nietrafnej drogi dochodzenia roszczeń, powód powinien ponieść część kosztów.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaPotwierdzenie wymogu formy aktu notarialnego dla umów zobowiązujących do przeniesienia własności nieruchomości i brak możliwości dochodzenia przeniesienia własności na podstawie nieformalnych umów zamiany.
Dotyczy sytuacji braku umowy przedwstępnej lub innego zobowiązania prawnego.
Zagadnienia prawne (2)
Czy nieformalna umowa zamiany nieruchomości, która nie została zawarta w formie aktu notarialnego, może stanowić podstawę do zobowiązania do złożenia oświadczenia woli przenoszącego własność nieruchomości na podstawie art. 64 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nieformalna umowa zamiany nieruchomości nie wywołuje skutków prawnych w zakresie przeniesienia własności ani nie stanowi samoistnej podstawy do zobowiązania do złożenia oświadczenia woli na podstawie art. 64 k.c., ponieważ wymaga zachowania formy aktu notarialnego.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że art. 64 k.c. nie jest samoistną podstawą obowiązku złożenia oświadczenia woli, a jedynie określa skutki prawne stwierdzenia istnienia takiego obowiązku, którego źródłem muszą być określone stosunki prawne. Roszczenie o zawarcie umowy przyrzeczonej wynika z umowy przedwstępnej (art. 390 § 2 k.c.). Umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości musi być zawarta w formie aktu notarialnego (art. 158 k.c.), a jej niezachowanie skutkuje nieważnością czynności prawnej (art. 73 § 2 k.c.).
Czy sąd może odstąpić od obciążania strony kosztami procesu na podstawie art. 102 k.p.c. w przypadku nietrafnej drogi dochodzenia roszczeń?
Odpowiedź sądu
Tak, sąd może odstąpić od obciążania strony kosztami procesu na podstawie art. 102 k.p.c., uwzględniając interesy obu stron i okoliczności sprawy, nawet jeśli droga dochodzenia roszczeń była nietrafiona.
Uzasadnienie
Sąd pierwszej instancji odstąpił od obciążania powoda kosztami procesu, biorąc pod uwagę okoliczności sprawy i subiektywne przekonanie powoda o zasadności jego roszczeń, przy nietrafionej jedynie drodze ich dochodzenia. Sąd Okręgowy częściowo uwzględnił zażalenie pozwanego w tej kwestii, zasądzając połowę kosztów, co sugeruje, że zastosowanie art. 102 k.p.c. było uzasadnione, ale nie w całości.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. K. | osoba_fizyczna | powód |
| W. K. | osoba_fizyczna | pozwany |
| T. K. | osoba_fizyczna | ojciec pozwanego |
| J. K. | osoba_fizyczna | ojciec powoda |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 64
Kodeks cywilny
Nie stanowi samoistnej podstawy obowiązku złożenia oznaczonego oświadczenia woli, a określa jedynie skutki prawne wynikające ze stwierdzenia istnienia takiego obowiązku, którego źródłem muszą być określone, istniejące stosunki prawne.
k.c. art. 158
Kodeks cywilny
Umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości powinna być zawarta w formie aktu notarialnego.
k.c. art. 73 § § 2
Kodeks cywilny
Niezachowanie formy szczególnej czynności prawnej powoduje jej nieważność.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie apelacji.
k.p.c. art. 386 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zmiana zaskarżonego orzeczenia.
k.p.c. art. 397 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowanie przepisów o apelacji do zażalenia.
Pomocnicze
k.c. art. 390 § § 2
Kodeks cywilny
Określa roszczenie o zawarcie umowy przyrzeczonej w umowie przedwstępnej.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
W wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej wyższą kwotę należną przeciwnikowi tytułem zwrotu kosztów procesu, a w razie zasądzenia kosztów na rzecz strony zastępowanej przez adwokata lub radcę prawnego, sąd drugiej instancji może – na wniosek strony zastępowanej – zasądzić od strony przegrywającej wyższą kwotę, o której mowa w art. 98 § 1, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nieformalna umowa zamiany nieruchomości nie spełnia wymogów formy aktu notarialnego, co czyni ją nieważną i nie stanowi podstawy do żądania złożenia oświadczenia woli. • Art. 64 k.c. nie jest samoistną podstawą obowiązku złożenia oświadczenia woli.
Odrzucone argumenty
Naruszenie zasad współżycia społecznego. • Pominięcie faktu przyznania przez pozwanych zawarcia ustnej umowy zamiany nieruchomości oraz wykonania świadczenia wynikającego z tej umowy, przy braku świadczenia wzajemnego.
Godne uwagi sformułowania
nieformalna umowa zamiany nieruchomości nie wywołuje żadnych skutków prawnych • niezwykłe zdarzenie, które kształtuje określony stan faktyczny – władanie rzeczą przez inną niż właściciel osobę • nie istnieje żadna podstawa prawna, czy to w postaci zobowiązania, czy przepisu ustawy, domagania się przez M. K. od W. K. bądź też T. K. złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na rzecz powoda własności nieruchomości
Skład orzekający
Cezary Klepacz
przewodniczący-sprawozdawca
Magdalena Bajor-Nadolska
sędzia
Robert Opas
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Potwierdzenie wymogu formy aktu notarialnego dla umów zobowiązujących do przeniesienia własności nieruchomości i brak możliwości dochodzenia przeniesienia własności na podstawie nieformalnych umów zamiany."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji braku umowy przedwstępnej lub innego zobowiązania prawnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Orzeczenie potwierdza ugruntowaną linię orzeczniczą dotyczącą wymogów formalnych przy przenoszeniu własności nieruchomości, co jest istotne dla praktyków prawa cywilnego.
“Nieformalna zamiana nieruchomości? Sąd wyjaśnia, dlaczego nie doprowadzi do przeniesienia własności.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.