II C 1488/21

Sygn. akt II C 1488/21 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 28 lutego 2013 roku , skierowanym przeciwko (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w A. (poprzedniku prawnym (...) Spółki Akcyjnej) , powodowie A. U. i H. U. wnieśli o zasądzenie na ich rzecz kwoty 29.872 zł oraz kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwu powodowie podali, iż zawarli z pozwanym bankiem umowę kredytu hipotecznego zawierającą niedozwolone postanowienia w zakresie klauzuli zmiennego oprocentowania. (pozew k. 4-25) W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości. (odpowiedź na pozew k.22 – 81) Pismem procesowym z dnia 1 marca 2021 r. powodowie A. U. i H. U. rozszerzyli powództwo o kwotę 50 179,86 zł i wnieśli o zasądzenie od Pozwanego na rzecz Powodów do majątku wspólnego łącznej kwoty 80 051,86 zł , przy czym od kwoty 29 872 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 9 lutego 2021 r. do dnia zapłaty, a od kwoty 50 179,86 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od dnia 9 lutego 2018 r. do dnia zapłaty. Jednocześnie powodowie wystąpili z nowym roszczeniem wnosząc o ustalenie przez Sąd istnienia stosunku prawnego wynikającego z Umowy (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF zawartej dnia 29 maja 2006 r. z Pozwanym, w treści bez niedozwolonych postanowień umownych, tj.: § 1 ust. 3 i 3A, § 7 ust. 1, § 10 ust. 2, § 11 ust. 1, § 11 ust. 2 i § 11 ust. 5, § 13 ust. 5, § 16 ust. 3 oraz ustalenie, że kwota kredytu do zwrotu przez kredytobiorców na dzień zawarcia Umowy wyniosła 291 717 zł, a saldo kredytu do zwrotu na dzień 5 lipca 2019 r. opiewało na kwotę 194 255,84 zł. (pismo procesowe k.480 – 488) Pismem procesowym z dnia 3 grudnia 2025 r. powodowie A. U. i H. U. rozszerzyli powództwo w ten sposób , że wnieśli o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz (do ich majątku wspólnego) następujących kwot: 296 913,99 zł – zwrot rat kredytowych w PLN; 3 500,60 zł – zwrot kosztów okołokredytowych; 56 209,01 zł – tytułem skapitalizowanych odsetek za opóźnienie , naliczonych za okres od 12 lutego 2018 r. do 8 grudnia 2021 r. od kwoty 228 648,57 zł tj. od części kwoty głównej; 132 665,96 zł tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie naliczonych za okres od 9 grudnia 2021 r. do 27 listopada 2025 r. od kwoty 300 414,59 zł tj. od całości kwoty głównej. Jednocześnie powodowie wnieśli o zasądzenie powyższych kwot z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 28 listopada 2025 r. Powodowie cofnęli , bez zrzeczenia się roszczenia, żądanie ustalenia. Powodowie wskazali , że dochodzą zwrotu wszystkich świadczeń pieniężnych, zrealizowanych w wykonaniu nieważnej umowy o nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych waloryzowany kursem CHF zawartej z pozwanym w dniu 29 maja 2006 r. w okresie: od 5 lipca 2006 r. do 6 lipca 2020 r. wraz z odsetkami , a nieważność wskazanej umowy kredytowej została potwierdzona wyrokiem Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 6 listopada 2024 r. (modyfikacja powództwa k.671 - 673) W odpowiedzi pozwany podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie powództwa również w zakresie wynikającym z rozszerzenia powództwa. (pismo k.695- 702) Na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2026 r. strony podtrzymały stanowiska w sprawie , przy czym strona pozwana zmodyfikowała zarzut przedawnienia i wniosła o uznania za przedawnione roszczeń odsetkowych za okres przed 1 stycznia 2021 r. Jednocześnie strona pozwana podniosła , że w zakresie kwoty 29 526,15 zł bank spełnił świadczenie. (protokół rozprawy z dnia 1 kwietnia 2026 r. , płyta CD k.791) Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 29 maja 2006 r. powodowie zawarli z pozwanym, działającym wówczas pod firmą (...) S.A. z siedzibą w A. , umowę oznaczoną nr (...) , o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF. Przeznaczeniem środków z kredytu było sfinansowanie przedpłat na poczet budowy i nabycia od dewelopera (...) usytuowanego w wielorodzinnym budynku mieszkalnym (...) oraz udziału w prawie własności lokalu użytkowego (garażu wielostanowiskowego) związanego z prawem wyłącznego korzystania z miejsca postojowego nr (...) realizowanych w A. przy ul. (...) . Okres kredytowania oznaczono na 360 miesięcy tj. od dnia 29 maja 2006 r. do 5 czerwca 2036 r. (§ 1 ust. 4 umowy), jednocześnie oznaczono termin spłaty rat kredytu na 5 dzień każdego miesiąca (§1 ust. 6 umowy). Powyższy kredyt hipoteczny Bank udzielił kredytobiorcy na jego wniosek, na cel określony w §1 ust. 1 umowy, w kwocie określonej w §1 ust. 2, waloryzowanego kursem kupna waluty CHF według tabeli kursowej (...) SA. Kwota kredytu wyrażona w walucie CHF określona została na podstawie kursu kupna waluty CHF z tabeli kursowej (...) z dnia i godziny uruchomienia kredytu (§7 ust. 1 umowy). Jako wariant spłaty kredytu ustalono równe raty kapitałowo-odsetkowe (§1 ust. 5 umowy), które miały być regulowane przez kredytobiorcę w terminach i kwotach, wskazanych w harmonogramie spłat (sporządzonym w CHF), stanowiącym załącznik nr 1 do umowy oraz jej integralną część (§ 11 ust. 1 i 2 umowy). Ustalono, że raty kapitałowo-odsetkowe, spłacane będą w złotych polskich po uprzednim ich przeliczeniu według kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej (...) S.A., obowiązującego na dzień spłaty, z godziny 14:50 (§ 11 ust. 5 umowy). Kredytobiorca upoważnił bank do pobierania środków pieniężnych na spłatę kredytu i odsetek z rachunku eKonto określonego w §6 ust 3 umowy i zobowiązał się zapewnić na tym rachunku środki odpowiadające wysokości wymagalnej raty kapitału i odsetek, przy czym ustalono, że upoważnienie to jest nieodwołalne i wygasa po całkowitym rozliczeniu kredytu (§ 12 ust.1 i 2 umowy). Kredyt był oprocentowany według zmiennej stopy procentowej, która w dniu wydania decyzji kredytowej wynosiła 2,45% (§ 10 ust. 1 w zw. z § 1 ust. 8 umowy) . Ustalono, że zmiana wysokości oprocentowania kredytu może nastąpić w przypadku zmiany stopy referencyjnej określonej dla danej waluty oraz zmiany parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego w kraju (lub krajów zrzeszonych w unii Europejskiej), którego waluta jest podstawą waloryzacji (§ 10 ust. 2 umowy). Bank pobierał od kredytobiorców prowizję w wysokości określonej w § 1 ust. 7 i 7A płatną jednorazowo w dniu uruchomienia kredytu. Prowizja nie podlegała zwrotowi (§ 9 umowy). Jako prawne zabezpieczenie spłaty kredytu ustanowiono m.in. hipotekę łączną kaucyjną do kwoty 437 575,00 zł, ustanowioną na kredytowanej nieruchomości, przelew na rzecz banku praw z umowy ubezpieczenia ww. nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych, weksel własny in blanco, ubezpieczenie niskiego wkładu własnego kredytu w Towarzystwie (...) S.A. (§ 3 ust. 1-4 umowy). Ustalono, że wcześniejsza spłata całości kredytu lub raty kapitałowo-odsetkowej, a także spłata przekraczająca wysokość spłaty raty spowoduje, że kwota spłaty przeliczana będzie po kursie sprzedaży CHF z tabeli kursowej (...) SA obowiązującym na dzień i godzinę spłaty (§13 ust. 5 umowy). Wskazano, że z chwilą wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego lub od dnia wytoczenia powództwa o zapłatę wierzytelności (...) z tytułu umowy kredytowej, bank dokona przeliczenia wierzytelności na złote po kursie sprzedaży CHF z tabeli kursowej (...) SA z dnia wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego lub wytoczenia powództwa (§17 ust. 3 umowy). (umowa k.11 – 14 odwrót) Aktualnie (...) S.A. działa pod nazwą (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w A. . (okoliczność bezsporna) Tytułem rat kapitałowo – odsetkowych powodowie uiścili na rzecz banku kwotę 296 913,99 zł. Nadto tytułem prowizji i opłat uiścili kwotę 3.500,60 zł. Łącznie , tytułem wykonywania nieważnej umowy, powodowie uiścili na rzecz pozwanego kwotę 300 414,59 zł (w okresie od 5 lipca 2006 r. do 6 lipca 2020 r.). (okoliczności bezsporne , pismo procesowe k.695 - 702) Pismami z dnia 26 października 2021 r. powodowie wezwali pozwanego do zwrotu ww. kwoty w terminie 7 dni od otrzymania wezwania, powołując się na nieważność umowy. (pismo k.678 – 679 , pismo k. 680 – 681) Pismami z dnia 9 grudnia 2021 r. pozwany bank odmówił wypłaty wnioskowanych przez powodów świadczeń. (pismo k.682 – 682 odwrót , pismo k.683 – 683 odwrót) Powodowie byli członkami grupy z pozwie zbiorowym Miejskiego Rzecznika Konsumentów w A. przeciwko (...) S. A. z siedzibą w A. o ustalenie odpowiedzialności , w sprawie toczącej się przed Sądem Okręgowym w Łodzi IIC 1693/10. Z uwagi na ten proces, toczące się postępowanie o zapłatę było zawieszone. Prawomocnym wyrokiem z dnia 3 lipca 2013 roku Sąd Okręgowy w Łodzi ustalił, że pozwany ponosi odpowiedzialność wobec członków grupy wynikającą z nienależytego wykonywania umów zawartych z tymi osobami, polegającego na pobieraniu w okresie od dnia 1 stycznia 2009 roku do dnia 28 lutego 2010 roku, od każdej z wyżej wymienionych osób, wyższych kwot tytułem oprocentowania kredytu , niż pobierałby, gdyby wykonywał swoje zobowiązania w sposób należyty, co doprowadziło do powstania szkody u każdej z wyżej wymienionych osób. Sąd Okręgowy uznał za niedozwolone postanowienie umowne określające oprocentowanie ( klauzula zmiennego oprocentowania). Postanowieniem z dnia 15 lipca 2020 roku w sprawie I ACa 1058/15 postępowanie apelacyjne zostało umorzone. W wykonaniu powyższego wyroku pozwany wypłacił na rzecz powodów 29.526,15 złotych. (niesporne) Powodowie byli także członkami grupy w pozwie zbiorowym Miejskiego Rzecznika Konsumentów w A. przeciwko (...) S. A. z siedzibą w A. o ustalenie, w sprawie toczącej się przed Sądem Okręgowym w Łodzi, sygn. akt I C 711/24. Prawomocnym wyrokiem z dnia 6 listopada 2024 r. Sąd Okręgowy w Łodzi (w związku z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 4 lipca 2025 r. , sygn. akt I ACa 202/25) , w sprawie sygn. akt I C 711/24 stwierdził nieważność umowy będącej przedmiotem niniejszego postępowania. (wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 6 listopada 2024 r. , sygn. akt I C 711/24 k.675 – 676 , wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 4 lipca 2025 r. , sygn. akt I ACa 202/25 k.677 – 677 odwrót) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o złożoną do akt sprawy dokumentację, której wiarygodność nie była przez strony kwestionowana. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że nieważność łączącej strony umowy kredytu nr (...) została stwierdzona w sentencji prawomocnego wyroku. Kwestia ta nie podlega zatem ponownemu badaniu ( art. 365 § 1 k.p.c. ). Wobec zatem dokonanego przez stronę powodową cofnięcia pozwu w zakresie ustalenia istnienia stosunku prawnego wynikającego z ww. umowy, Sąd na podstawie art. 355 k.p.c. w zw. z art. 203 §1 k.p.c. , umorzył postępowanie w tym zakresie , o czym orzekł w punkcie 1 sentencji wyroku. Skoro zatem wskazane przez stronę powodową kwoty zostały pobrane z rachunku bankowego powoda przez pozwany bank bez podstawy prawnej (tj. bez wiążącego postanowienia umownego), pobranie ich stanowiło nienależne świadczenie uzyskane przez pozwany bank ( art. 410 § 2 k.c. ), które także podlegało zwrotowi na podstawie art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Wobec powyższego zaktualizował się obowiązek wzajemnego rozliczenia tego, co strony świadczyły sobie nawzajem w wykonaniu nieważnej, niedającej podstawy prawnej do świadczenia umowy w oparciu o art. 410 k.c. Sytuacja bezpodstawnego wzbogacenia po obu stronach w przypadku obustronnego wykonania nieważnej umowy doprowadziła do wypracowania w nauce prawa dwojakiej koncepcji zwrotu tak poniesionych świadczeń. Stosownie do pierwszej z nich – określanej jako teoria dwóch kondykcji – przyjęto, że każde roszczenie o wydanie korzyści należy traktować niezależnie, a ich kompensacja jest możliwa tylko w ramach instytucji potrącenia. Stosownie zaś do koncepcji zwanej teorią salda uznano, że świadczenie wzajemne stanowi pozycję, którą od razu należy odjąć od wzbogacenia, a w rezultacie obowiązek zwrotu obciąża tylko tę stronę, która uzyskała większą korzyść i ogranicza się do zwrotu nadwyżki wartości. W niniejszej sprawie Sąd opowiedział się za rozliczeniem zgodnym z teorią dwóch kondykcji, która jest dominującą w judykaturze i doktrynie, stojąc na stanowisku, że jeśli w wyniku zawarcia umowy każda ze stron spełniła świadczenie na rzecz drugiej strony, to w przypadku nieważności umowy bądź też w przypadku przyjęcia jej upadku wobec braku możliwości jej utrzymania po wyeliminowaniu postanowień abuzywnych, każda z nich ma własne roszczenie o zwrot spełnionego świadczenia – bank o zwrot kwoty przekazanego kredytu, a kredytobiorca o zwrot świadczeń spełnionych na rzecz banku w wykonaniu umowy kredytowej. Wynika to, w ocenie Sądu, z analizy treści art. 405 k.c. , w świetle którego, gdy dochodzi do bezpodstawnego wzbogacenia powstaje tyle odrębnych stosunków zobowiązujących do jego zwrotu, ile było stron nieważnej czynności prawnej, które w jej wyniku odniosły korzyść. I tak kredytobiorca ma obowiązek zwrotu na rzecz banku kapitału, a bank na rzecz kredytobiorcy uiszczonych przez niego rat. Do tego przyjęcie teorii salda narusza chroniony prawem interes konsumenta. Należy bowiem wskazać, że w przypadku zastosowania teorii salda i uznania umowy za nieważną, powództwo konsumenta, który nie spłacił jeszcze na rzecz banku całego udostępnionego mu kapitału, w niektórych wypadkach mogłoby z tego powodu podlegać oddaleniu. Stosowanie teorii dwóch kondykcji wynika również z orzecznictwa TSUE. Na podstawie art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 Trybunał przyjął, że w przypadku stwierdzenia charakteru nieuczciwego danego warunku umownego należy, co do zasady, uznać go za nigdy nieistniejący, tak aby nie wywoływał on skutków wobec konsumenta. W związku z tym sądowe stwierdzenie nieuczciwego charakteru takiego warunku powinno mieć, co do zasady, skutek w postaci przywrócenia sytuacji prawnej oraz faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku tego warunku, uzasadniając w szczególności prawo do zwrotu nienależnie nabytych ze szkodą dla konsumenta korzyści przez przedsiębiorcę w oparciu o wspomniany nieuczciwy warunek (wyroki TS: z dnia 21 grudnia 2016 r., I. F. i in., C-154/15, C-307/15 i C-308/15, pkt 66; z dnia 31 maja 2018 r., J. , C-483/16, pkt 34). Trybunał zwrócił też uwagę, iż obowiązek zwrotu korzyści nabytych na podstawie nieuczciwych postanowień umownych ma powstrzymywać kredytodawcę przed stosowaniem tych nieuczciwych postanowień. Powodowie spłacając kredyt przez prawie 20 lat, obowiązek swój zrealizowali w części i w związku z tym w tym zakresie mogli w pełni zasadnie oczekiwać zapłaty ze strony pozwanego Banku wszystkiego, co na jego rzecz świadczyli. Tytułem rat kapitałowo – odsetkowych powodowie uiścili na rzecz banku kwotę 296 913,99 zł. Nadto tytułem prowizji i opłat uiścili kwotę 3 500,60 zł. Łącznie , tytułem wykonywania nieważnej umowy, powodowie uiścili na rzecz pozwanego kwotę 300.414,59 zł. O odsetkach od zasądzonej kwoty należności głównej Sąd orzekł zgodnie z art. 481 § 1 i 2 k.c. , przy uwzględnieniu treści art. 455 k.c. W przypadku świadczenia nienależnego obowiązany do jego zwrotu pozostaje w opóźnieniu dopiero gdy nie spełni świadczenia po wezwaniu (wyrok SN z dnia 22 marca 2001 r. sygn. akt V CKN 769/00, z dnia 29 maja 2015 r., VI ACa 1020/14). W niniejszej sprawie za datę od której należy liczyć odsetki Sąd przyjął 9 grudnia 2021 r. tj. dzień sporządzenia pism w których pozwany bank odmówił wypłaty wnioskowanych przez powodów świadczeń. W ocenie Sąd dopiero bowiem od daty wezwania do zapłaty w październiku 2021 roku powodowie świadomie powołali się na nieważność łączącej strony umowy. Wcześniejsze wezwania, żądania , zawezwania do próby ugodowej dokonywane przez Rzecznika nie miały charakteru stanowczej decyzji konsumenta w zakresie skorzystania z sankcji nieważności umowy. Dlatego roszczenie odsetkowe dalej idące podlegało oddaleniu. Sąd nie uwzględnił przy obliczaniu roszczenia dokonanej przez pozwanego wypłaty, gdyż jak to wynikało jasno z sentencji prawomocnego orzeczenia roszczenie to miało inną podstawę – miało charakter odszkodowawczy. Nie stanowiło ono nienależnego świadczenia. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. , zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Na koszty te złożyły się opłata od pozwu w kwocie 1 494,00 zł , opłata od pełnomocnictwa w kwocie 34 zł , wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 2.400 zł, ustalone w oparciu o § 6 pkt 5 w zw. z § 4 ust.2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w związku z § 21 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. O odsetkach od kosztów procesu orzeczono na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c. Wobec zaś braku podstaw do uwzględnienia roszczenia odsetkowego , co do kwoty 56 209,01 zł ( tj. skapitalizowanych odsetek za opóźnienie , naliczonych za okres od 12 lutego 2018 r. do 8 grudnia 2021 r. od kwoty 228 648,57 zł tj. od części kwoty głównej) , w pozostałym zakresie powództwo podlegało oddaleniu.