II AKA 140/16

Sygnatura akt II AKa 140/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 czerwca 2016 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu II Wydział Karny w składzie: Przewodniczący: SSA Tadeusz Kiełbowicz Sędziowie: SSA Andrzej Kot SSO del. do SA Edyta Gajgał (spr.) Protokolant: Anna Czarniecka przy udziale prokuratora Prokuratury Okręgowej Dariusza Sulikowskiego po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2016 r. sprawy A. M. oskarżonego o czyn z art. 265 § 1 kk i art. 266 § 1 kk w związku z art. 11 § 2 kk i art. 12 kk na skutek apelacji wniesionej przez prokuratora od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 9 marca 2016 r. sygn. akt III K 163/15 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę oskarżonego A. M. przekazuje Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE A. M. został oskarżony o to, że: w okresie od listopada 2010 roku do 26 czerwca 2014 roku we W. działając w krótkim odstępie czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, działając wspólnie i w porozumieniu z Z. P. do (...) S.A. jako Członek Zarządu (...) S.A. i likwidator tej spółki, będąc odpowiedzialnym za sprawy niejawne i obronne wyżej wymienionego podmiotu gospodarczego, a w tym za ochronę informacji niejawnych ujawnił osobom nieuprawnionym dokumenty niejawne będące w zasobie Kancelarii (...) S.A. w tym: 1. pismo Ministerstwa Przemysłu i Handlu Departament Spraw Obronnych z dnia 14.09.1995 r., nr (...) , o klauzuli (...) ; egz. nr (...) , nr maszynowy (...) wraz z załącznikiem nr (...) o klauzuli (...) , egz. nr (...) , nr (...) , zarejestrowane w Kancelarii (...) w dniu 22.09.1995r. za nr (...) wraz z załącznikiem - umowa z dnia 15.02.1995 r. o klauzuli (...) , egz. nr (...) , nr masz. (...) i aneksem nr (...) z dnia 5.07.1995 r. o klauzuli (...) , egz. nr (...) , nr masz. (...) , załącznikiem nr (...) i załącznikiem nr (...) - łącznie kart 12; (...) . pismo Ministerstwa Przemysłu i Handlu Departament Spraw Obronnych z dnia 21.06.1996 r., nr (...) , o klauzuli (...) ; egz. nr (...) , nr maszynowy (...) , zarejestrowane w Kancelarii (...) w dniu 24.06.1996 r. za nr (...) wraz z załącznikami - umowa nr (...) z dnia 22.01.1996 r., o klauzuli (...) , egz. nr (...) , nr masz. (...) , aneksem nr (...) z dnia 23.04.1996 r. o klauzuli (...) , egz. nr (...) nr masz. (...) , aneksem nr (...) z dnia 12.06.1996 r. o klauzuli (...) , egz. nr (...) , nr masz. (...) , aneksem nr (...) z dnia 12.06.1996 r. o klauzuli (...) , egz. nr (...) , nr masz. (...) , załącznikiem nr (...) do umowy, o klauzuli (...) , egz. nr (...) , nr dr. (...) , załącznikiem nr (...) do umowy i załącznikiem nr (...) do umowy (wzór) - łącznie kart 20; 3. pismo Ministerstwa Przemysłu i Handlu Departament Spraw Obronnych z 11.1996r., nr (...) , o klauzuli (...) ; egz. nr (...) , nr maszynowy (...) , zarejestrowane w Kancelarii (...) w dniu 28.11.1996 r. za nr (...) wraz z załącznikiem - aneksem nr (...) z dnia 30.10.1996 r., o klauzuli (...) , egz. nr (...) , nr masz. (...) , łącznie kart 3; 4. pismo Ministerstwa Gospodarki Departament Rezerw Państwowych i Spraw Obronnych z dnia 12.05.1997 r., nr (...) , o klauzuli (...) ; egz. nr (...) , nr maszynowy (...) , zarejestrowane w Kancelarii (...) w dniu 21.05.1997 r. za nr (...) wraz z załącznikami - decyzją nr (...) z dnia 11.04.1997r., o klauzuli (...) , egz. nr (...) , nr masz. (...) wraz z załącznikiem do Decyzji o klauzuli (...) , egz. nr (...) , nr masz. (...) , umową nr (...) z dnia 4.03.1997 r. o klauzuli (...) , egz. nr (...) , nr masz. (...) ; 5. pismo Ministerstwa Gospodarki Departament R. Państwowych i Spraw Obronnych z dnia 12.08.1997 r., nr (...) , o klauzuli (...) ; egz. nr (...) , nr maszynowy (...) , zarejestrowane w Kancelarii (...) w dniu 9.09.1997 r. za nr (...) wraz z załącznikami - aneksem nr (...) z dnia 19.03.1997 r., o klauzuli (...) , egz. nr (...) , nr masz. (...) oraz wykazem o klauzuli (...) , egz. nr (...) , nr masz. (...) (...) - łącznie kart 7; 6. pismo z Ministerstwa Gospodarki Departamentu Rezerw Państwowych i Spraw Obronnych nr (...) z dnia 02.03.1998 o klauzuli (...) egz. Nr (...) , nabita pieczęć wpływu - wpłynęło dnia 11.03.1998 nr wchodzący (...) ilość ark. dokum. 12 ilość zał. 3 ark.11 - nr masz. (...) , wraz z załącznikami, załącznik nr (...) o klauzuli (...) E. . Nr 2 Umowa nr (...) , nr masz. (...) - (7 kart), - decyzją Ministra Gospodarki z dnia 26.04.2013 r. klauzula została zmniejszona do POUFNE: 7. pismo z Ministerstwa Gospodarki Departamentu Rezerw Państwowych i Spraw Obronnych nr (...) z dnia 13.07.1998 o klauzuli (...) egz. Nr (...) , nr masz. (...) , nabita pieczęć wpływu - wpłynęło dnia 21.07.1998, wchodź. Nr (...) ilość ark. dokum. 9 ilość zał. 3 ark. 8 ( (...) karta) wraz z załącznikami, załącznik nr 1 Aneks nr (...) z dnia 11 marca 1998 roku o klauzuli (...) E. . Nr (...) , nr masz. (...) ( (...) karta), załącznik nr (...) Protokół ustaleń poziomu kosztów o klauzuli (...) E. . Nr (...) , nr masz. (...) (3 karty), załącznik nr (...) Wykaz rzeczy ruchomych o klauzuli (...) E. . Nr (...) , nr druku. (...) (4 karty), - łącznie 9 kart – decyzja Ministra Gospodarki z dnia 17.12.2013 r. klauzula została zmniejszona do ZASTRZEŻONE: 8. pismo z Ministerstwa Gospodarki Departamentu Rezerw Państwowych i Spraw Obronnych nr (...) z dnia 31.12.1998 o klauzuli (...) egz. Nr (...) , nr masz. (...) , nabita pieczęć wpływu Wpłynęło, dnia 15.01.1999 wchodź. Nr (...) , ilość ark. dokum. 3 ilość zał. (...) ark. (...) ( (...) karta), wraz z załącznikiem, załącznik (...) o klauzuli (...) egz. Nr (...) nr masz. (...) ( (...) karty) - łącznie 3 karty- decyzja Ministra Gospodarki z dnia 26.04.2013 r, klauzula została zmniejszona do ZASTRZEŻONE: 9. pismo z Ministerstwa Gospodarki Departamentu Rezerw Państwowych i Spraw Obronnych z dnia 19.04.1999 nr (...) o klauzuli (...) E. . Nr (...) nr druku (...) na piśmie nabito - pieczęć koloru czerwonego wpłynęło dnia 27.04.1999 wchodź, nr (...) ilość ark, dok. (...) ilość zał. (...) ark. (...) , wraz z załącznikiem (...) , - łącznie (...) karty- decyzja Ministra Gospodarki z dnia 26.04.2013 r. klauzula została zmniejszona do POUFNE: 10. pismo z Inspektoratu Spraw Obronnych nr 10 Ministerstwa Przemysłu i Handlu we W. z dnia 28.07.1995 r., (...) (...) , o klauzuli „ (...) ", egz. Nr (...) wraz z załącznikiem z dnia 26.06.1995 r. - łącznie 3 karty; 11. pismo z Inspektoratu Spraw Obronnych nr (...) Ministerstwa Przemysłu i Handlu we W. z dnia 29.12.1995 r., (...) (...) , o klauzuli „ (...) ", egz. nr (...) - 2 karty; 12. pismo Wytwórni (...) S.A. z dnia 19.12.1994 r., nr (...) (...) , o klauzuli TAJNE, numer druku (...) , pismo zawiera załącznik o nazwie zamówienie nr (...) / (...) o klauzuli (...) , egz. nr (...) , numer druku: (...) Nr (...) - łącznie kart 3; 13. pismo Państwowych zakładów (...) z dnia 20.01.1995r., nr (...) , oznaczone klauzulą (...) , egz. nr (...) , nr masz. (...) , pismo zawiera załącznik ( (...) 1 z 16.01.1995r., (...) (...) ) oznaczony klauzulą (...) , egz. nr (...) , nr masz. (...) - łącznie kart (...) ; 14. pismo Wytwórni (...) z dnia 28.03.1995r., o nr (...) , oznaczone klauzulą (...) , egz. nr (...) , nr masz. (...) , pismo zawiera załącznik (...) z dnia 24.03.1995r. oznaczony klauzulą (...) , egz. nr (...) , nr masz. 032/95 - łącznie kart (...) - w dniu 24.07.2013 r. protokołem nr (...) (poz. 137) w/w dokument został przeklasyfikowany na dokument jawny; 15. pismo z Wojskowych Zakładów Elektronicznych Przedsiębiorstwo Państwowe, z dnia 18.05.1995r., nr l.dz. (...) , oznaczone klauzulą (...) , egz. nr (...) , pismo zawiera załącznik (zadania kooperacyjne). Załącznik opisany jest numerem (...) - łącznie kart (...) - w dniu 22.02.2011 r. protokołem przeklasyfikowania dokumentów w/w dokument został przeklasyfikowany na dokument jawny; 16. pismo z Zakładów (...) S.A. z dnia 20.10.1995r., oznaczone klauzula TAJNE, egz. nr (...) , nr dz. masz. (...) - kart 1 - w dniu 4.12.2013 r. protokołem przeglądu materiałów niejawnych w/w dokument został przeklasyfikowany na dokument jawny; 17. pismo Wytwórni (...) S.A. , z dnia 15.11.1995r., nr (...) (...) , oznaczone klauzulą TAJNE, egz. nr (...) , nr maszynop. (...) , pismo zawiera załącznik (zapotrzebowanie) oznaczony klauzulą TAJNE, egz. nr (...) , nr maszynop. (...) - łącznie kart 3; 18. pismo - zamówienie nr (...) Fabryki (...) S.A. z dnia 06.11.1995r., nr (...) , oznaczone klauzulą TAJNE, egz. nr (...) , nr masz. (...) - kart (...) ; 19. pismo z Wytwórni (...) z dnia 14.04.1999r., nr (...) , oznaczone klauzulą TAJNE, egz. nr (...) , nr maszynop. (...) , zawiera załącznik (zamówienie NR K/ (...) (...) ) z dnia 09.04.1999r., oznaczony klauzulą TAJNE egz. nr (...) , nr maszynop. (...) - łącznie kart (...) ; 20. zamówienie Fabryki (...) sp. z o. o. o nr (...) z dnia 20 listopada 1995 roku nr DZ. Masz. (...) oznaczone klauzulą TAJNE; 21. program restrukturyzacji sektora przemysłu obronnego i lotniczego na lata 1996 do 1998 i do 2010 roku o nr. (...) i (...) z dnia 16 .06.1995 roku nr. Masz. (...) o klauzuli TAJNE; 22. zaktualizowany program restrukturyzacji sektora spółek Skarbu Państwa realizujących zadania produkcyjne na rzecz obronności o nr. (...) (...) z dnia 25.09.1997 roku nr masz. (...) o klauzuli TAJNE - decyzją Ministra Gospodarki z dnia 26.04.2013 r. klauzula została zmniejszona do (...) ; poprzez stworzenie zbiorów dokumentów niejawnych wraz z jawnymi, których wytwórcom był (...) oraz inni wytwórcy, i nabicie na karcie zewnętrznej stworzonych zbiorów i pierwszym dokumencie tych zbiorów, pieczęci o treści jawne oraz przekreślenie znajdujących się tam gryfów tajności i wydanie w ten sposób przygotowanych dokumentów niejawnych jako odtajnionych poza kancelarię tajną (...) S.A , do Archiwum Państwowego we W. co spowodowało ich ujawnienia osobom nieuprawnionym, w tym pracownikowi (...) - H. B. oraz pracownikowi Archiwum Państwowego we W. - D. C. tj. o czyn z art. 265 § 1 k.k. i 266 § 1 k.k. w zw. art.11 § 2 k.k. i art. 12 k.k. Sąd Okręgowy we Wrocławiu wyrokiem z dnia 9 marca 2016 r. (sygn. akt III K 163/15) uniewinnił oskarżonego A. M. od popełnienia zarzucanego mu czynu, na podstawie art. 632 pkt 2 k.p.k. kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa. Z wyrokiem tym nie pogodził się Prokurator Okręgowy we Wrocławiu i wniósł apelację zaskarżając powyższy wyrok w całości na niekorzyść oskarżonego A. M. . Powołując się na przepisy art. 427 § 1 i 2, art. 433 § 1, art. 437 § 1 i 2, art. 438 pkt 2, 3 k.p.k. wyrokowi temu zarzucił: I. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku i mający wpływ na jego treść poprzez niesłuszne przyjęcie, wbrew regułom wynikającym z zasad określonych w art. 7 k.p.k. w następstwie dowolnej i sprzecznej z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego oceny zgromadzonego materiału dowodowego, w tym zeznań świadków Z. Ł. , D. C. , H. B. , A. C. , A. P. , M. K. , Z. W. (1) , A. O. , W. K. , zgromadzonych w sprawie materiałów niejawnych oraz zaniechania przeprowadzenia dowodów opisanych w pkt II zarzutu apelacyjnego, iż materiał ten nie daje podstaw do przejęcia, że A. M. dopuścił się czynu zarzucanego mu w akcie oskarżenia, co doprowadziło do jego uniewinnienia, podczas gdy dopiero prawidłowa i pełna ocena całości materiału dowodowego prowadzi do wniosku przeciwnego, II. obrazę przepisu prawa procesowego, tj. art. 4 k.p.k. , art. 7 k.p.k. , art. 410 k.p.k. , art. 366 § 1 k.p.k. polegającą na nieprzeprowadzeniu przez Sąd z urzędu następujących dowodów: - dowód z przesłuchania wytwórców materiałów niejawnych, których ujawnieniach było przyczyną oskarżenia A. M. , na okoliczność istnienia przesłanek do nadania tym dokumentom klauzuli tajności, - dowodu z opinii specjalistów Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Służby Kontrwywiadu Wojskowego w celu ustalenia czy w zakresie materiałów niejawnych wskazanych w akcie oskarżenia dokumenty powinny posiadać klauzulę tajności, a których nieuprawnione ujawnienie spowodowałoby lub mogłoby spowodować szkody dla Rzeczypospolitej Polskiej albo byłoby z punktu widzenia jej interesów niekorzystne, - dopuszczenia dowodu z zeznań funkcjonariusza Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, który przeprowadzał czynności z udziałem Z. Ł. i H. B. na okoliczność ograniczenia swobody wypowiedzi tych osób podczas ich przesłuchania na etapie postępowania przygotowawczego, co w konsekwencji doprowadziło do oparcia też wyroku na niepełnym materiale dowodowym i naruszenia przez Sąd zasady swobodnej oceny dowodów z uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania i doświadczenia życiowego. Podnosząc powyższe zarzuty prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I Instancji. W złożonej odpowiedzi na apelację obrońca oskarżonego wniósł o jej nieuwzględnienie. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Apelacja zasługuje na uwzględnienie. Przed odniesieniem się do postawionych w niej zarzutów konieczne jest jednak poczynienie kilku uwag natury ogólnej. Przepis art. 265 § 1 kk zmieniony został z dniem 2 stycznia 2011 r. ustawą z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych (Dz. U. Nr 182, poz. 1228 ze zm.). Penalizuje on zachowanie polegające na ujawieniu lub wykorzystaniu wbrew przepisom ustawy informacji niejawnych o klauzuli „ (...) ” lub „ściśle (...) ”. W wyniku wprowadzonych zmian inaczej określony został przedmiot tego czynu, zmianie nie uległ natomiast opis znamion sposobu zabronionego zachowania sprawcy. Przed zmianą, przedmiotem czynu z art. 265 § 1 kk były informacje stanowiące tajemnicę państwową, aktualnie są to informacje niejawne o klauzuli „ (...) ” lub „ściśle (...) ”. Na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 22 stycznia 1999 r. o ochronie informacji niejawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 196, poz. 1631, z późn. zm.) w piśmiennictwie prezentowany był pogląd, że definicja informacji prawnie chronionych przepisem art. 265 § 1 kk ma charakter materialno-formalny (mieszany). Przez tajemnicę państwową rozumiano tylko taką informację, która spełniała trzy warunki – dwa materialne i jeden formalny - a mianowicie była informacją niejawną określoną w wykazie rodzajów informacji niejawnych, stanowiącym załącznik do ustawy, była informacją niejawną, której nieuprawnione ujawnienie mogło spowodować istotne zagrożenie dla podstawowych interesów Rzeczypospolitej Polskiej, a w szczególności dla niepodległości lub nienaruszalności terytorium, interesów obronności, bezpieczeństwa państwa i obywateli, albo narazić te interesy na co najmniej znaczną szkodę majątkową, a ponadto została zaklasyfikowana przez przyznanie jej przewidzianej w ustawie jednej z klauzul (tak wprost B. Kunicka-Michalska [w:] Kodeks karny, Część szczególna, Komentarz pod red. A. Wąska, Warszawa 2004, str. 455). W konsekwencji, dla przyjęcia odpowiedzialności sprawcy za przestępstwo ujawnienia tajemnicy państwowej konieczne było wykazanie każdego z tych trzech elementów, warunkujących uznanie określonej wiadomości (informacji) za tajemnicę państwową. Na tle przepisów obecnie obowiązującej ustawy z dnia 5 sierpnia 2010r. o ochronie informacji niejawnych (Dz. U. Nr 182, poz. 1228 ze zm.), zwanej dalej ustawą o ochronie informacji niejawnych , wskazuje się na formalny tylko charakter definicji informacji prawnie chronionych, objętych dyspozycją art. 265 § 1 kk . Zapatrywanie to należy podzielić. Jak się podnosi, „treść art. 265 § 1 kk powinna być interpretowana w ten sposób, że odpowiedzialności karnej z tego przepisu podlega ten, kto ujawnia lub wbrew przepisom ustawy wykorzystuje informacje niejawne, którym nadano klauzulę <tajne> lub <ściśle tajne>”. O ile ustawa o ochronie informacji niejawnych nadal zawiera elementy materialne definicji tajemnicy stanowiącej informację niejawną „ściśle tajną” lub „tajną”, (art. 5 ust. 1 i 2), o tyle przyjmuje się, że mają one charakter wskazówek dla osób organizujących ochronę informacji niejawnych, ważne są z punktu widzenia podmiotów decydujących o nadaniu określonej klauzuli bądź jej zmianie czy zniesieniu. Nowa treść art. 265 § 1 kk upoważnia do przyjęcia, że sprawca odpowiada niezleżenie od tego, czy określona klauzula nadana została przez uprawnionego w sposób prawidłowy, czy też z naruszeniem owych materialnych przesłanek przewidzianych w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy. Jak wskazuje autorka prezentowanego zapatrywania, osoba naruszająca art. 265 kk nie rozważa tych warunków, bo dla niej istotne jest to, że informacja ma nadaną klauzulę „ściśle (...) ” lub „ (...) ” (tak B. Kunicka-Michalska [w:] System Prawa Karnego, pod red. L.Gardockiego, Przestępstwa przeciwko państwu i dobrom zbiorowym, Tom 8, Warszawa 2013, str.874-875). Sąd Okręgowy rozpoznając sprawę oskarżonego z jednej strony zaakceptował pogląd o formalnym charakterze definicji tajemnicy prawnie chronionej przepisem art. 265 § 1 kk , stwierdzając, że na gruncie aktualnie obowiązujących przepisów ochrona informacji niejawnych zależy wyłącznie od tego czy nadano im odpowiednią klauzulę „ (...) ” lub „ściśle (...) ”, z drugiej zaś strony uznał, że władny jest do badania treści informacji niejawnych, odwołując się w tej mierze do poglądów doktryny wyrażonych w poprzednim stanie prawnym, które w związku z tym nie mogą być wykorzystywane wprost. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że informacje objęte zarzutem postawionym oskarżonemu nie spełniają warunku materialnego z art. 5 ust. 2 ustawy o ochronie informacji niejawnych, ponieważ ich ujawnienie nie narusza w jakikolwiek sposób interesów Rzeczypospolitej Polskiej. To ustalenie legło u podstaw podjętego rozstrzygnięcia uniewinniającego oskarżonego. Zaakceptowanie tego ustalenia nie jest jednak możliwe, po pierwsze dlatego, że przy przyjęciu formalnej definicji tajemnicy prawnie chronionej, jak już była o tym mowa, z punktu widzenia odpowiedzialności sprawcy istotne jest tylko to, że informacje niejawne, które w sposób nieuprawniony ujawnił miały nadaną klauzulę „ściśle (...) ” lub „ (...) ”. Po drugie, ustalenie to nie zostało poparte argumentami, które mogłyby być uznane za przekonujące i właściwe, co słusznie kwestionuje w apelacji prokurator. Jak zarzuca, Sąd Okręgowy nie przeprowadził analizy treści dokumentów opatrzonych klauzulą (...) , które przekazane zostały do Archiwum Państwowego we W. , a w każdym razie nie przedstawił jej wyników w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, poprzestając na bezkrytycznym podzieleniu tez prezentowanych w tej mierze przez oskarżonego, że większość informacji zawartych w dokumentach objętych postawionym mu zarzutem jest obecnie powszechnie dostępna w mediach. Z zarzutem skarżącego trudno się nie zgodzić, gdy w pisemnych motywach orzeczenia sąd pierwszej instancji operuje ogólnikami, nie wskazując, jakie to konkretnie informacje są szeroko dostępne. Zasadnie wskazał apelujący na przewidzianą w ustawie o ochronie informacji niejawnych procedurę znoszenia lub zmiany klauzul tajności, określoną w jej art. 6, której wdrożenie przez Ministra Gospodarki – wytwórcę informacji zwartych w części z dokumentów – nie doprowadziło do zniesienia klauzuli tajności wszystkich dokumentów wytworzonych przez ten podmiot, a jedynie spowodowało jej zmianę na niższą w zakresie tylko części z nich. Podważa to prawidłowość postawionej przez Sąd Okręgowy tezy o zdezaktualizowaniu się przesłanek materialnych utrzymywania nadanych w przeszłości klauzul tajności. Podniesione w apelacji zarzuty błędu w ustaleniach faktycznych w tym zakresie oraz obrazy prawa materialnego, art. 265 § 1 kk , przez niewłaściwą wykładnię znamion tego przestępstwa, co odczytać można z uzasadnienia skargi apelacyjnej, okazały się zatem niepozbawione podstaw. Nie oznacza to, że okoliczności, do których odwołał się sąd pierwszej instancji nie mają znaczenia w sprawie, jednak nie w takim aspekcie, w jakim zostały przywołane. Są one bez wątpienia ważne dla oceny społecznej szkodliwości czynu oskarżonego. W tym kontekście ocenie powinno podlegać to, że dokumenty ujęte w zarzucie wytworzone zostały w latach 1994-1999, co może przekładać się na ich wagę i znaczenie dając podstawy do rozważania ich aktualności, że co do części z dokumentów ich wytwórcy zmienili klauzulę tajności, obniżając ją. Tak jak znaczące w tym względzie może okazać się funkcjonowanie określonych, konkretnych informacji w obiegu publicznym, ich dostępność w mediach. To, że w toku postępowania nie wykazano, by określony sposób postąpienia z dokumentami zawierającymi informacje prawnie chronione przełożył się na realne zagrożenia związane z ich ujawnieniem również powinno mieć wpływ na ocenę ujemnej zawartości czynu oskarżonego. Podzielić należy także te zastrzeżenia wysunięte przez skarżącego, które dotyczą ustalenia przez sąd pierwszej instancji, że w sprawie nie doszło do ujawnienia informacji niejawnych o klauzuli „ (...) ” w rozumieniu przepisu art. 265 § 1 kk . Ustalenie w tym zakresie, jak słusznie zarzuca skarżący, jest następstwem oceny dowodów nieodpowiadającej regułom określonym w art. 7 kpk . Jak się przyjmuje, „ujawnić”, to uczynić coś wiadomym, odkryć coś, przekazać określoną informację. Ujawnienie w rozumieniu art. 265 kk zakłada poznanie treści informacji przez osobę nieuprawnioną, a więc dojście informacji do wiadomości takiej osoby i zapoznanie się z nią. Naruszenie informacji chronionej w postaci jej ujawnienia jest przestępstwem skutkowym (zob. B. Kunicka-Michalska [w:] System Prawa Karnego, pod red. L.Gardockiego, Przestępstwa przeciwko państwu i dobrom zbiorowym, Tom 8, Warszawa 2013, str. 880). Sąd Okręgowy uznał, że z dokumentami z aktu oskarżenia „mogli zapoznać się wyłącznie H. B. i D. C. ”. Jak ustalił, „miała z nimi styczność H. B. , która jednak nie zapoznała się z nimi w taki sposób, by można było mówić o „ujawnieniu informacji niejawnych”. W przypadku D. C. przyjął, że podejmował on czynności czysto techniczne, które nie zmierzały do poznania treści dokumentów. Tymczasem, z zeznań obojga świadków, jak nie bez racji podnosi skarżący, rysuje się inny obraz sytuacji. Świadek H. B. wyraźnie stwierdziła w postępowaniu przygotowawczym, że zapoznała się z dokumentami. Jak wprost zeznała, żeby dokonać segregacji dokumentów, musiała stwierdzić czego one dotyczą, tego wymagały jej obowiązki – „musiałam wiedzieć pod jaką kategorię dokumenty te podpiąć zgodnie z wymogami stawianymi przez Archiwum Państwowe, czytając te dokumenty rozumiałam ich treść i wiedziałam jak je zakwalifikować”. Na dowód przytoczyła, czego część z dokumentów dotyczyła. Z kolei D. C. zeznał, że zapoznał się z treścią przeglądanych dokumentów przekazanych przez (...) do Archiwum Państwowego, aczkolwiek nie wczytywał się w ich treść z uwagi na dużą ilość przekazanego materiału i poruszone w dokumentach tematy nieznane mu. Wskazał na paginację dokumentów dokonaną ołówkiem, niezależną od oryginalnej, co wskazywało jego zdaniem na to, że i ktoś inny musiał się z tymi dokumentami zapoznać. Przy tej treści relacji obojga świadków, szczególnie jednoznacznej w swej wymowie jeśli chodzi o H. B. , nie można odmówić racji skarżącemu, gdy podnosi, że prowadzą one do wniosków przeciwnych aniżeli wysunięte przez Sąd Okręgowy, dając pełne podstawy do przyjęcia, że informacje niejawne o klauzuli „ (...) ” zostały ujawnione nieuprawnionym osobom. Zauważyć trzeba, że na przesłanki uzasadniające zdyskwalifikowanie zeznań świadków w zakresie, o jakim mowa powyżej nie wskazał sąd pierwszej instancji, a powołana w uzasadnieniu wyroku argumentacja o logicznym wytłumaczeniu przez H. B. rozbieżności w jej wypowiedziach z postępowania przygotowawczego oraz rozprawy odnośnie do tego czy czytała dokumenty przed wykonaniem powierzonych jej czynności technicznych związanych z ich segregowaniem w żadnym razie nie przekonuje. Z wypowiedzi pracowników archiwum wynika, że oryginalne teczki dokumentów z (...) umieszczone były w nowych, opisanych specjalnie na potrzeby archiwizacji, co, jak się zdaje, wpisuje się w schemat postępowania przedstawiony w postępowaniu przygotowawczym przez H. B. . Osobną sprawą pozostaje znaczenie dla stopnia społecznej szkodliwości zarzucanego oskarżonemu czynu tych okoliczności, że z dokumentami zawierającymi informacje niejawne zapoznały się wyłącznie dwie osoby, w sposób przy tym dość ogólny i wyrywkowy, a fakt przechowywania dokumentów w archiwum państwowym powodował, że dostęp do nich był ograniczony. W apelacji prokurator kwestionuje również przyjęte za podstawę zaskarżonego wyroku ustalenia dotyczące strony podmiotowej zachowania oskarżonego, a mianowicie, że oskarżony nie działał ze świadomością ujawnienia w sposób nieuprawniony informacji prawnie chronionych. W pełni zasadnie podnosi skarżący, że czyniąc je Sąd Okręgowy uwzględnił wyłącznie wypowiedzi procesowe występującego w charakterze świadka Z. Ł. z rozprawy, pomijając to co relacjonował on w postępowaniu przygotowawczym, bez należytego przy tym i właściwego uzasadnienia zajętego w tej mierze stanowiska. Za takie nie może być bowiem uznane stwierdzenie, że dostrzeżone przez sąd rozbieżności w relacji świadka dają się łatwo usunąć w wyniku głębszej ich analizy, a wpływ na to, że owe rozbieżności wystąpiły mógł mieć sposób prowadzenia czynności przesłuchania Z. Ł. w postępowaniu przygotowawczym. W związku z tym zauważyć trzeba, że Z. Ł. relacjonując przebieg zdarzeń na etapie śledztwa w sposób wyraźny i jednoznaczny wypowiadał się na temat roli i udziału w zdarzeniu oskarżonego A. M. . Wskazał wprost na podjętą przez niego decyzję i wydane polecenie rozpoczęcia procedury „odtajnienia” materiałów znajdujących się w kancelarii tajnej. Jak stwierdził, „on polecił odtajnić wszystkie materiały znajdujące się w kancelarii, oprócz poświadczeń bezpieczeństwa… kazał wyczyścić temat”. Trudno przyjąć, że tego rodzaju relacja była wynikiem braku zapewnienia swobody wypowiedzi świadkowi. W ten sam sposób wypowiadała się Z. W. (2) mówiąc o realizacji przez Z. Ł. polecenia wydanego przez oskarżonego jako nadzorującego pełnomocnika do spraw ochrony informacji niejawnych. Użyła zwrotów o wydanym poleceniu likwidacji i niezwłocznego odtajnienia wszystkich materiałów znajdujących się w kancelarii po to, by w ten sposób przygotować je do przekazania do Archiwum Państwowego. Charakterystyczny w obu relacjach jest element związany z poleceniem niezwłocznego zniesienia klauzul tajności w odniesieniu do wszystkich materiałów z kancelarii tajnej, z wyjątkiem poświadczeń bezpieczeństwa, co pojawiło się w relacji Z. Ł. . Pozwala on bowiem wnioskować o świadomości oskarżonego, podobnie jak i to, że była rozważana kwestia przekazania dokumentów przechowywanych w kancelarii tajnej do Archiwum Wojskowego w R. . Wskazała na to H. B. , a wątek ten pojawia się także w relacji Z. Ł. . Do przekazania ostatecznie nie doszło, ponieważ, jak stwierdził świadek Ł. , wiązało się to z koniecznością spełnienia określonych warunków. Stąd też, jak podał, powrót do wersji przekazania całości dokumentacji do Archiwum Państwowego, które nie mogło przyjąć dokumentów opatrzonych klauzulą (...) . Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie pozwala przyjąć, że w ramach procesu (...) spółki (...) i przejmowania jej przez inwestora amerykańskiego ważnym czynnikiem był czas. W zeznaniach świadka E. B. mowa jest o dążeniu Ministerstwa Gospodarki do jak najszybszego uporządkowania dokumentacji, w której posiadaniu była spółka (...) , jej zarchiwizowania, a, jak zeznała, dokumentacji było dużo i była ona rozproszona. Potwierdzają to zeznania Z. Ł. , który obrazowo podał, że gdy usłyszał polecenie odtajnienia wszystkich dokumentów „nogi się pod nim ugięły”, ponieważ wiedział, jak dużego nakładu pracy będzie to wymagać. Jak dalej stwierdził, „nie wiedziałem w co ręce włożyć”, „to było robione na wariackich papierach”, „oskarżony chciał jak najszybciej pozbyć się problemu”. Jednocześnie potwierdził, że oskarżony był dobrze zorientowany w przepisach, co przekładać się musiało na jego wiedzę i świadomość braku możliwości samodzielnego – bez udziału wytwórcy dokumentów - zniesienia klauzuli „ (...) ” przez podmiot, w dyspozycji którego informacje niejawne znajdowały się. Przy uwzględnieniu tych okoliczności nie można zaakceptować przyjętego za podstawę zaskarżonego wyroku ustalenia, że oskarżony – ustanowiony przez Zarząd Spółki jednym z jej likwidatorów, co wynika z materiału dowodowego – nie wydał Z. Ł. polecenia zniesienia klauzuli tajności z dokumentów przechowywanych w kancelarii tajnej w celu ich przekazania do Archiwum Państwowego, jak też, że nie miał świadomości, że prowadzi to wprost do nieuprawnionego ujawnienia informacji o niejawnych o klauzuli „ (...) ”. Podobnie, jak w przypadku zakwestionowanych w akapitach poprzedzających ustaleń strony przedmiotowej, osobną sprawą pozostaje znaczenie motywacji, jaką kierował się oskarżony, tego, że działał pod presją czasu dla oceny stopnia społecznej szkodliwości jego zachowania. Oceny w tym zakresie dokonać powinien sąd pierwszej instancji ponownie rozpoznając sprawę oskarżonego. Zakwestionowanie ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku uniewinniającego oraz oceny dowodów, w następstwie której zostały one poczynione prowadzić bowiem musiało do uchylenia podjętego przez Sąd Okręgowy rozstrzygnięcia w celu wyeliminowania stwierdzonych uchybień. Reguły ne peius formalnie nie uniemożliwiają uchylenia wyroku uniewinniającego i warunkowego umorzenia postępowania karnego przeciwko oskarżonemu przy przyjęciu, że wina i społeczna szkodliwość jego czynu nie są znaczne. Do prowadzenia rozważań w tym kierunku dają podstawy zebrane w tej sprawie dowody, a treść przepisu art. 66 § 2 kk w aktualnym brzmieniu nie sprzeciwia się ich czynieniu. Jednak oskarżony konsekwentnie neguje swoją odpowiedzialność, a podjęcie odmiennego rozstrzygnięcia przez sąd odwoławczy wiązałoby się z koniecznością dokonania własnych – nowych – ustaleń faktycznych na każdej z płaszczyzn, o jakich była mowa wyżej (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2013 r. w sprawie IV KK 405/12, LEX nr 1300035; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 1994 r. w sprawie II KKN 234/94, Wokanda 1995/5/13). Przemawia to za podjęciem orzeczenia o charakterze kasatoryjnym, co w sposób właściwy i pełny zabezpieczy jednocześnie prawo oskarżonego do obrony zapewniając mu możliwość przeprowadzenia kontroli instancyjnej orzeczenia wydanego w następstwie ponownego rozpoznania sprawy. Kierując się przedstawionymi motywami Sąd Apelacyjny orzekł jak w części rozstrzygającej. SSA Andrzej Kot SSA Tadeusz Kiełbowicz SSO Edyta Gajgał