I ZSK 30/22

SN
I ZSK 30/22
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 10 kwietnia 2024 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Barbara Skoczkowska (przewodniczący)
‎
SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)
‎
Ławnik SN Jarosław Gałkiewicz
Protokolant starszy inspektor sądowy Mariusz Pogorzelski
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2024
bez udziału Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w
[…]
, w sprawie dyscyplinarnej przeciwko sędziemu Sądu Okręgowego w K. w stanie spoczynku B. S., obwinionemu o to, że w dniu 18 września 2019 roku w K. kierował w ruchu lądowym samochodem osobowym marki V. nr rej. […] w stanie nietrzeźwości oraz nie zachowując w związku z tym należytej ostrożności w ruchu drogowym doprowadził do kolizji z samochodem marki P. o nr rej. […] kierowanym przez W. W. czym uchybił godności sędziego, tj. o czyn z art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 roku - Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz. U. 2020 r. poz. 365 ze zm.),
orzeka:
1. uznaje obwinionego B. S. winnym popełnienia zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 roku - Prawo o ustroju sądów powszechnych, przyjmując, że wyczerpuje ono jednocześnie znamiona czynu zabronionego przewidzianego w art. 178 a § 1 k.k.;
2. na podstawie art. 104 § 3 pkt 4 w zw. z art. 104 § 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych wymierza B. S. karę pozbawienia prawa do stanu spoczynku wraz z prawem do uposażenia;
3. kosztami postępowania obciąża Skarb Państwa.
[M. T.]
UZASADNIENIE
Pismem z 1 października 2020 r. Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w Krakowie skierował do Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w Rzeszowie (przekazany następnie według właściwości do Sądu Najwyższego) wniosek o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej przeciwko B. S. – sędziemu Sądu Okręgowego w K. w stanie spoczynku, obwinionemu o to, że w dniu 18 września 2019 r. w K. kierował w ruchu lądowym samochodem osobowym marki V. nr rej. […] w stanie nietrzeźwości oraz nie zachowując w związku z tym należytej ostrożności w ruchu drogowym doprowadził do kolizji z samochodem marki P.  o nr rej. […] kierowanym przez W. W., czym uchybił godności sędziego, tj. o czyn z art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych.
Pismem z 24 czerwca 2020 r. skierowano do Sądu Najwyższego Izby Dyscyplinarnej wniosek o podjęcie uchwały zezwalającej na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego Sądu Okręgowego w K. - B. S..
Uchwałą z 15 lipca 2020 roku, sygn. akt I DO 30/20, Sąd Najwyższy zezwolił na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego Sądu Okręgowego w K. - B. S. za czyn z art. 178a § 1 k.k. oraz zawiesił B. S. w czynnościach służbowych i obniżył o 50% wysokość wynagrodzenia sędziego na czas trwania zawieszenia.
Następnie, w wyniku rozpoznania zażalenia na to orzeczenie, uchwałą z 27 sierpnia 2020 r. Sąd Najwyższy zmienił zaskarżoną uchwałę, w ten sposób, że z jej podstawy prawnej wyeliminował przepis art. 129 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, przyjmując art. 129 § 3a ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. Ponadto Sąd Najwyższy zmienił punkt pierwszy uchwały w ten sposób, że przyjął, iż zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej dotyczy sędziego Sądu Okręgowego w Kielcach w stanie spoczynku, uchylił punkt drugi zaskarżonej uchwały oraz zmienił punkt trzeci, poprzez obniżenie o 25% wysokości uposażenia na czas trwania postępowania dyscyplinarnego. W pozostałym zakresie utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę.
Sąd Okręgowy w Radomiu wyrokiem z 11 stycznia 2022 r., w sprawie o sygn. akt V Ka 909/21, utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Radomiu z 22 lipca 2021 r. (sygn. akt II K 101/21), którym oskarżony B. S. został uznany winnym popełnienia zarzucanego mu czynu z art. 178a § 1 k.k. i za to na podstawie art. 178a § 1 k.k. w zw. z art. 33 § 1 i 3 k.k. skazany został na karę grzywny w wymiarze 100 stawek dziennych przy przyjęciu, że wysokość jednej stawki dziennej to 100 złotych.
Sąd Najwyższy ustalił następujący stan faktyczny.
B. S. jest sędzią w stanie spoczynku.
W dniu 18 września 2019 r. około godziny 14:45 w K., na skrzyżowaniu ul. […] i ul. […] doszło do zderzenia pojazdu marki V. o nr rej. […] kierowanego przez B. S. i samochodu marki P. o nr rej. […] kierowanego przez W. W.. B. S. jadąc ulicą […] podczas wykonywania manewru skrętu w lewo w ulicę […]1 nie ustąpił pierwszeństwa przejazdu prawidłowo jadącemu ulicą […]1 W. W.. Wskutek zdarzenia doszło do wystrzelenia poduszki powietrznej po stronie kierowcy i pasażera w samochodzie P.. W samochodzie kierowanym przez B. S. doszło do wystrzelenia kurtyny powietrznej z lewej strony (protokoły oględzin k. 7-9v, 23-25, 26-27; materiał poglądowy k. 28-32).
Podczas interwencji funkcjonariusze policji poddali uczestników zdarzenia badaniu na zawartość alkoholu. Badanie było wykonywane urządzeniem Alko-Sensor. Czterokrotna próba wykonania testu na obecność alkoholu w wydychanym powietrzu u B. S. nie powiodła się (protokół badania stanu trzeźwości k. 15-15v). Wynik badania zawartości alkoholu w wydychanym powietrzu u W. W. z godziny 15:08 wykazał 0.00 mg/l (protokół badania stanu trzeźwości k. 11-11v). Dwa kolejne pomiary wykonane o godz. 16:30 oraz o godz. 16:49 wykazały tę samą wartość (protokół badania stanu trzeźwości k. 12-12v). Następnie po raz kolejny przeprowadzono badanie zawartości alkoholu w powietrzu wydychanym przez B. S.. Wynik z godziny 15:14 wskazał 0,50 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu (protokół badania stanu trzeźwości k. 13-13v).
Po przeprowadzonym badaniu, B. S. oświadczył, że jest sędzią Sądu Okręgowego w K. Następnie, trzykrotnie wykonane badanie B. S. urządzeniem Alkometr A 2.0/04 dało odpowiednio wyniki: 0, 618 mg/l (godz. 16:40), 0,610 mg/l (godz. 16:42), 0,521 mg/l (godz. 16:59) alkoholu w wydychanym powietrzu (protokół badania stanu trzeźwości k. 17-17v).
Po uzyskaniu wyników funkcjonariusze udali się z sędzią B. S. do Szpitala MSWiA w K., gdzie pobrano od niego krew do czterech ampułek, kolejno: nr KI – […] o godz. 18:39; nr KI – […]1 o godz. 18:39; nr KI – […]2 o godz. 19:09; nr KI – […]3 o godz. 19:39 (protokół pobrania krwi k. 147-150v).
Jak wynika z opinii nr […] Instytutu Ekspertyz Sądowych im prof. dra
[…]
w K., w chwili kolizji sędzia B. S. znajdował się w stanie nietrzeźwości. Pobrane próbki wskazały, że natężenie alkoholu etylowego w pobranych próbkach krwi wynosiło:1,11 ‰ (próbka nr KI – […]), 1,02 ‰ (próbka nr KI – […]1), 0,95 ‰ (próbka nr KI – […]2) (opinia k. 145-146).
W pobranych od B. S. próbkach krwi nie wykryto obecności środków psychotropowych oraz środków odurzających (opinia toksykologiczna. k. 197-198).
Sąd Najwyższy za wiarygodne uznał zeznania świadków: W. W. (k. 79-80), Ł. O. (k. 56-58), A. P. (k. 59-61), M. K. (k. 85-86). Ich prawdziwość koresponduje z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, który Sąd uznał za wiarygodny.
Sąd za miarodajną uznał także opinię Instytutu Ekspertyz Sądowych im. prof. dra
[…]
w K. z 25 września 2019 r. (k. 145-146v).
Sąd Najwyższy ustalił stan faktyczny na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach niniejszej sprawy oraz sprawy o sygn. II K 101/21 (V Ka 909/21).
Sąd Najwyższy oceniając przeprowadzone dowody uznał, że brak jest podstaw do zakwestionowania któregokolwiek z nich, jako uprawnionej podstawy wyrokowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
1.
Przewinienie dyscyplinarne.
Sędzia B. S. popełnił przewinienie dyscyplinarne poprzez oczywistą i rażącą obrazę przepisów prawa i uchybienie godności sędziego (art. 107 § 1 pkt 1 i 5 ustawy z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych) przez popełnienie czynu zabronionego przewidzianego w art. 178 a § 1 k.k.
Obwiniony potwierdził na rozprawie 10 kwietnia 2024 r. swoje wcześniejsze wyjaśnienia, iż spożywał alkohol przed wypadkiem 18 września 2019 r. W stanie nietrzeźwości prowadził samochód i doprowadził do zderzenia z innym uczestnikiem ruchu drogowego, który nie naruszył przepisów. Natomiast obwiniony popełnił czyn zabroniony z art. 178a § 1 k.k.
Odwołanie się przez obwinionego na rozprawie do zatarcia skazania nie umniejsza przypisanego mu przewinienia dyscyplinarnego.
Skazanie prawomocnym wyrokiem karnym za przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. przełamuje domniemanie niewinności i wydłuża termin przedawnienia za ten sam czyn, będący przewinieniem dyscyplinarnym (art. 108 § 2, § 4, § 5 ustawy z 27 lipca 2001 r.).
Zatarcie skazania nie stanowi przeszkody do oceny tego samego czynu na gruncie odpowiedzialności dyscyplinarnej za przewinienie dyscyplinarne (służbowe). Odpowiedzialność ta ma samodzielną podstawę w ustawie z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych i dlatego zatarcie skazania nie „zaciera” czynu jako przewinienia dyscyplinarnego.
Orzecznictwo Sądu Najwyższego podkreśla zarówno samodzielność jurysdykcyjną sądów dyscyplinarnych i sądów powszechnych, jak i znaczenie stwierdzenia przez sąd powszechny faktu popełnienia przestępstwa - z punktu widzenia możliwości przypisania deliktu dyscyplinarnego wyczerpującego również znamiona przestępstwa (por. uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 września 2006 r., I KZP 8/06). Ograniczenie możliwości ponoszenia konsekwencji dyscyplinarnych za delikt dyscyplinarny jako następstwo zakończenia procesu karnego - nawet po zatarciu skazania - musiałoby wynikać z wyraźnego przepisu (postanowienie Sądu Najwyższego z 4 stycznia 2011 r., SDI 29/10).
Odpowiedzialność dyscyplinarna za czyn stanowiący naruszenie godności sprawowanego urzędu oraz będący jednocześnie przestępstwem następuje równolegle do odpowiedzialności karnej, jest od niej niezależna, a zrealizowanie odpowiedzialności karnej nie zamyka drogi do procesu dyscyplinarnego. Zasada ta dotyczy zarówno urzędu prokuratora, jak i sędziego. Nawet więc zatarcie skazania za przestępstwo, nie stanowi przeszkody do wszczęcia i prowadzenia przez Sąd Dyscyplinarny postępowania dyscyplinarnego o taki czyn. Warto zauważyć, że ocena popełnienia przewinienia dyscyplinarnego jako czynu bezprawnego, zawinionego i noszącego ładunek społecznej szkodliwości dotyczącego wykonywania służby sędziowskiej lub godności pełnionego urzędu musi być samoistna, niezależna od ocen dokonywanych w postępowaniu karnym, w związku z czym dany czyn - prawnie obojętny z punktu widzenia prawa karnego - może być kwalifikowany i „samodzielnie” osądzony jako przewinienie dyscyplinarne. (wyrok Sądu Najwyższego z 7 marca 2018 r., SDI 123/17, Legalis nr 1765962, postanowienie Sądu Najwyższego z 25 maja 2005 r., SNO 24/05,
Legalis nr 512253).
Na podstawie art. 128 ustawy z 27 lipca 2001 r. uprawnione jest też oparcie argumentacji o treść przepisu art. 8 § 2 k.p.k. i wskazanie, że w sprawie dyscyplinarnej znaczenie ma postępowanie karne zakończone przypisaniem obwinionemu popełnienia określonego czynu, którego dokonania obwiniony nie kwestionuje.
Sąd Najwyższy orzekał zatem na podstawie materiału zebranego w sprawie karnej i w sprawie dyscyplinarnej, który bez wątpliwości prowadzi do stwierdzenia, iż obwiniony popełnił przewinienie dyscyplinarne o znamionach przestępstwa z art. 178 a § 1 k.k.
2.
Kara
Obwiniony popełnił przewinienie dyscyplinarne umyślnie, bowiem wprowadził się w stan nietrzeźwości i prowadził w takim stanie samochód po drodze publicznej, powodując z tej przyczyny zderzenie na skrzyżowaniu z innym pojazdem. Społeczna szkodliwość takiego zachowania jest znaczna. Prowadzenie samochodu w stanie nietrzeźwości stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia, życia i bezpieczeństwa innych użytkowników dróg publicznych.
W kolegialnej ocenie składu, za popełnione przewinienie dyscyplinarne należało wymierzyć najsurowszą karę przewidzianą w ustawie, czyli karę pozbawienia prawa do stanu spoczynku wraz z prawem do uposażenia na podstawie art. 104 § 3 pkt 4 w zw. z art. 104 § 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych. Wymierzenie takiej kary ma swoje uzasadnienie systemowe. Wynika z art. 61 tej ustawy. Skoro zgodnie z tym przepisem na stanowisko sędziego sądu rejonowego nie może być powołany ten kto był prawomocne skazany za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego, to z regulacji tej wynika norma, która wyraża wolę prawodawcy, że nie powinien pełnić urzędu sędziego, ten kto popełnił przewinienie dyscyplinarne o znamionach czynu zabronionego przewidzianego w art. 178a § 1 k.k., a w tej sprawie norma ta odnosi się również do sędziego w stanie spoczynku. Czyli nie tylko dlatego, że czyn został popełniony przez sędziego B. S. przed przejściem w stan spoczynku, ale także dlatego, że przejście w stan spoczynku nie jest uzasadnioną podstawą do różnicowania przez Sąd Dyscyplinarny odpowiedzialności dyscyplinarnej ze względu na popełnienie przewinienia dyscyplinarnego w okresie służby albo w stanie spoczynku, zwłaszcza, że odpowiedzialności dyscyplinarnej z tej przyczyny nie różnicuje też ustawodawca. Przyjęcie takiego zróżnicowania byłoby niezgodne z zasadą równego traktowania, także w odniesieniu do innych sędziów (o czym niżej).
Art. 178a § 1 k.k. nie różnicuje adresatów, dlatego też odpowiedzialność jest jednakowa dla wszystkich sędziów za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 roku - Prawo o ustroju sądów powszechnych, wyczerpującego jednocześnie znamiona czynu zabronionego z art. 178 a § 1 k.k.
W orzecznictwie zgodnie też przyjmuje się, że popełnienie takiego czynu przez sędziego uznaje się za zachowanie wielce naganne, podważające autorytet organów wymiaru sprawiedliwości i uzasadniające wymierzenie najsurowszej kary dyscyplinarnej - złożenia z urzędu (por. wyroki Sądu Najwyższego z 10 września 2002 r., SNO 27/02, Legalis nr 518329; z 11 października 2005 r., SNO 45/05, Legalis nr 512300; z 9 marca 2006 r., SNO 6/06, Legalis nr 518685; z 27 marca 2007 r., SNO 13/07, Legalis nr 503565; z 8 lutego 2011 r., SNO 58/10, Legalis nr 1073418; z 14 stycznia 2013 r., SNO 36/12, Legalis nr 551718; z 10 listopada 2017 r, SNO 44/17, Legalis nr 1715444).
Obwiniony był sędzią orzekającym w sprawach karnych, wizytatorem, zatem tym bardziej powinien być świadomy naganności swojego zachowania oraz odpowiedzialności karnej i dyscyplinarnej. Kara łagodniejsza byłaby niesprawiedliwa w odniesieniu do sędziów, którzy za podobne przewinienie utracili status sędziego. Stanowiłaby zaś swoisty precedens, godzący w jednakowe zasady odpowiedzialności za taki sam czyn i wymagające takiej samej odpowiedzialności. Przejście sędziego w stan spoczynku nie zmienia tych zasad.
Obwiniony nie przedstawił okoliczności, które uzasadniałyby wymierzenie łagodniejszej kary. Obniżenie wynagrodzenia w toku postępowania ma swoje prawne uzasadnienie i nie jest okolicznością mającą wpływ na wymiar kary.
Sędzia, również jako uczestnik ruchu drogowego, musi zachowywać się tak, aby był postrzegany jako wzorowy obywatel. Oczekiwanie takie ma swoje uzasadnienie w poziomie świadomości prawnej i odpowiedzialności wymaganej od sędziego i wyższej niż przeciętna, zdolności rozpoznania rzeczywistego stopnia naganności swego zachowania.
Obwiniony B. S. postąpił w sposób nieodpowiedzialny, stwarzając zagrożenie dla życia i zdrowia swojego i uczestników ruchu drogowego, czym podważył autorytet urzędu sędziego. Obwiniony dopuścił się szczególnie poważnego przewinienia dyscyplinarnego, rażąco lekceważąc porządek prawny. Jest to równoznaczne z utratą kwalifikacji do sprawowania urzędu sędziego, niezależnie od oceny jego wcześniejszej służby. Jak wskazano karą odpowiednią jest złożenie sędziego z urzędu (wyrok z dnia 27 sierpnia 2007 r., SNO 47/07, OSNKW 2007, z. 11, poz. 83, Legalis nr 89116). Wobec sędziego w stanie spoczynku odpowiednikiem tej kary jest kara pozbawienia prawa do stanu spoczynku wraz z prawem do uposażenia.
W opisanym stanie rzeczy, Sąd Najwyższy uznał, że jedynie kara pozbawienia prawa do stanu spoczynku wraz prawem do uposażenia będzie adekwatna do stopnia winy sędziego oraz stopnia szkodliwości przypisanego mu przewinienia, jak również spełni funkcję ochronną, którą można określić jako ochronę wymiaru sprawiedliwości w aspekcie podmiotowym oraz przedmiotowym. W aspekcie podmiotowym odnosi się ona do dobrego imienia sędziów, zaś w przedmiotowym sprowadza się do ochrony prawidłowego funkcjonowania, w tym zachowania dobrego imienia wymiaru sprawiedliwości w społeczeństwie.
Okoliczność, że obwiniony jest aktualnie sędzią w stanie spoczynku nie zmienia oceny stopnia naganności jego postępowania w płaszczyźnie deontologicznej, w szczególności, jeśli zważyć, że przewinienie nosi znamiona przestępstwa.
Z tych wszystkich względów, Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej wyroku.
[SOP]
[ms]