I ZO 160/26
POSTANOWIENIE
Dnia 27 sierpnia 2026 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Barbara Skoczkowska
po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej,
na posiedzeniu w dniu 27 sierpnia 2026 r., bez udziału stron,
w sprawie wniosku o podjęcie uchwały o zezwolenie na pociągnięci sędziego Sądu
Okręgowego w [...] X. Y. do odpowiedzialności karnej,
wniosku obrońcy sędziego - adw. G.W., złożonego na posiedzeniu jawnym Sądu
Najwyższego w dniu 11 sierpnia 2026 r.,
o wyłączenie SSN Marka Siwka od rozpoznania sprawy o sygnaturze akt I ZI 69/26
postanowił:
pozostawić bez rozpoznania wniosek o wyłączenie SSN Marka
Siwka od rozpoznania sprawy o sygn. akt I ZI 69/26
UZASADNIENIE
Na posiedzeniu jawnym Sądu Najwyższego w dniu 11 sierpnia 2026 r.
obrońca sędziego Sądu Okręgowego w [...] X. Y. – adw. G.W. wniósł o wyłączenie
SSN Marka Siwka od rozpoznania sprawy o sygnaturze akt I ZI 69/26 z uwagi na
wątpliwości co do tego, czy skład sądu spełnia wymogi bezstronności i sądu
ustanowionego ustawą wynikające z art. 45 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1
Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, jak też w zakresie zastosowania prawa
Unii art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Obrońca powołał się
również na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2023 r., sygn.
I ZB 52/22, wskazując, że uchwała dotycząca powołania sądu została objęta
postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2024 r.
I ZO 160/26
2
sygn. […] jak również odwołał się do art. 41 § 1 k.p.k. wskazując, iż sposób
powołania sędziego w ocenie Sądu Najwyższego może mieć znaczenie dla
istnienia przesłanki w postaci okoliczności, która mogłaby wywołać wątpliwość co
do bezstronności sądu. W konsekwencji obrońca wniósł o odroczenie posiedzenia
wskazując, iż kwestionowana jest przez obronę również ustrojowa sytuacja Izby
Odpowiedzialności Zawodowej i jej status, który był jest także kwestionowany w
wielu judykatach.
Sędzia Sądu Okręgowego w [...] X. Y. oraz jego drugi obrońca - adw. W.J.
obecni na posiedzeniu przyłączyli się do wniosku.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje
okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego
bezstronności w danej sprawie. Wyłączenie sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k.
powinno nastąpić również wówczas, gdy orzekanie przez sędziego w sprawie
mogłoby realnie prowadzić do znacznie poważniejszego uchybienia, tj. naruszenia
standardu z art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka (EKPC)
i uznania, że taki skład orzekający nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu
ustanowionego ustawą (zob. np. postanowienia SN: z dnia 4 kwietnia 2023 r., sygn.
akt II ZO 73/22; z dnia 6 września 2022 r., II KK 44/21, z dnia 28 września 2022 r.,
IV KK 333/22).
W tym zakresie należy jedynie zasygnalizować, że okoliczności związane z
uzyskaniem statusu sędziego Sądu Najwyższego przez Marka Siwka w
następstwie wzięcia przez niego udziału w konkursie przed Krajową Radą
Sądownictwa w składzie ukształtowanym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r.,
prowadzą nie tylko do naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 EKPC
w postaci prawa strony postępowania do rozpoznania sprawy przez bezstronny i
niezależny sąd ustanowiony ustawą, ale także do uznania, że sąd z jego udziałem
jest nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (zob. w
szczególności uchwała SN z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt I KZP 2/22, oraz
uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4-4110-1/20, która z uwagi
na statusu zasady prawnej, wiąże wszystkie składy Sądu Najwyższego; zob.
I ZO 160/26
3
również wyrok ETPC z dnia 3 lutego 2022 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko
Polsce, nr 1469/20). W świetle argumentacji wskazanej w tych orzeczeniach
zachodziły podstawy do wyłączenia SSN Marka Siwka od rozpoznawania sprawy
toczącej się w Sądzie Najwyższym pod sygn. I ZI 69/26.
Niemniej jednak wymaga przesądzenia to, czy rozstrzygnięcie w przedmiocie
wyłączenia sędziego możliwe jest po wydaniu merytorycznego orzeczenia w
sprawie przez sąd, w którego składzie zasiadał ten sędzia.
Problem
prawny
związany
z
wyłączeniem
sędziego
po
wydaniu
merytorycznego orzeczenia w sprawie przez sąd, w którego składzie zasiadał
sędzia powołany na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego w następstwie
wzięcia przez niego udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa w
składzie ukształtowanym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. został szeroko omówiony
w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2023 r. sygn. II ZO 39/23 i
powielanie obszernej argumentacji tam zawartej nie jest konieczne. Należy jedynie
podkreślić, co zostało wyrażone także w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia
16 marca 2023 r., sygn. akt II ZO 61/22, że stwierdzanie bezskuteczności
czynności procesowych dokonywanych z udziałem sędziego, wobec którego
złożono wniosek o wyłączenie, nie może dotyczyć merytorycznych orzeczeń
kończących sprawę na danym etapie rozpoznania. Uchwała w przedmiocie
zezwolenia na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej, nie może stać
się bezskuteczna ze względu na wydanie jednoosobowo incydentalnego
postanowienia w sprawie o wyłączenie. Skutkiem wydania postanowienia o
wyłączeniu
sędziego
byłaby
bowiem
konieczność
ponownego
wydania
merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie. Oznacza to, że art. 42 § 3 k.p.k.
wprowadzałby de facto instrument służący wzruszaniu orzeczeń, w tym orzeczeń
prawomocnych, a procedura karna przewiduje ścisłe zasady dotyczące możliwości
zaskarżenia decyzji procesowych.
W realiach niniejszej sprawy, uchwała Sądu Najwyższego wydana w dniu 11
sierpnia 2026 r. w przedmiocie zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności
karnej sędziego Sądu Okręgowego w [...] X. Y. za czyn z art. 178a § 1 k.k. nie jest
prawomocna, stąd też argumenty podniesione we wniosku o wyłączenie sędziego
I ZO 160/26
4
mogą zostać podniesione w środku odwoławczym i mogą być przedmiotem analizy
przez Sąd II instancji w przypadku zaskarżenia.
Na
marginesie
wydaje
się
jednak
konieczne
podkreślenie,
za
postanowieniem z dnia 25 maja 2023 r., że art. 42 § 3 k.p.k., wykładany w zw. z art.
2 i art. 45 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Europejskiej Konwencji Praw
Człowieka, nie może być rozumiany w ten sposób, że zezwala na wydanie
merytorycznego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie w danej instancji
(w szczególności wyroku, postanowienia, uchwały, orzeczenia) w sytuacji, w której
nie został uprzednio rozstrzygnięty wniosek o wyłączenie sędziego złożony na
podstawie art. 41 k.p.k.
Nie ulega natomiast wątpliwości, że z dużą rozwagą należy podchodzić do
decyzji o kontynuowaniu sprawy w przypadku złożenia wniosków o wyłączenie
sędziego, gdy sprawa prowadzona jest w trybie art. 80 § 2ad u.s.p.
Mając powyższe na uwadze należało orzec jak na wstępie.
J.J.]
[r.g.]Pełny tekst orzeczenia
I ZO 160/26
Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.