I USKP 101/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną ubezpieczonej, która prowadziła jednoosobową działalność gospodarczą (sklep odzieżowy) i pobierała zasiłek chorobowy. Organ rentowy pozbawił ją prawa do zasiłku i nakazał zwrot nienależnie pobranych świadczeń, uznając, że wystawianie faktur franczyzowych w okresie zwolnienia lekarskiego stanowiło pracę zarobkową. Sądy pierwszej i drugiej instancji podzieliły to stanowisko, podkreślając, że zasiłek chorobowy ma rekompensować utracony dochód, a wszelka aktywność zarobkowa w okresie jego pobierania jest niedopuszczalna. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok, wskazując na potrzebę zróżnicowanego podejścia do przedsiębiorców prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, zwłaszcza gdy zatrudniają pracowników. Podkreślono, że samo formalne prowadzenie działalności lub wystawianie marginalnych dokumentów, takich jak faktury, nie musi oznaczać utraty prawa do zasiłku, jeśli ubezpieczony znacząco ograniczył swoją aktywność zawodową i nie pracował fizycznie w sklepie. Sąd Najwyższy zwrócił również uwagę na konieczność analizy świadomości ubezpieczonego co do nienależności pobranego świadczenia, co jest kluczowe przy stosowaniu przepisów o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących prawa do zasiłku chorobowego dla przedsiębiorców prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, zwłaszcza w kontekście wykonywania czynności formalnych i zatrudniania pracowników.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji przedsiębiorcy i może wymagać analizy indywidualnych okoliczności sprawy.
Zagadnienia prawne (2)
Czy czynności podejmowane przez przedsiębiorcę w okresie pobierania zasiłku chorobowego, polegające na wystawianiu faktur franczyzowych, stanowią pracę zarobkową w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej, skutkującą utratą prawa do zasiłku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Niekoniecznie. Samo wystawianie faktur franczyzowych, zwłaszcza przy znacznym ograniczeniu innej aktywności zawodowej i zatrudnianiu pracowników, nie musi być traktowane jako utrata prawa do zasiłku, jeśli jest to czynność marginalna, incydentalna i wymuszona okolicznościami.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej nie jest dostosowany do sytuacji przedsiębiorców prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, zwłaszcza gdy zatrudniają pracowników. Ocena powinna uwzględniać stopień aktywności zawodowej, specyfikę działalności i czy czynność była marginalna, incydentalna i wymuszona, a nie stanowiła zaprzeczenia celu zwolnienia lekarskiego.
Czy przedsiębiorca, który pobrał zasiłek chorobowy w okresie, gdy wystawiał faktury franczyzowe, ale nie pracował fizycznie w sklepie i nie był pouczony o braku prawa do świadczenia, jest zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku na podstawie art. 84 ust. 2 ustawy systemowej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Niekoniecznie. Pobranie zasiłku może nie być uznane za nienależne, jeśli ubezpieczony miał subiektywne przekonanie o braku wykonywania pracy zarobkowej i nie nadużywał świadczeń, a jego aktywność była marginalna i wymuszona.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że ocena nienależności świadczenia wymaga analizy świadomości ubezpieczonego. Jeśli przedsiębiorca ograniczył swoją aktywność do wystawiania faktur, nie pracował w sklepie i miał uzasadnione przekonanie, że nie wykonuje pracy zarobkowej, nie można automatycznie przypisać mu złej woli i obowiązku zwrotu świadczenia.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| G. M. | osoba_fizyczna | ubezpieczona, odwołująca się |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w Ł. | organ_państwowy | organ rentowy, pozwany |
Przepisy (8)
Główne
ustawa zasiłkowa art. 17 § 1
Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa
Przepis nie jest dostosowany do sytuacji przedsiębiorców prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, zwłaszcza gdy zatrudniają pracowników. Ocena powinna uwzględniać stopień aktywności zawodowej, specyfikę działalności i czy czynność była marginalna, incydentalna i wymuszona.
ustawa systemowa art. 84 § 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu.
ustawa systemowa art. 84 § 2
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się m.in. świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania, lub świadczenia przyznane lub wypłacone w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia.
Pomocnicze
k.p.c. art. 378 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
k.p.c. art. 328 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Ustawa – Prawo przedsiębiorców art. 22 § 1
Wyklucza możliwość zawieszenia działalności gospodarczej, jeśli przedsiębiorca zatrudnia pracowników.
Ustawa – Prawo przedsiębiorców art. 25 § 2
Określa czynności, które można wykonywać w czasie zawieszenia działalności gospodarczej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wystawianie faktur franczyzowych przez przedsiębiorcę na zwolnieniu lekarskim nie zawsze stanowi pracę zarobkową w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej. • Ocena nienależności pobranego świadczenia wymaga analizy świadomości ubezpieczonego i jego subiektywnego przekonania o braku wykonywania pracy zarobkowej. • Przepisy dotyczące utraty prawa do zasiłku chorobowego nie są w pełni dostosowane do specyfiki prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej, zwłaszcza gdy zatrudnia się pracowników.
Odrzucone argumenty
Prowadzenie działalności gospodarczej w okresie pobierania zasiłku chorobowego, nawet w ograniczonym zakresie, zawsze skutkuje utratą prawa do zasiłku. • Każda aktywność zarobkowa w okresie zwolnienia lekarskiego, niezależnie od jej charakteru i wpływu na stan zdrowia, jest niedopuszczalna. • Brak pouczenia przez ZUS o braku prawa do świadczenia nie wyłącza obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku, jeśli ubezpieczony miał świadomość jego nienależności.
Godne uwagi sformułowania
Przepis ten – stanowiący o „wykonywaniu pracy zarobkowej” w okresie niezdolności do pracy – nie jest dostosowany do sytuacji prowadzenia przez ubezpieczonego jednoosobowej działalności gospodarczej... • Wymaga jednak podkreślenia, że orzecznictwo Sądu Najwyższego dopuszcza w pewnych sytuacjach odstępstwo od tak rygorystycznej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej, przyjmując możliwość wyłączenia stosowania tego przepisu w przypadkach przejawów aktywności zawodowej sporadycznych, incydentalnych i wymuszonych okolicznościami. • Wystawienie jednej faktury franczyzowej w miesiącu trudno uznać za wykorzystywanie zwolnienia niezgodnie z jego celem, czyli odzyskaniem przez ubezpieczonego zdolności do pracy.
Skład orzekający
Katarzyna Gonera
przewodniczący, sprawozdawca
Zbigniew Korzeniowski
członek
Maciej Pacuda
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących prawa do zasiłku chorobowego dla przedsiębiorców prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, zwłaszcza w kontekście wykonywania czynności formalnych i zatrudniania pracowników."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji przedsiębiorcy i może wymagać analizy indywidualnych okoliczności sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu przedsiębiorców: możliwości pobierania zasiłku chorobowego przy kontynuowaniu działalności gospodarczej, co jest często niejasne i prowadzi do sporów z ZUS.
“Przedsiębiorco, czy wiesz, kiedy możesz pobierać zasiłek chorobowy, nie tracąc prawa do niego?”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.