I USK 545/26

I USK 545/26 
 
 
  
POSTANOWIENIE 
 
  
Dnia 16 lipca 2026 r. 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
  
SSN Agnieszka Żywicka 
 
  
w sprawie z odwołania I.W. 
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku 
o zasiłek chorobowy, zasiłek macierzyński, zasiłek opiekuńczy, świadczenie 
rehabilitacyjne, 
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych 
w dniu 16 lipca 2026 r., 
na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Okręgowego 
w Gdańsku z dnia 27 marca 2025 r., sygn. akt VII Ua 6/25, 
  
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 
2) zasądza 
od 
I.W. 
na 
rzecz 
Zakładu 
Ubezpieczeń 
Społecznych Oddziału w Gdańsku kwotę 240 zł (dwieście 
czterdzieści złotych) wraz z odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c. tytułem 
zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 
  
  
  
UZASADNIENIE 
  
Sąd Okręgowy w Gdańsku, wyrokiem z 27 marca 2025 r., oddalił apelację I.W. 
od wyroku Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe w Gdańsku z dnia 18 listopada 2024 
r., którym to oddalono odwołanie I.W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 
Oddział w Gdańsku z dnia 13 maja 2019 r. odmawiającej wnioskodawczyni prawa 

I USK 545/26 
2 
 
do zasiłku chorobowego, zasiłku opiekuńczego, świadczenia rehabilitacyjnego oraz 
zasiłku macierzyńskiego w oznaczonych w decyzji okresach.  
I.W. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku, 
zaskarżając wyrok w całości i opierając skargę kasacyjną na podstawach naruszenia 
prawa materialnego oraz przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik 
sprawy tj.  
(-) art. 84 ust. 1 w związku z art. 84 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 84 ust. 7a ustawy z 
dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: 
Dz. U. z 2026 r., poz. 199 ze zm.) przez uznanie, że skarżąca w okresach 
wskazanych w decyzji organu rentowego pobrała w sposób świadomy i 
wprowadzając w błąd ZUS jakiekolwiek nienależne jej świadczenia, gdy w 
rzeczywistości świadczenia te winny zostać ujęte jako błędnie wypłacone przez 
organ rentowy, a nie jako nienależnie pobrane przez skarżącą.  
(-) art. 5 k.c. w związku z art. 2a ust. 1 i 2 w związku z art. 84 ust. 1 oraz art. 84 ust. 
2 pkt 2 a także art. 82 ust. 7a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez ich 
niezastosowanie, gdy w przedmiotowej sprawie organ rentowy swoją biernością oraz 
zaniechaniem jakiejkolwiek weryfikacji zadeklarowanej przez skarżącą wysokości 
składek doprowadził do sytuacji, że zażądał od skarżącej wpierw zwrotu kwoty 
330 352,32 zł tytułem nienależnie pobranych świadczeń.  
(-) art. 58 § 1 w związku z art. 83 § 1 k.c. w związku z art. 84 ust. 1 w związku z art. 
84 ust. 2 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez ich błędną 
wykładnię oraz uznanie, że skarżąca pobrała jakiekolwiek nienależne jej świadczenie 
wprowadzając organ rentowy w błąd dokonując rzekomo pozornej czynności prawnej 
założenia z dniem 1 maja 2015 r. działalności gospodarczej będąc w ciąży.  
(-) art. 2 Konstytucji RP i wywodzącej się z niej zasady solidarności społecznej w 
systemie ubezpieczeń społecznych przez jej błędną wykładnię a w konsekwencji 
niezastosowanie w sprawie i uznanie, że skarżąca pobierając należne jej 
świadczenia naruszyła swoim zachowaniem zasadę ekwiwalentności opłacanych 
składek w stosunku do uzyskiwanych przychodów.  
(-) art. 227 k.p.c. i art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 382 k.p.c. i art. 391 k.p.c. w 
związku z art. 365 k.p.c. przez dokonanie rażąco wadliwej i oczywiście błędnej 
wykładni prawa materialnego w odniesieniu do dokonanych ustaleń faktycznych oraz 
dokonanej z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów wykładni przepisów 
prawa materialnego.  

I USK 545/26 
3 
 
Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku 
Sądu Okręgowe w Gdańsku przez rozstrzygnięcie co do istoty sprawy oraz 
zasądzenie od organu rentowego na rzecz skarżącej zwrotu kosztów procesu, w tym 
kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za postępowanie 
apelacyjne, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do 
ponownego rozpoznania.  
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca powołała 
się na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości w 
praktyce przy ich stosowaniu wobec występowania istotnego zagadnienia prawnego.  
Wyjaśnieniu podlega wykładnia przepisów prawnych budzących poważne 
wątpliwości, w zakresie: w jaki sposób sądy powszechne, winny dokonywać wykładni 
pojęcia nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy 
systemowej w odniesieniu do świadomego wprowadzania w błąd organu 
wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia w innych 
przypadkach 
niż 
świadczenia 
przyznane 
lub 
wypłacone 
na 
podstawie 
nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów, gdzie „innym przypadkiem 
wprowadzenia w błąd” w rozumieniu art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej jest: 
rozpoczęcie przez kobietę ciężarną prowadzenia działalności gospodarczej i 
zadeklarowanie wysokiej podstawy wymiaru składek, pobierania przez nią następczo 
zasiłków 
z 
ubezpieczenia 
społecznego 
(macierzyńskiego, 
opiekuńczego, 
chorobowego) czy innych świadczeń (rehabilitacyjnych), w sytuacji wieloletniego 
wypłacania świadczeń z ubezpieczeń społecznych przez organ rentowy przy 
jednoczesnym wieloletnim zaniechaniu przez organ rentowy dokonania weryfikacji 
zadeklarowanego przez przedsiębiorcę tytułu do świadczeń z ubezpieczenia 
społecznego; zaniechania stanowiącego przyczynę żądania zwrotu przez organ 
rentowy świadczeń nienależnie pobranych, gdzie wieloletnie wypłacanie świadczeń 
z ubezpieczenia społecznego przez organ rentowy utrwala osoby pobierające te 
świadczenia, że pobierają te świadczenia jako całkowicie im należne, w odniesieniu 
do możliwości weryfikacji prawidłowości wypłacania świadczeń przez organ rentowy 
w związku ze stałym rozwojem posiadanego przez organ rentowy systemu 
teleinformatycznego; przy jednoczesnym wskazaniu, że po dokonaniu przez płatnika 
składek przystąpienia do ubezpieczenia społecznego, ZUS dokonał czynności 
kontrolnych wobec płatnika i nie stwierdzając żadnych nieprawidłowości w 
dokonanym zgłoszeniu, rozpoczął wypłacanie świadczeń? 

I USK 545/26 
4 
 
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie 
postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o 
zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie kasacyjne według 
norm przepisanych.  
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
 
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia jej do merytorycznego 
rozpoznania. 
Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest 
sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem 
zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji 
kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze 
skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi 
kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, 
wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego, w art. 3984 § 2 k.p.c. 
wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek 
złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg ten 
wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości odmowy 
przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.), 
a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego wywodu prawnego, w 
którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na 
uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie 
uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek 
przedsądu. 
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do 
rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba 
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących 
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga 
kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. 
Pełnomocnik skarżącej myli dwie odrębne przesłanki przedsądu. Powołując 
się na potrzebę wykładni przepisów prawa formułuje także zagadnienie prawne. 
Przyjmując, że treść wniosku odnosi się wprost do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 
k.p.c., argumentacja przytoczona przez pełnomocnika skarżącej na uzasadnienie 

I USK 545/26 
5 
 
wniosku zostanie oceniona w kontekście przesłanki potrzeby wykładni przepisów 
prawa budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w 
orzecznictwie sądowym.  
Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance 
określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., to jest istnieniu potrzeby wykładni przepisów 
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w 
orzecznictwie sądów, wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący 
źródłem poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo 
niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub 
podobnych stanów faktycznych. Wątpliwości te i rozbieżności należy przytoczyć, 
przedstawiając ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (postanowienia Sądu 
Najwyższego: z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365 i z dnia 18 
lutego 2015 r., II CSK 428/14, LEX nr 1652383). Konieczne jest wskazanie 
argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie 
własnej propozycji interpretacyjnej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 
grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 43). Powołanie się na 
rozbieżności w orzecznictwie wymaga ponadto przytoczenia i poddania analizie 
rozbieżnych orzeczeń sądów w celu wykazania, że rozbieżności te mają swoje źródło 
w różnej wykładni przepisu, bądź też przedstawienia argumentów wskazujących, że 
wykładnia przeprowadzona przez sąd drugiej instancji sprzeczna jest z jednolitym 
stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu Najwyższego. Ponadto, ze względu 
na publicznoprawne funkcje skargi kasacyjnej, skarżący powinien wykazać celowość 
dokonania wykładni konkretnego przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na 
potrzeby praktyki sądowej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 
2012 r., III SK 29/12, LEX nr 1238124). 
Twierdzenie o występowaniu potrzeby wykładni przepisów prawnych 
budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie 
sądów jest uzasadniony tylko wtedy, kiedy przedstawiony problem prawny nie został 
jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w 
tym zakresie, wynikające z odmiennej wykładni przepisów konstruujących owo 
zagadnienie. 
Należy podkreślić, że przedstawione wątpliwości zostały oparte na bardzo 
szczegółowych elementach stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy: kontroli ZUS 
w 2015 r., długim okresie wypłat, twierdzeniu o braku bieżącej weryfikacji przez organ, 

I USK 545/26 
6 
 
założeniu o dobrej wierze ubezpieczonej, ocenie znaczenia nieostatecznej decyzji o 
niepodleganiu ubezpieczeniom oraz twierdzeniu o faktycznym prowadzeniu 
działalności. Tak skonstruowany problem nie ma charakteru abstrakcyjnego ani 
uniwersalnego, lecz zmierza do zakwestionowania ustaleń i wniosków faktycznych, 
które legły u podstaw wyroku Sądu Okręgowego. 
Odnosząc się do sugerowanej potrzeby wykładni art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy 
systemowej, należy wskazać, że przepis ten był szeroko komentowany w 
orzecznictwie Sądu Najwyższego. Utrwalone jest rozróżnienie między świadczeniem 
nienależnie wypłaconym a świadczeniem nienależnie pobranym. Obowiązek zwrotu 
obciąża tylko tego, komu można przypisać określony stan świadomości albo 
zawinione działanie, w szczególności świadome wprowadzenie organu rentowego w 
błąd: por. wyroki SN: z 4 września 2007 r., I UK 90/07 (OSNP 2008, Nr 19-20, poz. 
301), z 27 stycznia 2011 r., II UK 194/10 (LEX nr 786392), z 17 marca 2021 r., II 
USKP 30/21 (OSNP 2022, Nr 1, poz. 9), oraz z 5 października 2022 r., II USKP 34/22 
(OSNP 2023, Nr 9, poz. 103).  
W tym samym nurcie orzeczniczym przyjmuje się, że „świadome 
wprowadzenie w błąd” z art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej może polegać nie 
tylko na bezpośrednim podaniu nieprawdy lub posłużeniu się fałszywym 
dokumentem, 
lecz 
także 
na 
złożeniu 
wniosku 
w 
sytuacji 
oczywiście 
nieuzasadniającej powstanie prawa do świadczenia albo na zachowaniu 
wywołującym u organu mylne przekonanie co do spełnienia przesłanek świadczenia 
(por. wyroki Sądu Najwyższego z 27 stycznia 2011 r., II UK 194/10, LEX nr 786392, 
a następnie w wyroku z 5 października 2022 r., II USKP 34/22, OSNP 2023, Nr 9, 
poz. 103).  
Sąd Okręgowy uznał za kluczowe wcześniejsze prawomocne rozstrzygnięcie, 
że od 1 maja 2015 r. I.W. nie miała rzeczywistego tytułu do ubezpieczeń społecznych 
z działalności gospodarczej, bo działalności tej realnie nie zamierzała prowadzić, a 
jedynie stwarzała jej pozory. Wskazał, że ubezpieczona złożyła dokumenty 
zgłoszeniowe jako przedsiębiorca, mimo że — według ustaleń sądu — wiedziała, iż 
działalności faktycznie nie zamierza prowadzić. Sąd drugiej instancji SO 
zaakcentował, że odwołująca była w bardzo zaawansowanej ciąży — sąd wskazuje 
ósmy miesiąc — i nie była realnie zdolna do intensywnego wykonywania odpłatnych 
usług sprzątania. Sąd podkreślił brak obiektywnych dowodów na rzeczywiste 

I USK 545/26 
7 
 
wykonywanie usług sprzątania, brak adekwatnych nakładów na sprzęt umożliwiający 
wykonywanie takich usług oraz brak stabilnych przychodów z działalności. 
Nie wymaga także wykładni kwestia znaczenia decyzji ustalającej 
niepodleganie ubezpieczeniom społecznym. W orzecznictwie Sądu Najwyższego 
dominuje pogląd, że decyzja ZUS wydawana na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 1 i 2 
ustawy systemowej ma charakter deklaratoryjny, ponieważ potwierdza stan 
wynikający z mocy prawa, a nie konstytuuje go dopiero na przyszłość. Wskazano tak 
m.in. w uchwale z 9 czerwca 2016 r., III UZP 8/16 (OSNP 2016/12/153) czy w wyroku 
z 14 lutego 2017 r., II UK 708/15 (LEX nr 2252205).  
Skarżąca w istocie oczekuje, aby Sąd Najwyższy ocenił, czy zaniechania 
organu rentowego i uprzednia kontrola mogły wyłączyć jej świadomość pobierania 
świadczeń nienależnych. Jest to jednak kwestia oceny materiału dowodowego, nie 
zaś problem wykładni prawa. Tymczasem zgodnie z art. 398³ § 3 k.p.c. podstawą 
skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny 
dowodów. Spór o ocenę dowodów i ustalenia faktyczne nie może być przenoszony 
do postępowania kasacyjnego. Nie można również pominąć, że Sąd Okręgowy nie 
poprzestał na prostym automatyzmie wynikającym z wcześniejszego prawomocnego 
ustalenia niepodlegania ubezpieczeniom. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku 
rozważył przesłankę świadomości, odniósł się do zarzutów apelacji, ocenił znaczenie 
wcześniejszej kontroli i wskazał, że ubezpieczona jedynie stworzyła pozory 
prowadzenia działalności gospodarczej w celu uzyskania wysokich świadczeń. 
Mając na uwadze powyższe argumenty, należy uznać, że w sprawie nie 
zachodzi potrzeba wykładni przepisów prawa wskazanych przez skarżącą. W tym 
stanie rzeczy, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania 
stosownie do art. 3989 § 2 k.p.c. 
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 
§ 1¹ k.p.c. oraz art. 99 k.p.c. w związku z art. 398²¹ k.p.c. 
 
[SOP]