I UK 446/15
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła rozróżnienia między umową o dzieło a umową zlecenia w kontekście podlegania ubezpieczeniom społecznym. Spółka K. Sp. z o.o. zawierała umowy, które nazwała umowami o dzieło, dotyczące świadczenia usług ochroniarskich, sprzątania i dozoru mienia. Sąd Najwyższy, podobnie jak sądy niższych instancji, uznał, że charakter tych umów, polegający na wykonywaniu powtarzalnych czynności, braku konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu oraz możliwości poddania go ocenie pod kątem wad fizycznych, a także stosowanie wynagrodzenia czasowego, wskazuje na umowę zlecenia, a nie umowę o dzieło. Sąd podkreślił, że wolą stron nie można obejść bezwzględnie obowiązujących przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Argumentacja spółki opierająca się na ekonomicznej opłacalności i niemożności zaoferowania usług po kosztach uwzględniających składki na ubezpieczenie społeczne została odrzucona jako niemająca znaczenia prawnego dla kwalifikacji umowy. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając, że tego typu umowy podlegają obowiązkowi ubezpieczeń społecznych.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie kwalifikacji umów cywilnoprawnych w kontekście podlegania ubezpieczeniom społecznym, zwłaszcza rozróżnienie umowy o dzieło od umowy zlecenia w przypadku usług ochrony i sprzątania.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego, ale jego argumentacja prawna ma szersze zastosowanie do oceny innych umów cywilnoprawnych pod kątem obowiązku ubezpieczeń społecznych.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa o świadczenie usług ochrony mienia i sprzątania, nazwana przez strony umową o dzieło, podlega obowiązkowi ubezpieczeń społecznych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, umowa taka podlega obowiązkowi ubezpieczeń społecznych, ponieważ jej charakter wskazuje na umowę zlecenia, a nie umowę o dzieło.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że kluczowe dla kwalifikacji umowy są jej faktyczne cechy, a nie nazwa nadana przez strony. Powtarzalność czynności, brak konkretnego rezultatu oraz stosowanie wynagrodzenia czasowego świadczą o umowie zlecenia, która rodzi obowiązek ubezpieczeń społecznych, w przeciwieństwie do umowy o dzieło.
Czy zasada swobody umów (art. 353¹ k.c.) pozwala stronom na wyłączenie obowiązku ubezpieczeń społecznych poprzez błędne nazwanie umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zasada swobody umów nie jest absolutna i nie pozwala na kształtowanie stosunku prawnego w sposób sprzeczny z bezwzględnie obowiązującymi przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Uzasadnienie
Obowiązek ubezpieczenia społecznego wynika z mocy prawa, a strony nie mogą go uniknąć poprzez błędne nazwanie umowy. Dążenie do takiego celu jest sprzeczne z ustawą i nie może być objęte ochroną prawną.
Czy ekonomiczna opłacalność lub warunki przetargowe mogą wpływać na prawną kwalifikację umowy jako umowy o dzieło, aby uniknąć składek na ubezpieczenie społeczne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, aspekt ekonomiczny nie jest prawnym kryterium odróżniającym umowę o dzieło od umowy zlecenia.
Uzasadnienie
Kryteria odróżniające umowy opierają się na cechach prawnych, takich jak rezultat pracy czy staranność działania, a nie na opłacalności przedsięwzięcia dla przedsiębiorcy. Strony powinny kalkulować oferty uwzględniając rzeczywiste koszty, w tym składki na ubezpieczenie społeczne.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K. Spółka z o.o. z siedzibą w Ł. | spółka | wnioskodawca |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. | instytucja | pozwany |
Przepisy (16)
Główne
ustawa systemowa art. 6 § ust. 1 pkt 4
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Określa przypadki, w których powstaje obowiązek ubezpieczenia społecznego; umowa o dzieło zazwyczaj nie rodzi tego obowiązku, chyba że spełnione są szczególne przesłanki.
ustawa systemowa art. 12 § ust. 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Wskazuje na podmioty podlegające obowiązkowi ubezpieczeń społecznych.
ustawa systemowa art. 13 § pkt 2
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Określa, kto jest płatnikiem składek.
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa oddalenia skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
k.c. art. 627
Kodeks cywilny
Umowa o dzieło jest umową o pewien określony rezultat pracy i umiejętności ludzkich, który musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny.
k.c. art. 734 § § 1
Kodeks cywilny
Umowa zlecenia dotyczy zobowiązania do starannego działania, a nie do osiągnięcia konkretnego rezultatu.
k.c. art. 750
Kodeks cywilny
Umowy o świadczenie usług nieuregulowane innymi przepisami charakteryzują się wykonywaniem określonych czynności, bez względu na rezultat.
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów ma zastosowanie, ale nie pozwala na kształtowanie stosunku prawnego sprzecznego z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa, w tym przepisami o ubezpieczeniach społecznych.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego, w tym zasada zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, nie chroni działań sprzecznych z prawem, np. błędnego kwalifikowania umów w celu uniknięcia obowiązków ubezpieczeniowych.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada proporcjonalności ograniczeń praw majątkowych jednostki; nie może być podstawą do stwierdzenia, że sposób realizacji umowy sprzeczny z prawem stanowi ograniczenie praw chronionych konstytucyjnie.
Konstytucja RP art. 20
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Wolność działalności gospodarczej.
Konstytucja RP art. 22
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenie wolności działalności gospodarczej.
Konstytucja RP art. 67 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do zabezpieczenia społecznego.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach procesu.
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej sprzecznej z ustawą.
k.p. art. 22 § § 1
Kodeks pracy
Definicja stosunku pracy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa o dzieło musi prowadzić do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, który musi istnieć w postaci postrzegalnej. • Czynności polegające na pilnowaniu i strzeżeniu obiektów, wykonywane w sposób powtarzalny i ciągły, nie prowadzą do powstania dzieła, lecz są cechą umowy zlecenia. • Wynagrodzenie czasowe (np. za godzinę) jest cechą charakterystyczną umów o świadczenie usług (zlecenia), a nie umowy o dzieło. • Wolą stron nie można obejść bezwzględnie obowiązujących przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. • Ekonomiczna opłacalność lub warunki przetargowe nie są prawnymi kryteriami kwalifikacji umowy.
Odrzucone argumenty
Umowy o ochronę mienia i sprzątanie, nazwane umowami o dzieło, nie podlegają ubezpieczeniom społecznym ze względu na ekonomiczną opłacalność i warunki przetargowe. • Zasada swobody umów (art. 353¹ k.c.) pozwala na wyłączenie obowiązku ubezpieczeń społecznych poprzez błędne nazwanie umowy. • Naruszenie zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa poprzez wymóg opłacania składek na ubezpieczenie społeczne od umów o dzieło.
Godne uwagi sformułowania
Przedmiotowa sprawa wpisuje się w sekwencję licznych sporów na tle prawidłowej delimitacji umów prawa cywilnego. • Już wstępna diagnoza ujawnia, że Tytuł XV i XXI Kodeksu cywilnego nie mieszczą się w zbiorze przepisów podlegających w ostatnim czasie nowelizacjom... • Dzieje się tak niezależnie od wzmocnienia pozycji pracownika przez dodanie art. 22 § 1¹ k.p. (...), czy też art. 22 § 1² k.p. (...). • Aktualnie jedynie umowa o dzieło nie rodzi obowiązku ubezpieczenia społecznego (za wyjątkiem art. 8 ust. 2 a ustawy systemowej), a zatem jej koszt jest niższy od innych kontraktów. • Krótko mówiąc, narzucane przez jednostki budżetowe stawki za ochronę osób i mienia nie pozwalają na realizację usługi z uwzględnieniem kosztów związanych z ubezpieczeniem społecznym. • Tak skonstruowane stanowisko skłania do oceny, czy kryterium odróżniające umowę o dzieło od umowy o świadczenie usług może stanowić poziom opłacalności przedsięwzięcia przedsiębiorcy... • Odpowiedź na tak postawione pytanie musi być negatywna. • Każdy podmiot biorący udział w przetargu w imię dobrych praktyk i obyczajów powinien skalkulować ofertę na poziomie faktycznie ponoszonych kosztów, do których niewątpliwie należą składki na ubezpieczenie społeczne od zatrudnionych osób... • Próżno poszukiwać wsparcia tezy prezentowanej przez skarżącego w judykaturze, czy też doktrynie. […]
Skład orzekający
Bogusław Cudowski
przewodniczący
Bohdan Bieniek
sprawozdawca
Zbigniew Myszka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie kwalifikacji umów cywilnoprawnych w kontekście podlegania ubezpieczeniom społecznym, zwłaszcza rozróżnienie umowy o dzieło od umowy zlecenia w przypadku usług ochrony i sprzątania."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego, ale jego argumentacja prawna ma szersze zastosowanie do oceny innych umów cywilnoprawnych pod kątem obowiązku ubezpieczeń społecznych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu rozróżniania umów cywilnoprawnych i ich konsekwencji dla ubezpieczeń społecznych, co jest kluczowe dla wielu przedsiębiorców i pracowników.
“Umowa o dzieło czy zlecenie? Sąd Najwyższy wyjaśnia, kiedy ochrona mienia i sprzątanie podlegają ZUS.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.