I UK 269/16
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła sporu między Spółką Ogrodniczo-Pszczelarską „P.” a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych w kwestii podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym przez osoby wykonujące pracę na podstawie umów o dzieło. ZUS decyzjami z marca 2013 r. stwierdził, że M.J. i A.J. podlegały ubezpieczeniom jako zleceniobiorcy w okresie lipiec-sierpień 2012 r. Sądy Okręgowy i Apelacyjny oddaliły odwołania spółki, uznając, że mimo nazwania umów umowami o dzieło, rzeczywisty charakter pracy – polegającej na pakowaniu ogórków do słoików w sposób powtarzalny i zorganizowany – wskazuje na umowę zlecenia, która stanowi tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Spółka wniosła skargę kasacyjną, zarzucając m.in. błędną wykładnię przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących umów o dzieło i zlecenia oraz naruszenie zasad konstytucyjnych dotyczących nakładania danin publicznych. Sąd Najwyższy oddalił skargę, podkreślając, że o charakterze stosunku prawnego decyduje rzeczywisty sposób jego wykonania, a nie nazwa nadana przez strony. Stwierdził, że praca polegająca na pakowaniu ogórków w warunkach zorganizowanej produkcji nie może być uznana za dzieło, lecz za świadczenie usług podlegające obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, zgodnie z zasadą solidaryzmu i powszechności ubezpieczeń. Sąd wskazał, że próby uniknięcia składek poprzez pozornie legalne umowy o dzieło są niedopuszczalne.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaKwalifikacja umów cywilnoprawnych jako umowy o dzieło lub umowę zlecenia w kontekście obowiązku ubezpieczeń społecznych, zwłaszcza w przypadku prac fizycznych i powtarzalnych.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego, ale jego zasady dotyczące oceny charakteru umowy są uniwersalne.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa nazwana umową o dzieło, której przedmiotem jest powtarzalne pakowanie produktów w warunkach zorganizowanej produkcji, podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jako umowa zlecenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli charakter pracy wskazuje na umowę zlecenia, a nie umowę o dzieło, niezależnie od nazwy umowy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że o charakterze stosunku prawnego decyduje rzeczywisty sposób jego wykonania, a nie nazwa nadana przez strony. Praca polegająca na pakowaniu ogórków do słoików w warunkach zorganizowanej produkcji, zbliżona do akordu pracowniczego, nie stanowi dzieła w rozumieniu Kodeksu cywilnego, lecz świadczenie usług, które podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym.
Czy sąd powszechny jest uprawniony do zmiany kwalifikacji umowy zawartej przez strony, jeśli jej nazwa i treść wskazują na umowę o dzieło, a jej wykonanie odbiega od tego charakteru?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd jest uprawniony do weryfikacji rzeczywistego charakteru umowy i jej kwalifikacji prawnej, jeśli jej wykonanie odbiega od definicji umowy o dzieło.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że wola stron nie może zmienić ustawy, a instrumentalne stosowanie umowy o dzieło w celu uniknięcia składek na ubezpieczenia społeczne podlega weryfikacji. Sąd ocenia rzeczywisty przedmiot umowy i sposób jej wykonania, a nie tylko literalne brzmienie.
Czy konstytucyjna zasada nakładania danin publicznych w drodze ustawy wyklucza objęcie obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi osób wykonujących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych, które nie są umowami o dzieło?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi umocowanie ustawowe do objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi osób wykonujących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych innych niż umowa o dzieło, zgodnie z zasadą powszechności i solidaryzmu ubezpieczeń.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że składki na ubezpieczenia społeczne są daninami publicznoprawnymi, a ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych realizuje konstytucyjne prawo do zabezpieczenia społecznego. Obowiązek ubezpieczenia społecznego obejmuje szeroko rozumiane zatrudnienie, a jego celem jest zapewnienie środków na funkcjonowanie państwa i ochronę obywateli.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Spółka Ogrodniczo-Pszczelarska "P." Spółka z o.o. | spółka | płatnik składek |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział | instytucja | organ rentowy |
| M. J. | osoba_fizyczna | zainteresowana |
| A. J. | osoba_fizyczna | zainteresowana |
Przepisy (10)
Główne
u.s.u.s. art. 6 § ust. 1 pkt 4
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Objęcie obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi osób wykonujących pracę na podstawie umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.
u.s.u.s. art. 12 § ust. 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem wypadkowym osób objętych ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym.
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
k.c. art. 627
Kodeks cywilny
Definicja umowy o dzieło, która wymaga wykonania oznaczonego dzieła.
k.c. art. 750
Kodeks cywilny
Stosowanie przepisów o zleceniu do umów o świadczenie usług.
k.c. art. 734 § § 1
Kodeks cywilny
Definicja umowy zlecenia jako zobowiązania do dokonania określonej czynności prawnej.
Konstytucja RP art. 217
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Nakładanie podatków i innych danin publicznych w drodze ustawy.
Konstytucja RP art. 84
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Obowiązek ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.
k.p.c. art. 328 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Wymagania dotyczące uzasadnienia orzeczenia.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowanie przepisów o postępowaniu apelacyjnym do postępowania kasacyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Charakter wykonywanej pracy (pakowanie ogórków) wskazuje na umowę zlecenia, a nie umowę o dzieło. • O kwalifikacji prawnej umowy decyduje rzeczywisty sposób jej wykonania, a nie nazwa nadana przez strony. • Praca wykonywana w warunkach zorganizowanej produkcji, zbliżona do akordu pracowniczego, nie stanowi dzieła. • Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi umocowanie do objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi osób wykonujących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych innych niż umowa o dzieło.
Odrzucone argumenty
Umowy nazwane umowami o dzieło były prawidłowe i nie podlegały obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. • Sąd nie jest uprawniony do zmiany kwalifikacji prawnej umowy zawartej przez strony. • Konstytucyjna zasada nakładania danin publicznych w drodze ustawy wyklucza objęcie obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi osób wykonujących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych, które nie są umowami o dzieło.
Godne uwagi sformułowania
Z usługi pakownia ogórków do słoików, realizowanej w warunkach zorganizowanej produkcji, zbliżonej do typowego akordu pracowniczego, nie można zrobić dzieła. • Oceny takiej nie zmienia fakt, że na początek każdego dnia usługa była ustalana co do zakresu, a na koniec weryfikowana i rozliczana według ilości. • Z tego rodzaju zatrudnieniem wiąże się bowiem takie samo ryzyko jak z zatrudnieniem pracowniczym, dlatego co do zasady istnieje obowiązek objęcia tego rodzaju stosunku prawnego obowiązkowym ubezpieczeniem. • Nie do zaakceptowania jest postawa braku identyfikowania się płatnika z obowiązkami o charakterze publicznoprawnym, jak też próba ucieczki przed obowiązkami składkowymi przez zawarcie umów o dzieło pozornie legalnych, lecz w istocie polegających na typowym zatrudnieniu w warunkach pracy akordowej.
Skład orzekający
Maciej Pacuda
przewodniczący
Bohdan Bieniek
członek
Jolanta Hawryszko
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Kwalifikacja umów cywilnoprawnych jako umowy o dzieło lub umowę zlecenia w kontekście obowiązku ubezpieczeń społecznych, zwłaszcza w przypadku prac fizycznych i powtarzalnych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego, ale jego zasady dotyczące oceny charakteru umowy są uniwersalne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu rozróżnienia między umową o dzieło a umową zlecenia w kontekście składek ZUS, co jest kluczowe dla wielu przedsiębiorców i pracowników.
“Umowa o dzieło na pakowanie ogórków? Sąd Najwyższy wyjaśnia, kiedy to zwykłe zlecenie!”
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.