I SAB/Rz 6/25

I SAB/Rz 6/25 - Postanowienie WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-07-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Małgorzata Niedobylska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
658
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Odrzucono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 § 2 pkt 8 i 9, art. 3 § 3 , art. 58 § 1 pkt 1 i § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 497
art. 77a ust. 5, art. 83 ust. 2 i 4
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący - Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2025 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.R. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie braku wydania decyzji o odmowie umorzenia kosztów zastępstwa procesowego - p o s t a n a w i a - odrzucić skargę
Uzasadnienie
M.R. (dalej: Skarżący) wniósł do tut. Sądu skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Jaśle polegającą na niewydaniu decyzji odmownej w sprawie z jego wniosku o umorzenie nieuregulowanych przez niego kosztów zastępstwa procesowego, domagając się zobowiązania Zakładu do wydania takiej decyzji.
Z uzasadnienia skargi wynikało, że obowiązek zapłaty na rzecz Zakładu kosztów zastępstwa procesowego ciąży na Skarżącym z mocy wyroków sądów o sygn. IV U 380/21 (Sądu Okręgowego w Rzeszowie) i III AUa 465/24 (Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie). Zgłosił do Zakładu żądanie przyznania ulgi poprzez umorzenie tych należności. W piśmie z 20 czerwca 2025 r. został powiadomiony przez Zakład o nieuwzględnieniu żądania. W sprawie nie została wydana decyzja. Skarżący podniósł, że wprawdzie art. 77a ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009) nie określa formy prawnej, w jakiej następuje odmowa uwzględnienia żądania, ale w świetle art. 83 cyt. ustawy, negatywne rozstrzygnięcie powinno przybrać formę decyzji. Skarżący wskazał, że tożsama skarga została przez tut. Sąd uwzględniona w sprawie o sygn. I SAB/Rz 7/23, a za dopuszczalnością skargi na bezczynność Zakładu w takich sprawach opowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu o sygn. I GSK 504/23.
W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej odrzucenie uznając, że sprawa, której dotyczy, nie należy do właściwości sądu administracyjnego, a sąd powszechny nie uznał się za niewłaściwy do jej rozpoznania.
Odnosząc się do okoliczności sprawy Zakład podniósł, że na Skarżącym ciąży obowiązek zapłaty na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego przyznanych w ww. wyrokach sądów powszechnych. Niemniej, żądanie ich umorzenia, o które się ubiegał, nie zostało przez Zakład uwzględnione, o czym powiadomiono go w piśmie z 20 czerwca 2025 r. Odnośnie do drogi sądowej podniesiono, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych właściwość sądu administracyjnego została przewidziana tylko w ściśle określonych przypadkach, takich jak określony w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Co do zasady bowiem przewidziana jest właściwość sądów powszechnych. Należności, których dotyczyło żądanie Skarżącego, mają charakter cywilnoprawny i żądana przez Skarżącego ulga procedowana była na zasadach określonych w przepisach prawa cywilnego, a nie administracyjnego. Odnośnie do takich należności nie przewidziano w ustawie wydania decyzji administracyjnej. Brak jest podstawy prawnej, aby odmowę przyznania ulgi załatwiać w innej formie niż jej przyznanie, które jest realizowane na podstawie przepisów prawa cywilnego. Gdyby nawet w takiej sprawie zachodziła podstawa do wydania decyzji, to do jej kontroli właściwy byłby sąd powszechny, a nie administracyjny, ponieważ decyzja taka nie dotyczyłaby należności wymienionych w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ponadto, w przypadku niewydania przez organ rentowy decyzji w przepisanym terminie przepisy przewidują prawo wniesienia odwołania do sądu powszechnego, stosownie do art. 476 § 3 i art. 4779 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Skarga podlega odrzuceniu, ponieważ sprawa, której dotyczy przedmiot zaskarżenia, tj. bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie dotyczącej ulgi w postaci umorzenia nieuregulowanych kosztów zastępstwa procesowego zasądzonych na rzecz Zakładu od Skarżącego wyrokiem sądu powszechnego, nie należy do właściwości sądu administracyjnego.
Zakres właściwości sądu administracyjnego określać muszą przepisy ustawy, ponieważ wymaga tego art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przedmiot kontroli sądowoadministracyjnej określa m.in. ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej powoływane w skrócie "p.p.s.a."). Poza aktami pozytywnymi wydawanymi w sprawach indywidualnych (decyzjami administracyjnymi, postanowieniami, aktami lub czynnościami z zakresu administracji publicznej, sprzeciwami) we właściwości sądu administracyjnego pozostaje także kontrola bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, ale tylko w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a. Przepisy te kolejno stanowią, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
- pkt 8 - bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a,
- pkt 9 - bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Skarżący oczekiwał rozpoznania przez tut. Sąd wniesionej przez niego skargi na bezczynność Zakładu polegającą na niewydaniu decyzji odmownej w przedmiocie umorzenia kosztów zastępstwa procesowego. Sąd podzielił wyrażone przez Zakład w odpowiedzi na skargę stanowisko, że taka skarga nie podlega rozpoznaniu przez sąd administracyjny. Nie mieści się ona bowiem w podstawach określonych w art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a., a brak jest regulacji szczególnej w rozumieniu art. 3 § 3 p.p.s.a., która by tę kategorię spraw przekazywała do właściwości sądu administracyjnego. Z przedłożonych Sądowi akt sprawy nie wynika też, na co uwagę zwrócił Zakład w odpowiedzi na skargę, aby sąd powszechny wydał orzeczenie, w którym uznałby się za niewłaściwy, co otwarłoby możliwość zainicjowania postępowania przed sądem administracyjnym z uwagi na dyspozycję art. 58 § 4 p.p.s.a., zgodnie z którą sąd [administracyjny] nie może odrzucić skargi z powodu, o którym mowa w § 1 pkt 1 [jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego], jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy.
Prawidłowo Zakład wskazał, że kognicja sądu administracyjnego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych została przewidziana w kategorii spraw wymienionych w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych [decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku i decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru]. Rozstrzygnięcia Zakładu w indywidualnych sprawach podlegają bowiem, co do zasady, kontroli sądu powszechnego na zasadach określonych w Kodeksie postępowania cywilnego, stosownie do art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rozstrzygnięcie, którego oczekiwał od Zakładu Skarżący, nie mieściłoby się w granicach określonych w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W art. 77a ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych postanowiono, że umorzenie należności cywilnoprawnych, odroczenie terminu spłaty całości lub części należności albo rozłożenie płatności całości lub części należności na raty następuje w formie pisemnej, na podstawie przepisów prawa cywilnego. Należności Skarbu Państwa z tytułu kosztów zastępstwa procesowego mają charakter cywilnoprawny, a nie administracyjny.
W świetle powyższego Sąd obowiązany był stwierdzić, że zainicjowana skargą sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Skarga na bezczynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., może być wniesiona do sądu administracyjnego tylko w takich kategoriach spraw, w których może być wydany jeden z aktów wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4 p.p.s.a. podlegających kontroli tego sądu. Rozstrzygnięcie Zakładu odnośnie do zgłoszonego żądania przyznania ulgi określonej treści do kategorii tej nie należy. Ponieważ sąd administracyjny nie jest właściwy do kontroli rozstrzygnięcia Zakładu w przedmiocie umorzenia kosztów zastępstwa procesowego, to nie jest również właściwy do rozpoznania skargi na bezczynność w tym przedmiocie. Skarżący powinien zatem dochodzić ochrony sądowej przed sądem powszechnym, stosownie do domniemania określonego w art. 177 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej [sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów].
Końcowo wskazać należy, że Sąd w składzie rozpoznającym skargę nie podziela stanowiska wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu o sygn. akt I GSK 504/24, w następstwie którego wydany został przez tut. Sąd wyrok o sygn. I SAB/Rz 7/23.
W związku z powyższym, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd postanowił o odrzuceniu skargi, ponieważ sprawa, której dotyczy skarga, nie należy do właściwości sądu administracyjnego.