I SA/Wa 2581/23

I SA/Wa 2581/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-02-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj /przewodniczący/
Jolanta Dargas
Magdalena Durzyńska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
III OSK 1441/24 - Wyrok NSA z 2025-06-12
Skarżony organ
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną czynność
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art 145 par 1 ust 1 lit a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), Protokolant referent Krzysztof Włoczkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2024 r. sprawy ze skargi A. D. na czynność Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisania grobu do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski 1. uchyla zaskarżoną czynność oraz informację Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z [...] września 2022 r. nr [...]; 2. zasądza od Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz A. D. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wnioskiem z 18 października 2021 r. A. D. (dalej jako skarżąca) zwróciła się z prośbą do Oddziału IPN w [...] o dokonanie wpisu do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski grobu jej dziadka W. B., ur. [...] stycznia 1908 r., zm. [...] sierpnia 1990 r. pochowanego na cmentarzu komunalnym w [...] – podnosząc, W. B. był uczestnikiem wojny obronnej 1939 r., brał czynny udział na odcinkach frontowych [...] -[...], był więźniem (nr jeniecki [...]) Stalag V B, Stalag VIII C, więźniem (nr obozowy[...]) obozu koncentracyjnego [...].
Po rozpatrzeniu wniosku Prezes Instytutu Pamięci Narodowej zawiadomieniem z dnia 20 września 2022 r. nr [...] odmówił wpisania grobu W. B. do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski podając, że dostępne w zasobie Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej oraz Urzędzie ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych dokumenty stanowią negatywną przesłankę do uznania jego mogiły za grób weterana walk o wolność i niepodległość Polski w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o grobach weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (Dz.U. z 2018r., poz. 2529, dalej jako ustawa), a co za tym idzie wpisania jej do ewidencji grobów weteranów.
Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej rozpatrując odwołanie stwierdziło, że wydane przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej zawiadomienie o odmowie wpisania do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość mogiły W. B. należy utrzymać w mocy. Podniosło, że ustawa nie zawiera przepisów dotyczących postępowania dowodowego, przepisów dotyczących uprawnień strony w postępowaniu, terminów na wniesienie odwołania od decyzji Prezesa IPN do Kolegium Instytutu, zasad doręczania pism w postępowaniu oraz przepisów dotyczących wezwań strony i innych osób do udziału w postępowaniu, w tym do uzupełnienia braków wniosku, złożenia wyjaśnień, zeznań i dokumentów. Jednakże w ocenie Kolegium IPN rozstrzygnięcia organów administracji w art. 2 ust. 1 ustawy zostały określone pozytywne kryteria, które dany grób musi spełniać, aby Prezes mógł go uznać za grób weterana i w efekcie podjąć decyzję o wpisie do ewidencji, a ustawodawca konstruując w taki sposób ustawę nie zdecydował się na wprowadzenie kryteriów negatywnych, uniemożliwiających wpisanie grobu do ewidencji - pozostawiając to do decyzji Prezesa IPN. Tak więc wg Kolegium IPN, wpis grobu do ewidencji albo odmowa dokonania takiego wpisu ma charakter autonomicznej decyzji poprzedzonej zbadaniem kryteriów w oparciu o zebrane dane i informacje na podstawie całego życiorysu pochowanej w mogile osoby. Jak dalej wskazano, Prezes IPN powinien ustalić i wziąć pod uwagę wszelkie informacje o działalności danej osoby, które mają znaczenie z punktu widzenia realizacji celów ustawy o grobach weteranów. Kolegium podniosło, że w ustawie nie określono kryteriów negatywnych, dlatego też przy ocenie zasadności uznania danego grobu za grób weterana Prezes IPN powinien posiłkowo kierować się intencjami prawodawcy, dla których ten ostatni zdecydował się uchwalić ustawę o grobach weteranów, a które zostały zawarte w jej preambule. Zgodnie z nią, celem ustawy o grobach weteranów jest godne zachowanie w narodowej pamięci poświęcenia przeszłych pokoleń, które swoją postawą oraz walką o niepodległą i suwerenną Ojczyznę walnie przyczyniły się do wyzwolenia Narodu Polskiego. Wskazano, że intencją ustawodawcy była chęć uhonorowania osób, których postępowanie można ocenić w sposób bezsprzecznie pozytywny, jako działalność narodowowyzwoleńczą lub proniepodległościową. Wg Kolegium IPN wskazuje na to użyte w preambule sformułowanie: "walnie przyczyniły się do wyzwolenia Narodu Polskiego".
Wreszcie Kolegium IPN podało, że ustawa ma na celu "godne zachowanie w narodowej pamięci poświęcenia przeszłych pokoleń", a co za tym idzie, zadania nałożone na Prezesa IPN tą ustawą, wpisują się w zadanie ustawowe IPN określone w art. 1 pkt 6 oraz zadania rozwinięte w Rozdziale 6b ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 177, z 2022 r. poz. 375, 1259, 1283) dotyczące prowadzenia działalności związanej z upamiętnianiem historycznych wydarzeń, miejsc oraz postaci w dziejach walk i męczeństwa Narodu Polskiego. W związku z tym wskazano, że realizacja przez IPN zadań wynikających z ustawy o grobach weteranów musi odbywać się również zgodnie z celami, które przyświecały ustawodawcy przy tworzeniu IPN. W dalszej części Kolegium wskazało, że "gdyby w przedmiotowej sprawie Prezes mógł się oprzeć tylko na pierwszej części życiorysu W. B. to jego grób spełniałby kryteria uznania go za grób weterana walk o wolność i niepodległość Polski określone w art. 2 ust. 1 ustawy o grobach weteranów. Natomiast dalsza część życiorysu W. B. wyklucza taką możliwość", co uzasadniało odmowę wpisania jego grobu do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski.
Informację Kolegium instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 29 listopada 2022 r. zakwalifikowano jako czynność z zakresu administracji publicznej (vide postanowienie NSA z dnia 7 grudnia 2023r. w sprawie III OSK 2908/23). Czynność tę skarżąca zaskarżyła w całości i zarzucając jej:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 3 ust. 8 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy poprzez:
a) jego błędną wykładnię polegającą na nieuprawnionym przyjęciu, iż Prezes IPN orzekając o wpisaniu grobu do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski lub o odmowie dokonania takiego wpisu może powoływać się na przesłanki niezawarte w treści tej ustawy, w szczególności "dointerpretowując" istnienie nowych norm prawnych (w postaci przesłanek negatywnych dokonania takiego wpisu) z treści preambuły do ustawy,
b) nieuprawnione powiązanie wykonywania przez Prezesa IPN zadań nałożonych na niego na mocy przepisów ustawy o grobach weteranów walk o wolność i niepodległość Polski z treścią przepisu art. 1 pkt 6 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej — Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz przepisów rozdziału 6b tej ustawy,
- co doprowadziło do odmowy wpisania grobu W. B. do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski,
2. naruszenie przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., tj.:
a) art. 7 w z w. z art. 2 Konstytucji RP poprzez podjęcie w przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcia na podstawie przesłanek nieznanych ustawie o grobach weteranów walk o wolność i niepodległość Polski, a także poprzez niezachowanie nakazu transparentności/jawności powodów powzięcia określonych rozstrzygnięć organów państwa (gdy nie zostały one zakwalifikowane do jednej z tajemnic prawem chronionych) i niewskazanie okoliczności faktycznych dotyczących życiorysu W. B., które posłużyły za podstawę do odmowy dokonania wpisu jego grobu do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski,
b) art. 19 Konstytucji RP poprzez nieobjęcie należytą opieką grobu W. B., przejawiające się w odmowie wpisania jego grobu do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski, gdy konstytucyjne rozumienie pojęcia "weterana walko o niepodległość" nie przewiduje żadnego różnicowania w ramach grupy jego desygnatów,
- co doprowadziło do odmowy wpisania grobu W. B. do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski.
W związku z powyższym skarżąca wniosła o:
1) uchylenie rozstrzygnięcia podjętego przez Kolegium IPN, zawartego w treści informacji o rozpatrzeniu odwołania z dnia 29 listopada 2022 r. oraz o uchylenie poprzedzającego je rozstrzygnięcia Prezesa IPN wyrażonego w treści zawiadomienia z dnia 20 września 2022 r. w przedmiocie odmowy wpisania grobu W. B. do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski,
2) zobowiązanie Prezesa IPN do dokonania wpisu grobu W. B. do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski,
3) zasądzenie od organu II instancji na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Sąd zważył co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie. Ustawa nie określa procedury dokonywania wpisów grobów weteranów do ewidencji, jednoznacznie przesądza, że w tego typu sprawach nie znajdują uzasadnienia przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, Prezesowi IPN ani Kolegium IPN nie można zatem wprost zarzucić, że zaskarżone czynności (gdy mowa o ich uzasadnienie) nie spełniają kryteriów z art. 107 § 3 kpa, choć oczywiste jest, że ani Prezes IPN ani Kolegium IPN nie wyartykułowało żadnej przesłanki negatywnej odmowy wpisu grobu poprzednika skarżącej do ewidencji grobów weteranów (poza ogólnym wskazaniem na "część życiorysu"). Tymczasem, jak zasadnie podniesiono w skardze, ustawa nie określa żadnych przesłanek negatywnych, a pozytywna przesłanka – a więc walka W.B. w czasie II wojny światowej o wolność i niepodległość Polski - została wykazana i nie budzi w sprawie najmniejszej wątpliwości. Z treści art. 3 pkt 8 ustawy wynika, iż Prezes IPN bada wyłącznie kwestię spełniania przez dany grób przesłanek określonych w art. 2 ust. 1 i 2. Oznacza to, że stwierdzeniu przez Prezesa IPN podlega jedynie fakt uczestniczenia przez danego zmarłego w działaniach zbrojnych w obronie niepodległości i granic Polski wyszczególnionych w przepisie art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy, fakt służby w strukturach i organizacjach cywilnych wymienionych w pkt 2 tego przepisu, a także sprawdza się do zbadania, czy grób, którego dotyczy wniosek - nie stanowi grobu wojennego w rozumieniu ustawy z dnia 28 marca 1933 r. o grobach i cmentarzach wojennych. Ta ostatnia okoliczność stanowi jedyną określoną w ustawie negatywną podstawę do odmowy wpisu grobu do ww ewidencji. Zasadnie zatem w skardze podniesiono, że Prezes IPN nie ma podstaw do badania żadnych innych okoliczności dotyczących życiorysu zmarłego. W szczególności przepisy ustawy nie określają przesłanek negatywnych przeciwko uznaniu danego grobu za grób weterana o wolność i niepodległość Polski, na które mógłby powołać się Prezes czy Kolegium IPN odmawiając wpisania wnioskowanego grobu do ww ewidencji.
Zasadnie też w skardze zarzucono, że ustawa w żadnym miejscu nie nawiązuje do przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, stąd posłużenie się przez Kolegium IPN niedookreślonym normatywnie odesłaniem do ww aktu prawnego czy posługiwanie się szerszą, "ideologiczną" acz nigdzie nieokreśloną ani niezdefiniowaną argumentacją, nie znajduje normatywnego uzasadnienia.
Niezasadny okazał się jedynie zarzut naruszenia art. 19 Konstytucji RP. Stanowi on, że Rzeczpospolita Polska specjalną opieką otacza weteranów walk o niepodległość, zwłaszcza inwalidów wojennych. Z przepisu tego, zdaniem Sądu nie wynika obowiązek ochrony grobów weteranów walk o niepodległość Polski, nie można zatem wywodzić z tej normy jakichkolwiek praw po stronie skarżącej w związku z istnieniem grobu jej dziadka.
W tej sytuacji Sąd uchylił zaskarżoną czynność i poprzedzającą ją "informację" Prezesa IPN – jako zapadłe bez podania podstawy faktycznej i prawnej odmowy dokonania wnioskowanego wpisu grobu do spornej ewidencji (art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i c ppsa w zw. z art. 2 ust. 1 pkt. 1 i ust. 2 ustawy). Orzekając ponownie Prezes IPN uwzględni przesłanki z ustawy i przy założeniu, że dziadek skarżącej walczył w obronie Polski w czasie drugiej wojny światowej – wpisze jego grób do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski. Z akt wynika, że wg Prezesa IPN zmarły W. B. był uczestnikiem wojny obronnej w 1939 r., jego grób nie stanowi grobu wojennego w rozumieniu przepisów ustawy o grobach i cmentarzach wojennych. Oznacza to, że nie istnieje w przedmiotowej sprawie żadna przesłanka negatywna przemawiająca za odmową wpisania wnioskowanego grobu do ewidencji.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ppsa.