I SA/Wa 2145/23

I SA/Wa 2145/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-01-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Anna Falkiewicz-Kluj /sprawozdawca/
Jolanta Dargas /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145  par. 1  pkt 1c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas, Sędziowie: sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 5 września 2023 r. nr KOA/3107/Sw/23 w przedmiocie umorzenia postępowania uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta M. z dnia 18 kwietnia 2023 r. nr 558.18.2023.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 5 września 2023 r. znak: KOA/3107/Sw/23, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, dalej "SKO", na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.), dalej "kpa", utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z 18 kwietnia 2023 r. nr [...] umarzającą postępowanie w spawie umorzenia i rozłożenia na raty nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych, wszczęte przez E. W., dalej "Skarżąca".
Organ ustalił, że Burmistrz Miasta [...] decyzją z 30 listopada 2021 r. orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze przyznane na M. W. w okresie od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. wysokości 250 zł miesięcznie, a w łącznej kwocie 5 250 zł, oraz zobowiązał Skarżącą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu opóźnienia. SKO w Warszawie decyzją z 7 lutego 2022 r. nr KOA/79/Sw/22 utrzymało tę decyzję w mocy. Pismem z 11 marca 2022 r. Skarżąca została wezwana do uiszczenia należności. 10 lutego 2023 r. został wystawiony tytuł egzekucyjny. 3 marca 2023 r. na rachunek bankowy organu I instancji wpłynęła kwota 2 495,56 zł tytułem częściowego wyegzekwowania należności.
Skarżąca pismem z 20 marca 2023 r. wystąpiła z wnioskiem o umorzenie należności lub rozłożenie jej na raty.
17 kwietnia 2023 r. wpłynęła kolejna kwota 3 977,43 zł.
Prezydent Miasta [...] decyzją z 18 kwietnia 2023 r. umorzył postępowanie o rozłożenie na raty lub umorzenie. Następnie SKO utrzymało zaskarżoną decyzją to orzeczenie w mocy.
SKO uznało, że wobec uregulowania należności, postępowanie na podstawie art. 105 § 1 stało się bezprzedmiotowe.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła Skarżąca zaskarżając decyzję w całości wraz z decyzją organu I instancji i wnosząc o umorzenie 40% kwoty wyegzekwowanej w toku postępowania.
Zarzuciła naruszenie:
- art. 64 e § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez nieuwzględnienie, że Skarżąca nie była w stanie ponieść ciążących na niej i jej rodzinie kosztów bez uszczerbku w ich utrzymaniu;
- art. 77 k.p.a. w związku z pominięciem istotnych dowodów w sprawie mogących skutkować zmianą decyzji przez organ.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021, poz. 137)) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej lub postanowienia. Ocenie podlega konkretna sprawa, rozpoznawana wcześniej przez organ administracji publicznej, pod kątem prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa i trafności rozstrzygnięcia.
Kompetencje sądu administracyjnego nakładają na niego obowiązek oceny przebiegu postępowania administracyjnego i to zarówno czynności podejmowanych w toku tego postępowania jak i treści i podstaw wydanego rozstrzygnięcia. Działanie sądu ma bowiem na celu ewentualne wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji czy postanowienia, które w jakikolwiek sposób naruszałyby obowiązujące prawo. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie była decyzja utrzymująca w mocy decyzję umarzająca postępowanie w przedmiocie rozłożenia na raty lub umorzenia należności wynikających z ostatecznej decyzji administracyjnej.
SKO uznał, że wobec wyegzekwowania w toku postępowania egzekucyjnego całej należności wynikającej z tytułu wykonawczego postępowanie stało się bezprzedmiotowe.
Zgodnie z art. 105 k.p.a. z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia w sytuacji gdy brak jest sprawy administracyjnej będący przedmiotem rozstrzygnięcia (bezprzedmiotowość przedmiotowa) albo gdy brak jest podmiotu w stosunku do którego takie postępowanie może być prowadzone (bezprzedmiotowość podmiotowa). Organ uznał, że mamy do czynienia z bezprzedmiotowością przedmiotową ponieważ należność została zaspokojona w drodze postępowania egzekucyjnego.
W ocenie Sądu, organ I nie miał do tego podstaw ponieważ w dacie składania wniosku o rozłożenie na raty (20 marca 2023 r.) cała należność nie została jeszcze wyegzekwowana. Z zestawienia czynności organu I instancji wynika, że oczekiwał przez prawie miesiąc na wydanie decyzji a więc do momentu gdy w postępowaniu egzekucyjnym zostanie wyegzekwowana należność i dnia następnego wydał decyzję umarzającą. Takie postępowanie narusza art. 7 i 8, 80, 107 § 3 k.p.a.
Jak wynika z akt sprawy po złożeniu przez Skarżącą wniosku o rozłożenie na raty/umorzenie organ wezwał ją, pismem z 28 marca 2023 r., w związku z tym wnioskiem, do dostarczenia w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania dokumentów potwierdzających sytuację rodzinną i materialną Skarżącej. Wezwanie skarżąca odebrała 31 marca 2023 r. Na pismo to Skarżąca odpowiedziała pismem z 12 i 13 kwietnia 2023 r. w więc w zakreślonym terminie. Postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte przez Urząd Skarbowy 14 kwietnia 2023 r. a więc po dacie złożenia wniosku o rozłożenie na raty.
Przepis art. 25 ust. 10 ustawy z 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci obliguje organ, w przypadku złożenia wniosku o rozłożenie na raty lub o umorzenie postępowania, do przeprowadzenia oceny w zakresie tego, czy w indywidualnym określonym przypadku, zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny, przemawiające za jego zastosowaniem.
Z drugiej strony, jak wynika z art. 56 § 1 pkt 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2023.2505), dalej "p.e.a. postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty należności pieniężnej. Podstawą zawieszenia postępowania może być także wniosek wierzyciela, co wynika z art. 56 § 1 pkt 4 p.e.a.
W ocenie Sądu, wobec skutecznego złożenia wniosku o rozłożenie na raty i to przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, organ będący wierzycielem nie powinien kierować wniosku do organu egzekucyjnego a jeżeli już to nastąpiło powinien skierować do organu egzekucyjnego wniosek o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania wniosku o rozłożenie na raty na podstawie art. 56 § 1 pkt 4 p.e.a.
Przyjęcie innej wykładni tych przepisów czyniłoby iluzorycznym możliwość złożenia skutecznego wniosku o rozłożenie na raty czy umorzenie, skoro dopiero wydanie decyzji w tym przedmiocie stanowi dla organu egzekucyjnego podstawę do zawieszenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego – art. 56 § 1 pkt 1 p.e.a.
Rozłożenie na raty czy żądanie umorzenia postępowania jest prawem strony z której może skorzystać w toku prowadzonego postępowania po wydaniu decyzji nakładającej na nią obowiązek uiszczenia należności pieniężnej. I choć decyzja przedmiocie uwzględnienia wniosku o rozłożenie na raty/umorzenie ma charakter uznaniowy, a więc organ nie musi takiego wniosku uwzględnić, musi być możliwa do realizacji, w przypadku gdyby organ taki wniosek uwzględnił.
Wobec braku możliwości prawnej złożenia wniosku o zawieszenie postępowania przez dłużnika, co wynika z art. 56 p.e.a. – a contrario, tylko wierzyciel (organ) może z takim wnioskiem wystąpić do organu egzekucyjnego, w szczególności gdy do spełnienia świadczenia doszło nie na skutek dobrowolnej wpłaty ale na skutek ściągnięcia jej z wynagrodzenia za pracę, na co dłużnik nie miał żadnego wpływu. Jedynym mechanizmem pozwalającym na ewentualne wstrzymanie egzekucji był wniosek o rozłożenie na raty/umorzenie. Niezłożenie przez wierzyciela wniosku o zawieszenia postępowania w takiej sytuacji pozbawiło dłużnika możliwości skorzystania (choć hipotetycznego) z prawa do rozłożenia na raty/umorzenia. Oczywiście jasnym jest, że skoro wniosek taki rozpoznaje organ w granicach uznania administracyjnego, to jego złożenie nie daje dłużnikowi gwarancji pozytywnego rozpoznania.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi – organ nie mógł naruszyć art. 64 e p.e.a. gdyż przepis ten odnosi się do organu egzekucyjnego a nie do organu rozpoznającego wniosek o rozłożenie na raty/umorzenia. Poza tym dotyczy on wyłącznie kosztów egzekucyjnych.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ rozpozna wniosek z 10 maja 2023 r. z ograniczeniem go do kwoty ponad 2495, 56 zł, która to kwota została ściągnięta przed złożeniem wniosku o rozłożenie na raty/umorzenie.
Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c, 135 ppsa Sąd orzekł jak w wyroku.