I SA/WA 2017/21

I SA/Wa 2017/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-03-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Gabriela Nowak /przewodniczący/
Joanna Skiba
Przemysław Żmich /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 3011/23 - Postanowienie NSA z 2025-06-17
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone orzeczenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 270
art. 4  ust. 2
Ustawa z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania  wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, Sędziowie sędzia WSA Joanna Skiba, sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 marca 2023 r. sprawy ze skargi Miasta [...] na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 23 października 2020 r. nr KOX/5483/Po/19 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego 1. uchyla zaskarżone orzeczenie; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz Miasta [...] kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po zapoznaniu się z wnioskiem [...] o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego udziału w nieruchomości gruntowej położonej w Warszawie przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] z obrębu [...], związanego z lokalem nr [...], jest nieuzasadniona, orzeczeniem z 23 października 2020 r. nr KOX/5483/Po/19 umorzyło postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej.
Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie sprawy.
Prezydent m.st. Warszawy pismem z 3 grudnia 2018 r. wypowiedział użytkownikowi wieczystemu opłatę roczną z tytułu użytkowania wieczystego udziału w nieruchomości gruntowej położonej w Warszawie przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] z obrębu [...], związanego z lokalem nr [...] i równocześnie zaproponował nową wysokość opłaty od 1 stycznia 2019 r.
Do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie wpłynął wniosek użytkownika wieczystego o uznanie, że aktualizacja opłaty z tytułu użytkowania wieczystego ww. udziału jest nieuzasadniona.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie orzeczeniem z 23 października 2020 r. umorzyło postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 78 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r. poz. 2204 ze zm.) – dalej zwanej "ugn" aktualizacji opłaty rocznej dokonuje właściwy organ, wypowiadając w formie pisemnej wysokość dotychczasowej opłaty w terminie do dnia 31 grudnia roku poprzedzającego oraz przesyłając równocześnie ofertę przyjęcia nowej wysokości opłaty rocznej. Użytkownik wieczysty może, w terminie 30 dni od dnia otrzymania wypowiedzenia, złożyć do samorządowego kolegium odwoławczego właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości.
5 października 2018 r. weszła w życie ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz.U. z 2019 r. poz. 916 ze zm.) – dalej zwana "ustawą przekształceniową", która w art. 1 ust. 1 i 2 stanowi, że 1 stycznia 2019 r. prawo użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe przekształca się w prawo własności tych gruntów. Przez grunty zabudowane na cele mieszkaniowe należy rozumieć nieruchomości zabudowane wyłącznie budynkami: 1) mieszkalnymi jednorodzinnymi lub 2) mieszkalnymi wielorodzinnymi, w których co najmniej połowę liczby lokali stanowią lokale mieszkalne, lub 3) o których mowa w pkt 1 lub 2, wraz z budynkami gospodarczymi, garażami, innymi obiektami budowlanymi lub urządzeniami budowlanymi, umożliwiającymi prawidłowe i racjonalne korzystanie z budynków mieszkalnych".
Natomiast art. 21 ust. 1 ustawy przekształceniowej stanowi, że postępowania w sprawach aktualizacji opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego oraz aktualizacji lub ustalenia stawek procentowych tych opłat, wszczęte i niezakończone przed dniem przekształcenia, toczą się nadal po tym dniu na podstawie przepisów dotychczasowych.
13 lutego 2019 r. weszła w życie ustawa z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz.U. z 2019 r. poz. 270) – dalej zwana "ustawą zmieniającą", która w art. 1 zmieniła ugn, a w art. 2 zmieniła ustawę przekształceniową. Zgodnie z art. 4 ustawy zmieniającej, jeżeli postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego zostało wszczęte po 5 października 2018 r., a wypowiedzenia dotychczasowej wysokości tej opłaty nie zostały skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed 1 stycznia 2019 r., roczna opłata przekształceniowa jest równa wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywała przed aktualizacją.
Kolegium zauważyło, że wypowiedzenie dotyczyło nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem mieszkalnym, wielorodzinnym. Wypowiedzenia z 3 grudnia 2018 r. zostały doręczone użytkownikom wieczystym 13 grudnia 2018 r., 24 grudnia 2018 r, i 28 grudnia 2018 r.
Właściciel nie wykazał jednak, aby przed 1 stycznia 2019 r. wszystkim współużytkownikom wieczystym zostały doręczone wypowiedzenia. W tym stanie rzeczy postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości podlega umorzeniu, a opłata przekształceniowa równa jest opłacie dotychczasowej.
Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 79 ust. 3 i art. 80 ugn od orzeczenia Kolegium nie przysługuje środek odwoławczy, jednakże strona niezadowolona z niniejszego orzeczenia może wnieść od niego sprzeciw w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia.
Sąd Rejonowy dla [...] postanowieniem z [...] lipca 2021 r. sygn. akt [...], po rozpoznaniu powództwa [...], odrzucił sprzeciw z powodu niedopuszczalności drogi sądowej przed sądem powszechnym, stwierdzając w tym zakresie właściwość sądu administracyjnego. Postanowienie Miasto st. Warszawa otrzymało 21 lipca 2021 r.
Pismem z 26 lipca 2021 r. od orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 23 października 2020 r. Miasto st. Warszawa wniosło 27 lipca 2021 r. za pośrednictwem poczty skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciło naruszenie: 1. przepisów postępowania, tj. art. 112 kpa i art. 9 kpa poprzez wskazanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie błędnego pouczenia w zaskarżonym orzeczeniu w postaci wskazania środka odwoławczego, tj. sprzeciwu, czego konsekwencją było uniemożliwienie Miastu st. Warszawie wyczerpania drogi administracyjnej w przedmiotowej sprawie i utraty bez swojej winy prawa do oceny zaskarżonego orzeczenia SKO w Warszawie, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2. art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej poprzez błędną wykładnię pojęcia "nieruchomość", a w konsekwencji powyższego jego zastosowanie polegające na przyjęciu, że przedmiotowe postępowanie powinno być umorzone; 3 art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w istotnej dla rozstrzygnięcia kwestii, tj. nieustalenie, czy postępowanie w sprawie aktualizacji wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego wszczęte po 5 października 2018 r. zostało skutecznie wypowiedziane wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed 1 stycznia 2019 r., a w konsekwencji błędną ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego skarżący wniósł o: 1. przywrócenie terminu do wniesienia środka odwoławczego od orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 23 października 2020 r. w postaci skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie; 2. uchylenie w całości orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 23 listopada 2020 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ; 3. zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz skarżącego kosztów postępowania w niniejszej sprawie.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumentację przyjętą w zaskarżonym orzeczeniu.
Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z [...] listopada 2021 r. sygn. akt [...] uchylił zaskarżone postanowienie.
Sąd Rejonowy dla [...] postanowieniem z [...] listopada 2022 r. sygn. akt [...] umorzył postępowanie w sprawie o ustalenie, że aktualizacja opłaty z tytułu użytkowania wieczystego ww. udziału jest nieuzasadniona. Postanowienie stało się prawomocne 10 stycznia 2023 r.
Zarządzeniem z 25 stycznia 2023 r. WSA w Warszawie pozostawił wniosek o przywrócenie terminu bez nadawania mu dalszego biegu, uznając skargę za dopuszczalną, mając na uwadze art. 112 kpa (stosowany odpowiednio w sprawach aktualizacyjnych na mocy art. 79 ust. 7 ugn).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest uzasadniona.
W pierwszej kolejności trzeba wskazać, że niniejsza skarga była dopuszczana. Kolegium błędnie pouczyło strony o prawie do wniesienia sprzeciwu od zaskarżonego orzeczenia do sądu powszechnego.
Zdaniem Sądu kwestia dopuszczalności sądowoadminstracyjnej kontroli orzeczenia o umorzeniu postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, wydanego na podstawie art. 4 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniach z 28 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 164/22, z 26 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 571/22, z 12 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1626/21 oraz z 19 października 2022 r. sygn. akt I OSK 1310/22 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wydane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzeczenie o umorzeniu postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej, jako wydane na podstawie art. 4 ustawy zmieniającej, a nie na podstawie art. 79 ust. 3 ugn, nie rozstrzyga sprawy co do istoty i niezależnie od zastosowanej przez Kolegium terminologii, jest procesowo decyzją o umorzeniu (art. 105 § 1 kpa). Decyzja ta wydana z odpowiednim zastosowaniem przepisów kpa i na administracyjnym etapie postępowania jest decyzją administracyjną w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i służy na nią skarga do sądu administracyjnego. Powyższy pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w całości podziela.
Wobec tego mając na uwadze, że zgodnie z art. 112 kpa, stosowanym odpowiednio w postępowaniach aktualizacyjnych (art. 79 ust. 7 ugn), błędne pouczenie w orzeczeniu co do wniesienia powództwa do sądu powszechnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia Sąd nie mógł odrzucić skargi z powodu, o którym mowa w art. 58 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego).
Przechodząc do meritum sprawy Sąd zauważa, że sporne pomiędzy Miastem Stołecznym Warszawą, a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Warszawie było to, czy w niniejszej sprawie spełniły się wszystkie przesłanki do umorzenia postępowania aktualizacyjnego, zainicjowanego przez [...].
Sąd zauważa, że podstawę prawną orzeczenia SKO w Warszawie z 23 października 2020 r. stanowił art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej. Zgodnie z tym przepisem postępowania, o których mowa w ust. 1, niezakończone w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy umarza się. Z kolei ust. 1 art. 4 ustawy zmieniającej przewiduje, że jeżeli postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego zostało wszczęte po 5 października 2018 r., a wypowiedzenia dotychczasowej wysokości tej opłaty nie zostały skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed 1 stycznia 2019 r., roczna opłata przekształceniowa jest równa wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywała przed aktualizacją.
Poza sporem jest to, że postępowanie dotyczące aktualizacji opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste zostało w niniejszej sprawie wszczęte z dniem złożenia do SKO w Warszawie, za pośrednictwem Prezydenta m.st. Warszawy jako organu właściwego (organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego w przypadku gruntów komunalnych), wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości (art. 78 ust. 2 ugn w zw. z art. 61 § 3 kpa i art. 79 ust. 7 ugn). Wniosek ten wpłynął do organu właściwego 7 stycznia 2019 r.
W niniejszej sprawie spełniona została także przesłanka z art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej dotycząca niezakończenia postępowania aktualizacyjnego do 13 lutego 2019 r. (do daty wejścia w życie ustawy zmieniającej). Z akt sprawy wynika, że postępowanie aktualizacyjne 13 lutego 2019 r. było w toku. W tej dacie nie doszło do zawarcia ugody przez strony, ani do wydania przez SKO w Warszawie orzeczenia o oddaleniu wniosku lub o ustaleniu nowej wysokości opłaty rocznej (art. 79 ust. 3 ugn).
Trafnie zwróciło uwagę Miasto Stołeczne Warszawa, że w niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie naruszyło art. 77 § 1 i art. 80 kpa w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej uznając, że skoro Miasto st. Warszawa nie wykazało, że przed 1 stycznia 2019 r. wypowiedzenia zostały doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym przedmiotowej nieruchomości., to w niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka do umorzenia postępowania aktualizacyjnego.
Zdaniem Sądu to Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie prowadzi postępowanie aktualizacyjne i zobowiązane jest do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w jego całokształcie, jak tego wymagają art. 77 § 1 i art. 80 kpa stosowane w postępowaniu aktualizacyjnym na mocy art. 79 ust. 7 ugn.
Nieruchomość położona w Warszawie, oznaczona jako działka nr [...] z obrębu [...] była przed 1 stycznia 2019 r. zabudowana budynkiem mieszkalnym 5-kondygnacyjnym, co wynika z akt sprawy i treści działu I-O księgi wieczystej Kw nr [...]. Wobec tego przedmiotowa nieruchomość mogła być obciążona prawem użytkowania wieczystego w stosownych udziałach na rzecz wielu podmiotów, czego w niniejszej sprawie organ nie ustalił.
Brak zatem wyjaśnienia z udziałem Miasta st. Warszawy, czy wypowiedzenia dotychczasowej wysokości opłaty nie zostały skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed 1 stycznia 2019 r. skutkuje tym, że wydanie zaskarżonego orzeczenia o umorzeniu postępowania aktualizacyjnego było przedwczesne przez co SKO w Warszawie naruszyło art. 77 § 1 i art. 80 kpa w zw. z art. 79 ust. 7 i art. 4 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy SKO w Warszawie dokona ustaleń we wskazanym zakresie i w zależności od ich wyniku wyda orzeczenie odpowiadające prawu mając na względzie, że umorzenie postępowania aktualizacyjnego w oparciu o art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej będzie możliwe tylko wtedy, gdy wypowiedzenia opłaty rocznej nie zostały przed 1 stycznia 2019 r. doręczone wszystkim użytkownikom wieczystym nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], zabudowanej budynkiem mieszkalnym przy ul. [...].
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i a oraz art. 200 i art. 205 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259) w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.