I SA/WA 177/24

I SA/Wa 177/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-04-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz /przewodniczący/
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /sprawozdawca/
Nina Beczek
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 156 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), asesor WSA Nina Beczek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi Z. L. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 25 września 2023 r. nr 3931/2023 w przedmiocie przyznania odszkodowania za nieruchomość 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Wojewody Mazowieckiego na rzecz Z. L. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 25 września 2023 r., nr 3931/2023 Wojewoda Mazowiecki, po rozpatrzeniu odwołania E. L. działającej w imieniu własnym i jako pełnomocnik M. K. i J. K. od decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 1 lutego 2023 r., nr 52/SD/2023 orzekającej o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że nieruchomość położona w [...] przy ul. [...] znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. z 1945 r. Nr 50, poz. 279).
Obecnie nieruchomość ta wchodzi w skład części działek ewidencyjnych nr [...] o pow. [...] m2 i nr [...] o pow. [...] m2.
Jak wynika z zaświadczenia Sądu Okręgowego w [...] Wydział Hipoteczny z [...] sierpnia 1947 r., nr [...] tytuł własności do przedmiotowej nieruchomości zapisany był na W. z A. J..
Wnioskami z 9 października 1959 r. i z 16 lipca 1964 r. W. J. wystąpiła o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy [...].
Wnioskiem z 5 lipca 2017 r. E. L. wystąpiła o odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość.
Organ przedstawił następstwo prawne po W. J..
Decyzją z 1 lutego 2023 r. Prezydent m. st. Warszawy odmówił E. L., M. K. i J. K. przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną przy ul. [...], która stanowi część działek ewidencyjnych nr [...] i [...] uznając, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 215 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r., poz. 344 ze zm. - dalej ugn).
Odwołanie od decyzji Prezydenta złożyła E. L. działająca w imieniu własnym i jako pełnomocnik swoich braci – M. K. i J. K..
Rozpoznając sprawę Wojewoda Mazowiecki wskazał, że zgodnie z art. 215 ust. 2 ugn przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.
Wojewoda wyjaśnił, że zgodnie z art. 1 dekretu warszawskiego z dniem jego wejścia w życie, tj. 21 listopada 1945 r. na własność ówczesnej gminy m.st. Warszawy przechodziły jedynie grunty. Natomiast na podstawie art. 5 dekretu budynki i inne przedmioty znajdujące się na przejętych gruntach pozostały własnością dotychczasowych właścicieli, o ile przepisy szczególne nie stanowiły inaczej. W konsekwencji nieruchomości budynkowe stanowiły odrębny od gruntu przedmiot własności należący do dotychczasowych właścicieli. Z przepisów tych wynika, że budynki na gruntach, które przeszły na własność gminy, pozostają własnością dotychczasowych właścicieli (art. 5 dekretu) dopóki nie zostanie wydane orzeczenie, o którym mowa w art. 7 dekretu z 26 października 1945 r., tj. rozstrzygające wniosek o przyznanie prawa do gruntu lub do końca upływu terminu do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu.
Dotychczasowi właściciele tracili prawo do budynku zarówno w razie niezłożenia lub nieprawidłowego złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu,
o którym mowa w art. 7 dekretu, jak i w razie odmownego rozpatrzenia takiego wniosku. Gmina, była wówczas zobowiązana wypłacić właścicielowi ustalone w myśl art. 9 dekretu odszkodowanie za budynki, nadające się do użytkowania lub naprawy.
Organ wskazał, że jak wynika z materiału dowodowego, tj. z inwentaryzacji zniszczeń prowadzonej przez Biuro Odbudowy Stolicy w latach 1945-1946 na przedmiotowej nieruchomości znajdował się jeden budynek opisany jako "wypalony doszczętnie" oraz trzy budynki opisane jako "częściowo uszkodzone /np. zawalone piętra/".
Badając przesłanki z art. 215 ust. 2 ugn, tj. czy zabudowania znajdujące się na gruncie przeszły na własność państwa po 5 kwietnia 1958 r., oraz czy budynki miały
charakter domów jednorodzinnych, organ uznał, że obie przesłanki wynikające z art. 215 ugn nie zostały spełnione. Przedmiotowy grunt był bowiem zabudowany budynkami, które nie stanowiły domów jednorodzinnych oraz budynki, które nie uległy zniszczeniom na skutek działań wojennych, przeszły na własność państwa przed 5 kwietnia 1958 r.
Wojewoda wskazał, że dla oceny charakteru budynków mieszkalnych na przedmiotowym gruncie znaczenie miała data wejścia w życie dekretu. Jak wynika z księgi meldunkowej prowadzonej dla budynku przy ul. [...], składał się on z wielu lokali, w których zamieszkiwały osoby o różnych nazwiskach. Świadczy to o wielorodzinnym charakterze budynku. Organ wyjaśnił, że pod pojęciem "domu jednorodzinnego" na gruncie dekretu warszawskiego należy rozumieć budynek zaspokajający potrzeby mieszkaniowe jednej rodziny, bez ograniczeń powierzchni, czy liczby pomieszczeń, które to kryteria wprowadzono w późniejszych regulacjach prawnych.
Jak wynika z akt sprawy Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy orzeczeniem z [...] czerwca 1951 r., znak: [...] odmówiło byłej właścicielce przyznania prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości, stwierdzając jednocześnie, że wszystkie budynki - fragmenty murów - znajdujące się na gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa. Orzeczenie Prezydium zostało utrzymane w mocy decyzją Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z [...] października 1951 r., znak: [...].
Wojewoda uznał, że wobec powyższych okoliczności nie jest możliwe ustalenie odszkodowania za budynki posadowione na gruncie nieruchomości położonej przy ul. [...].
Organ wskazał, że zgodnie z treścią art. 215 ust. 2 ugn ustawodawca przewidział także możliwość wypłaty odszkodowania za działkę, przeznaczoną przed dniem wejścia w życie dekretu pod budownictwo jednorodzinne, gdy dawni właściciele tej nieruchomości zostali pozbawieni możliwością jej faktycznego władania po 5 kwietnia 1958 r. W niniejszej sprawie dawna właścicielka utraciła możliwość władania nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r.
W zakresie spełnienia drugiej przesłanki wynikającej z art. 215 ust. 2 ugn, czyli utraty
faktycznej możliwości władania nieruchomością organ ustalił, że budynki znajdujące się na gruncie przy ul. [...] zostały przejęte w posiadanie na rzecz Skarbu Państwa (protokół objęcia z 18 lipca 1951 r.). Z pisma Prezydium Rady
Narodowej m. st. Warszawy z 16 sierpnia 1952 r. wynika, że zostały one przekazane
w zarząd i administrację Miejskiemu Zarządowi Budynków Mieszkalnych, co miało miejsce przed 5 kwietnia 1958 r.
W opinii Wojewody Mazowieckiego, fakt władania przez instytucję państwową budynkami oraz ich funkcja w postaci mieszkań dla wielu rodzin stanowi wiarygodny dowód na to, że dawny właściciel utracił faktyczną możliwość władania przedmiotową nieruchomością.
Z kolei jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy zdjęcia lotniczego datowanego
na 1955 r., na które biegły geodeta naniósł granice nieruchomości hipotecznej, przedmiotowy grunt znajdował się pomiędzy budynkami oraz stanowił podwórko.
Zasady logiki i doświadczenia życiowego prowadzą do wniosku, że grunt znajdujący się przed budynkiem wielolokalowym, w którym zamieszkuje wiele rodzin służył wszystkim mieszkańcom w postaci, np. dojazdu, ciągów pieszych, zieleni.
Zatem fakt przejęcia w zarząd i administrację przez instytucję państwową budynku służącego wielu mieszkańcom stanowi, iż przeddekretowy właściciel gruntu, nie mógł
korzystać z tego gruntu tylko na własne potrzeby z wyłączeniem innych osób.
Organ wyjaśnił, że gramatyczna wykładania art. 215 ugn prowadzi do wniosku, że odszkodowanie przysługuje wówczas, gdy zostaną spełnione łącznie wszystkie przewidziane w nim przesłanki. Stwierdzenie braku jednej z tych przesłanek uniemożliwia przyznanie odszkodowania.
W ocenie Wojewody, wobec powyższych okoliczności, brak wyjaśnienia przez organ I instancji spełnienia pierwszej przesłanki wynikającej z art. 215 ust. 2 ugn, tj. stwierdzenia czy przedmiotowa nieruchomość, przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, nie może stanowić samodzielnej podstawy do uchylenia decyzji Prezydenta w części dotyczącej ustalenia odszkodowania za grunt. Stan faktyczny sprawy wskazuje bowiem, że odszkodowanie za przedmiotowy grunt nie może zostać przyznane w sytuacji, gdyby jedna z przesłanek z art. 215 ugn nie została spełniona, co miało miejsce w niniejszej sprawie.
Skargę na decyzję Wojewody Mazowieckiego złożył Z. L.. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów kpa, tj. art. 156 § 1 pkt 2 kpa, polegające na skierowaniu decyzji do osoby zmarłej.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi wskazał, że stroną postępowania i pełnomocnikiem pozostałych stron, tj. M. K. i J. K. była E. L., która zmarła [...] kwietnia 2023 r. Oznacza to, że decyzja Wojewody została skierowana do osoby zmarłej, co rażąco narusza prawo.
Skarżący załączył odpis prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] czerwca 2023 r., sygn. akt [...], z którego wynika, że spadek po E. L. nabył w całości mąż Z. L., tj. skarżący.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarżący, jako spadkobierca E. L., ma interes prawny - w rozumieniu art. 50 § 1 ppsa w złożeniu skargi na decyzję kończącą postępowanie, w którym brała udział i miała przymiot strony jego spadkodawczyni.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stroną postępowania o odszkodowanie za nieruchomość położoną przy ul. [...] oraz pełnomocnikiem M. K. i J. K. była E. L.. Jak wynika z załączonych do akt administracyjnych prawomocnych postanowień spadkowych E. L. była córką i spadkobierczynią E. K.. Natomiast E. K. była córką i spadkobierczynią W. J. - przeddekretowej właścicielki nieruchomości przy ul. [...].
Prezydent m. st. Warszawy odmówił E. L. oraz M. K. i J. K. przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Odwołanie od tej decyzji złożyła E. L. działając w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik J. K. i M. K.. E. L. zmarła [...] kwietnia 2023 r.
Zaskarżona decyzja Wojewody Mazowieckiego została wydana 25 września 2023 r. i skierowana, m. in. do E. L.. Oznacza to, że decyzja została skierowana do osoby zmarłej.
Wprawdzie kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera przepisu, który stwierdzałby, że osoba zmarła nie może być stroną w sprawie, jednak wynika to z samej konstrukcji pojęcia strony (por. J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 1996, s. 183) i jej zdolności prawnej, którą ocenia się według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 kpa). Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność prawną. Zgodnie z art. 8 Kodeksu cywilnego każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność prawna osoby fizycznej ustaje z chwilą jej śmierci. Konsekwencją utraty zdolności prawnej jest to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć i prowadzić postępowania administracyjnego oraz wydać decyzji. Należy podkreślić, że wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa (por. wyroki NSA z 18 II 2016 r., sygn. akt I OSK 1150/14, z 1 XII 2015 r., sygn. akt I OSK 626/14, z 14 XI 2001 r., sygn. akt I SA 2462/99).
Na ocenę zaistnienia wad, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa nie ma wpływu to, czy organ wiedział o śmierci strony postępowania oraz czy jego niewiedza była zawiniona czy też nie. Powołany przepis nie nawiązuje do wiedzy organu o okolicznościach skutkujących nieważnością decyzji. Istotne jest, że następcy prawni zmarłej strony nie brali udziału w postępowaniu, a decyzja została skierowana do osoby nieżyjącej. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.
Z przyczyn wyżej omówionych decyzja Wojewody Mazowieckiego jest obarczona wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W tej sytuacji Sąd nie dokonuje merytorycznej oceny decyzji.
Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa i art. 200 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym uzasadnione było treścią art. 119 pkt 1 ppsa.
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu i przeprowadzi postępowanie z udziałem następcy prawnego zmarłej strony.