I SA/WA 1581/23

I SA/Wa 1581/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-11-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj
Łukasz Trochym /przewodniczący sprawozdawca/
Przemysław Żmich
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Minister Rozwoju
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Przemysław Żmich, Protokolant starszy referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2023 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w [...] na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z 30 maja 2023 r. nr DO-II.7610.94.2023.AK w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z 20 kwietnia 2023 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz [...] S.A. w [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z 30 maja 2023 r., nr DO-II.7610.94.2023.AK, Minister Rozwoju i Technologii (dalej jako "Minister/organ"), po rozpatrzeniu odwołania [...] w W. (dalej jako "Skarżąca/[...] SA"), utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] (dalej jako "Wojewoda/organ I instancji") z 20 kwietnia 2023 r., nr [...], odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa, z dniem 27 października 2000 r. przez [...] w W. (dalej jako "[...]") prawa użytkowania wieczystego gruntów położonych w M., obręb [...], [...], oznaczone jako działki nr [...] o pow. 0,0880 ha oraz [...] o pow. 0,5607 ha, uregulowane w księdze wieczystej nr [...] oraz działki nr [...] o pow. 1,0770 ha, uregulowana w księdze wieczystej nr [...], oraz nieodpłatnego prawa własności urządzeń znajdujących się na ww. gruntach.
Zaskarżona decyzja Ministra wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Pismem z 30 grudnia 1998 r., [...] SA wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntów m.in. działki nr [...], [...] oraz [...]. Pismem z 20 czerwca 2016 r. [...] SA zmieniła swój pierwotny wniosek w zakresie podstawy prawnej z art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami na art. 34 ust. 1 i 3 w zw. z art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", oraz rozszerzyła żądanie o działkę nr [...].
Wojewoda, działając na podstawie art. 34 ust. 1 i 3 w zw. z art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", decyzją z 20 kwietnia 2023 r., nr [...], odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez [...] prawa użytkowania wieczystego opisanych powyżej nieruchomości oraz nieodpłatnego prawa własności urządzeń znajdujących się na ww. gruncie. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wyjaśnił, że [...] SA przedłożyła do akt sprawy wyciąg z ewidencji środków trwałych, z którego wynika, iż na działkach nr [...], nr [...], nr [...] zlokalizowane są m.in.: linia kolejowa nr [...], sieć trakcyjna w st. [...], urządzenia przekaźnikowe typu E st. [...] nastawnia MwB, wybudowane w latach 1900-1978. Z pozostałych dowodów przedstawionych przez [...] SA, zdaniem Wojewody wynika, że działki nr [...], nr [...] i nr [...] zajęte są infrastrukturą kolejową składającą się z linii kolejowej nr [...] [...] – [...] w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 8 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. Nr 86, poz.789).
Wojewoda zauważył przy tym, że ze znajdującego się w aktach niniejszej sprawy pisma Prezydenta Miasta [...] z 17 marca 2014 r., nr [...] oraz pisma Wydziału Gospodarki Komunalnej Urzędu Miasta [...] z 12 lutego 2014 r., nr [...] wynika, że w dacie 5 grudnia 1990 r. przez działki nr [...], nr [...] i nr [...] przebiegała droga publiczna - ul. [...] w M. zaliczona do kategorii dróg krajowych, na podstawie Uchwały nr 192 Rady Ministrów z dnia 2 grudnia 1985 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg krajowych (MP. z 1986 r. nr 3, poz. 16). Obecnie ul. [...] w M. stanowi część drogi wojewódzkiej nr [...]. Wobec powyższego Wojewoda uznał, że zajęcie przedmiotowych nieruchomości pod pas drogi publicznej uniemożliwia jej uwłaszczenie na rzecz [...] z uwagi na fakt, iż drogi publiczne są wyłączone z obrotu prawnego, co wynika bezpośrednio z art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 14, poz. 60 ze zm.). Skutkuje to również uznaniem, zdaniem Wojewody, iż sporne grunty nie mogły pozostawać w wyłącznym posiadaniu [...] i nie mogły podlegać uwłaszczeniu jako grunty objęte prawem osób trzecich - zarządcy drogowego.
Pismem z 5 maja 2023 r. [...] SA złożyła odwołanie od ww. decyzji Wojewody podnosząc, że organ I instancji zaniechał poczynienia dokładnych ustaleń faktycznych w sprawie i zastosował normy prawa materialnego do nieprawidłowo ustalonego stanu faktycznego.
Po rozpatrzeniu odwołania [...] SA, Minister uznał, że decyzja Wojewody jest prawidłowa i z tych względów – zaskarżoną do tutejszego Sądu decyzją – utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji Minister wskazał przede wszystkim, że stan faktyczny ustalony przez Wojewodę nie budzi wątpliwości oraz nie został zakwestionowany przez [...] SA. Mając na uwadze powyższe Minister stwierdził, że posiadanie w dniu 5 grudnia 1990 r. przez [...] gruntów Skarbu Państwa obejmujących działki nr [...], nr [...] i nr [...] zostało potwierdzone na podstawie dokumentu wymienionego w § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach, tj. wypisu z ewidencji środków trwałych, prowadzonej przez przedsiębiorstwo PKP, dotyczącego budynków, budowli lub innych urządzeń trwale związanych z gruntem. Wobec powyższego, zdaniem Ministra, spełnione byłyby przesłanki uwłaszczenia zawarte w art. 34 ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" co do przedmiotowych działek. Jednakże w toku postępowania uwłaszczeniowego organ I instancji ustali, iż działki nr [...], nr [...] i nr [...] w części stanowią drogę publiczną, co uniemożliwia wydanie na rzecz [...] SA decyzji uwłaszczeniowej w trybie art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r.
Końcowo Minister wyjaśnił również, że Wojewoda wezwał [...] SA do przedłożenia geodezyjnego projektu podziału działek nr [...], nr [...] i nr [...] – celem wydzielenia części pasa drogowego drogi publicznej wojewódzkiej nr [...] (ul. [...] w M.) od linii kolejowej nr [...] relacji [...]-[...], uzgodniony z zarządcą drogi wojewódzkiej – Prezydentem Miasta [...]. Jak wyjaśniły [...] SA, na przedmiotowy podział zgody nie wyraziły [...] S.A.
Na ww. decyzję Ministra z 30 maja 2023 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły [...] SA, zaskarżając ją w całości. Decyzji zarzucono natomiast naruszenie następujących przepisów prawa, tj.:
1) art. 7 oraz art. 8 k.p.a. poprzez brak podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy;
2) art. 77 § 1 oraz art. 80 w zw. z art. 75 § 1 ab initio k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego;
3) art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 2542), poprzez odmowę stwierdzenia nabycia na rzecz [...] S.A. z dniem 27 października 2000 r. ex lege prawa użytkowania wieczystego.
Z uwagi na powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji Wojewody, jak też o zasądzenie od organu zwrotu kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw, według norm prawem przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skarga jest zasadna.
Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji jest przepis art. 34 ustawy, zgodnie z którym grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy (tj. z dniem 27 października 2000 r.), z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP (ust. 1). Natomiast budynki, inne urządzenia i lokale znajdujące się na tych gruntach stają się z mocy prawa, nieodpłatnie, własnością PKP (ust. 3). Nabycie ww. praw nie może naruszać praw osób trzecich (ust. 4). Stosownie natomiast do treści art. 35 ust. 1 ustawy, nabycie praw, o których mowa w art. 34 ust. 1 i ust. 3, potwierdza wojewoda, w drodze decyzji administracyjnej, po złożeniu wniosku przez PKP lub PKP SA.
Cytowany powyżej przepis art. 34 ust. 1 ustawy określa zatem trzy przesłanki, od których łącznego spełnienia uzależnione jest nabycie przez [...] z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów i własności znajdujących się na nim naniesień. Są to:
1) przysługiwanie Skarbowi Państwa prawa własności do gruntu;
2) posiadanie przez [...] w dniu 5 grudnia 1990 r. tego gruntu oraz;
3) brak po stronie [...] dokumentów o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej.
Przepis art. 34 ust. 1 ustawy wymaga bowiem expressis verbis, aby grunty podlegające uwłaszczeniu na rzecz PKP w dacie 5 grudnia 1990 r. stanowiły własność Skarbu Państwa. Jedynie bowiem grunty stanowiące własność Skarbu Państwa mogą być przedmiotem użytkowania wieczystego PKP. Podstawową zatem przesłanką, wynikającą z tego przepisu jest to, aby nieruchomość, która 5 grudnia 1990 r. znajdowała się w posiadaniu PKP stanowiła w tej dacie własność Skarbu Państwa, tylko bowiem pod tym warunkiem mogła z mocy prawa stać się z dniem wejścia w życie ustawy przedmiotem prawa wieczystego użytkowania PKP (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 2860/12, LEX nr 1518039).
Jak wynika ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, w dniu 5 grudnia 1990 r. prawo własności działek nr [...], nr [...] i nr [...] przysługiwało Skarbowi Państwa, co wynika z informacji z księgi wieczystej nr [...], prowadzonej dla działek nr [...] i nr [...], w której własność Skarbu Państwa została ujawniona na podstawie notarialnych umów sprzedaży sporządzonych w latach 1983-1984 oraz księgi wieczystej nr [...], prowadzonej dla działki nr [...], w której własność Skarbu Państwa została ujawniona na podstawie Traktatu Wersalskiego z dnia 29 czerwca 1919 r. oraz ustawy sejmowej z dnia 14 lipca 1920 r. i z dnia 16 czerwca 1922 r. (Nr 46, poz. 388 D.P.P.). W tym zakresie Sąd podziela zatem stanowisko wyrażone przez organy orzekające, iż zarówno w dacie 5 grudnia 1990 r., jak i 27 października 2000 r., przesłanka własności państwowej wobec ww. działek była spełniona.
W ocenie Sądu, organy przedwcześnie jednak przyjęły, że [...] SA nie wykazała faktu wyłącznego posiadania działki nr [...] w dniu 5 grudnia 1990 r. Istota sporu w powyższej kwestii sprowadza się bowiem do odpowiedzi na pytanie, czy przedmiotowy grunt (działka nr [...]) był w dniu 5 grudnia 1990 r. zajęty w całości pod elementy infrastruktury kolejowej m.in.: tory, sieć trakcyjną, urządzenia przekaźnikowe oraz wiadukt kolejowy składające się, jak twierdzi [...] SA, na czynną linie kolejową nr [...] [...] – [...]. Wniosek taki [...] SA wywodzi chociażby z treści dokumentów przedstawionych w toku postępowania administracyjnego, w tym wykazu środków trwałych dotyczących m.in. działki nr [...] (załącznik do pisma [...] SA z 20 czerwca 2016 r.). Organy stanęły natomiast na stanowisku, że przez działkę nr [...] w dacie 5 grudnia 1990 r. przebiegała droga publiczna - ul. [...] w M., zaliczona wówczas do kategorii dróg krajowych, na podstawie Uchwały nr 192 Rady Ministrów z dnia 2 grudnia 1985 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg krajowych (MP. z 1986 r. nr 3, poz. 16) - obecnie część drogi wojewódzkiej nr [...]. Problem jednak w tym, że jeden z kluczowych dowodów w sprawie na który powołały się organy obu instancji, tj. pismo Prezydenta Miasta [...] z 17 marca 2014 r., nr [...], nie potwierdził zasadności powyższego stanowiska organów w tej sprawie. Przeciwnie, wynika z niego, że działka nr [...] stanowi skarpę zajętą pod tory kolejowe, a w części zadrzewioną. Powyższa informacja nie odzwierciedla bynajmniej stanu zajętości przedmiotowej działki nr [...] pasem drogi publicznej na dzień 5 grudnia 1990 r., co również wynika z ww. pisma Prezydenta Miasta [...] (w przeciwieństwie do pozostałych działek objętych rozstrzygnięciem Wojewody, czyli działek nr [...] oraz [...]). Co więcej, z pisma Wydziału Gospodarki Komunalnej Urzędu Miasta [...] z 12 lutego 2014 r., nr [...] wynika, że "Pozostałe działki wymienione w Waszym piśmie usytuowane są poza pasem drogowym dróg publicznych". W takiej sytuacji organy powinny powyższą kwestie wyjaśnić, chociażby poprzez wezwanie Prezydenta Miasta [...] do udzielenia informacji czy działka nr [...] znajdowała się według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. w pasie drogowym drogi publicznej oraz w jakiej części. Takiej inicjatywny ze strony organów niestety zabrakło. Tym samym, organy pozbawiły się możliwości uzyskania dodatkowego materiału dowodowego pozwalającego na jednoznaczne ustalenie przebiegu pasa drogowego drogi publicznej na działce nr [...] w dniu 5 grudnia 1990 r.
Zwrócić należy także uwagę na fakt, że jak wyjaśnił to w piśmie z 17 marca 2014 r. Prezydent Miasta [...], na podstawie decyzji Urzędu Miejskiego w M. z 22 grudnia 1986 r., nr [...], została naliczona Dyrekcji [...] w K. – Zarząd Budynków opłata z tytułu zarządu gruntami działek nr: [...], [...] oraz [...]. Powyższe może świadczyć o tym, że nieruchomości oznaczone jako działki nr: [...], [...] oraz [...] w dacie relewantnej 5 grudnia 1990 r. mogły pozostawać w zarządzie [...]. W sytuacji bowiem gdy w aktach sprawy brak jest decyzji o przekazaniu nieruchomości w zarząd, co w niniejszej jest okolicznością bezsporną, to w treści decyzji o naliczeniu opłaty rocznej z tytułu zarządu, może znajdować się wzmianka wskazująca na konkretną decyzję administracyjną, na podstawie której zostało ustanowione prawo zarządu. Brak ww. decyzji opłatowej w aktach sprawy nie pozwala jednak w sposób jednoznaczny wyjaśnić powstałych w tym zakresie wątpliwości. Pomimo informacji od Prezydenta, że przedmiotową decyzję przekazał przy piśmie 17 marca 2014 r., nie sposób jednak odnaleźć jej egzemplarza w aktach niniejszej sprawy. Powyższa okoliczność dla niniejszej sprawy ma zasadnicze znaczenie z uwagi na to, że stanowi jedną z niezbędnych przesłanek do zastosowania trybu z art. 34 ustawy – brak po stronie [...] dokumentów o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej. A zatem, fakt ewentualnego dysponowania przez [...] przedmiotowym dokumentem uniemożliwiałby wydanie decyzji w trybie art. 34 ustawy.
Powyższe zaniedbanie organów orzekających w sprawie świadczą, zdaniem Sądu, o naruszeniu przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w stopniu który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie nie został bowiem ustalony stan faktyczny niezbędny do wydania rozstrzygnięcia w sprawie - w konsekwencji czego rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie niepełnego materiału dowodowego. W ocenie Sądu, zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ obowiązek prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Organ jest więc zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie jego oceny z zachowaniem zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.).
Ponownie rozpatrując sprawę Wojewoda, zastosuje się do oceny prawnej, wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku. W tej sytuacji organ I instancji podejmie niezbędne kroki celem uzupełnienia wskazanych powyżej braków w materiale dowodowym, a następnie przeanalizuje ponownie całość dostępnych dokumentów ze szczególnym uwzględnieniem stanu faktycznego dotyczącego posiadania przez [...] działki nr [...] w dniu 5 grudnia 1990 r., jak też kwestii legitymowania się przez [...] prawem do spornych nieruchomości, a następnie skonfrontuje te ustalenia z treścią przywołanego wyżej art. 34 ust. 1 ustawy i oceni możliwość jego zastosowania. Wyniku powyżej oceny Sąd orzekający w żaden sposób nie przesądza. Swoje zaś ustalenia i rozstrzygnięcie Wojewoda wyczerpująco umotywuje w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, sporządzonego zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.
Mając to wszystko na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. Z kolei o kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w punkcie drugim sentencji wyroku.