I SA/Wa 1232/05

I SA/Wa 1232/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-04-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-07-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Miernik /sprawozdawca/
Joanna Banasiewicz /przewodniczący/
Sławomir Antoniuk
Symbol z opisem
6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz asesor WSA Agnieszka Miernik (spr.) asesor WSA Sławomir Antoniuk Protokolant Magdalena Bocianowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] w przedmiocie nabycia mienia państwowego z mocy prawa przez gminę oddala skargę . Sygn. akt I SA/Wa 1232/05 POSTANOWIENIE Dnia 3 kwietnia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz asesor WSA Agnieszka Miernik (spr.) asesor WSA Sławomir Antoniuk Protokolant Magdalena Bocianowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] w przedmiocie nabycia mienia państwowego z mocy prawa przez gminę postanawia odrzucić skargę.
Uzasadnienie
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 3 kwietnia 2006 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
w składzie następującym:
Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz
asesor WSA Agnieszka Miernik (spr.)
asesor WSA Sławomir Antoniuk
Protokolant Magdalena Bocianowska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2006 r.
sprawy ze skargi H. K.
na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej
z dnia [...] marca 2005 r. nr [...]
w przedmiocie nabycia mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
oddala skargę .
UZASADNIENIE
W niniejszej sprawie H. K. i J. D., działające przez
pełnomocnika – adwokata E. W., wniosły skargę na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] marca 2005 r. utrzymującą w mocy decyzję Wojewody
[...] z dnia [...] grudnia 2004 r., którą to decyzją odmówiono wznowienia postępowania
w sprawie nabycia, z mocy prawa, własności udziału [...] części we współwłasności nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów
jako działka nr [...], o pow. [...] m 2, w obrębie [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW
nr [...].
Decyzją z dnia [...] listopada 1997 r. Wojewoda [...], na podstawie art. 5 ust. 1
ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym
i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), stwierdził nabycie przez Gminę L. z mocy prawa nieodpłatnie własności 1/3 nieruchomości położonej w
L. przy ul. [...]. Decyzja ta stała się prawomocna.
Skarżące wystąpiły z wnioskiem o uchylenie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1997 r. na podstawie art. 154 1 § Kpa, a następnie wniosek sprecyzowały
i wystąpiły o wznowienie postępowania zakończonego tą decyzją na podstawie art. 145 § 1
pkt 4 i 5 Kpa.
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. odmówił wznowienia
postępowania w tej sprawie oraz uchylenia i zmiany ostatecznej decyzji Wojewody
[...] z dnia [...] listopada 1997 r. Jako powód takiego rozstrzygnięcia Wojewoda podał,
że H. K. i J. D. nie przysługuje status strony w zakończonym postępowaniu komunalizacyjnym. W uzasadnieniu decyzji podano, że przedmiotowa nieruchomość, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] marca 1991 r.
stała się własnością J. K. (spadkodawcy H. K. i J. D.), z zastrzeżeniem spłaty na rzecz pozostałych uczestników postępowania sądowego, w tym
również Skarbu Państwa. Wysokość spłaty została ostatecznie określona postanowieniem Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] grudnia 1992 r. Spłaty dokonano w dniu 4 października
1993 r., a nabyte prawo własności nieruchomości zostało ujawnione w ewidencji gruntów Miejskiego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w L. J K. jednak nie dopełnił obowiązku ujawnienia nabytego prawa własności nieruchomości w
księdze wieczystej, co skutkowało tym, że przedmiotowa działka nie utraciła przymiotu
mienia ogólnonarodowego (państwowego). Sporna część nieruchomości w dniu 27 maja
1990 r., tj. w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r., stanowiła własność Skarbu Państwa, co potwierdzało badanie hipoteczne księgi wieczystej KW Nr [...].
W odwołaniu Skarżące podniosły, że powinny być stroną postępowania komunalizacyjnego, ponieważ stały się właścicielkami przedmiotowej nieruchomości w
drodze spadkobrania po poprzednim właścicielu, który uzyskał jej własność po zniesieniu współwłasności ze Skarbem Państwa.
Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wskazała, że decyzja organu I instancji jest słuszna
w swej istocie, chociaż w sposób błędny motywowana jest przede wszystkim
konsekwencjami instytucji rękojmi. Wyjaśniono, że J. K. nie mógł być stroną przedmiotowego postępowania komunalizacyjnego zakończonego decyzją ostateczną z dnia
[...] listopada 1997 r. Postępowanie to dotyczyło wyłącznie Skarbu Państwa we
współwłasności, według stanu prawnego z dnia 27 maja 1990 r. Stronami tego postępowania mógł być wyłącznie Skarb Państwa i właściwa gmina, bowiem postępowanie dotyczyło tylko deklaratoryjnego stwierdzenia nabycia własności udziału w nieruchomości, z mocy prawa,
przez Gminę. Zatem nie dotyczyło praw J. K., któremu w dniu 27 maja 1990 r. nie przysługiwał żaden tytuł do udziału, stanowiącego własność Skarbu Państwa. A co za tym idzie postępowanie to nie może dotyczyć też praw skarżących. W postępowaniu toczącym się
na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 19 maja 1990 r. rozpatrywany jest wyłącznie stan prawny nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r., niezależnie od daty wydawania orzeczenia stwierdzającego nabycie własności. Późniejsze zniesienie współwłasności, przejęcie na
własność całej nieruchomości przez poprzednika prawnego skarżących, nie uzasadnia
założenia, że winien on być stroną postępowania komunalizacyjnego. Brak przymiotu strony poprzednika prawnego skarżących, powoduje taki sam brak po stronie skarżących.
W skardze zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na
wynik sprawy, tj. art. 28, art. 145 § 1 pkt 4 i 5 oraz art. 7 Kpa. Jeśli chodzi o naruszenie art.
28 Kpa wskazano, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1997 r. dotyczy bezpośrednio interesu prawnego skarżącej i stanowi przeszkodę do ujawnienia ich prawa własności w stosunku do całej nieruchomości w księdze wieczystej. Wskazano również, że istnienie prawomocnego postanowienia sądu o zniesieniu współwłasności nieruchomości poprzez przyznanie jej na wyłączną własność J K. stanowi przesłankę wznowienia postępowania komunalizacyjnego ze względu na to, że w tym postępowaniu nie brały udziału wszystkie podmioty, których interesów prawnych to postępowanie dotyczyło, a ponadto ze postanowienie to stanowi nowy istotny dla sprawy dowód. Zdaniem skarżącej
organy naruszyły art. 7 Kpa poprzez przyjęcie, że obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia
stanu faktycznego nieruchomości nie obejmuje badania przekształceń własnościowych dotyczących nieruchomości dokonanych z udziałem Skarbu Państwa przed dniem wszczęcia postępowania komunalizacyjnego. W skardze zauważono także, że skoro do czasu wydania decyzji komunalizacyjnej własność nieruchomości przysługuje Skarbowi Państwa, to utrata przymiotu właściciela przez ten podmiot czyni postępowanie komunalizayjne bezprzedmiotowym i powinno zostać umorzone.
Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2006 r. skarga wniesiona przez J. D.
została odrzucona z powodu nieuzupełnienia pełnomocnictwa procesowego umocowującego pełnomocnika E. W. do działania w niniejsze sprawie przed wojewódzkim sądem administracyjnym w jej imieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Przede wszystkim należy podkreślić, że postępowanie o uchylenie decyzji administracyjnej w trybie przewidzianym w art. 151 § 1 pkt 2 w związku z art. 145 kpa jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem jest weryfikacja wydanej decyzji
mającej walor decyzji ostatecznej i stanowi wyjątek od przyjętej w art. 16 kpa zasady
stabilności ostatecznych decyzji administracyjnych. Wzruszenie decyzji w tym trybie może nastąpić tylko wówczas, jeżeli zostanie wykazane, że postępowanie zakończone zakwestionowaną decyzją ostateczną jest dotknięte którąkolwiek z wad określonych w art.
145 § 1 kpa.
Podstawowym zagadnieniem dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest ocena, czy
wniosek złożony przez H. K. i J. D. o wznowienie postępowania w
sprawie zakończonej decyzją Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1997 r. stwierdzającą nabycie przez Gminę L. z mocy prawa nieodpłatnie własności [...] nieruchomości
położonej w L. przy ul. [...], pochodzi od strony w rozumieniu art. 28 kpa.
Postępowanie o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wszczyna się, zgodnie z art. 147 kpa, na żądanie strony lub z urzędu. Zgodnie zaś z art. 28
kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo
kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. O tym, czy istnieje interes prawny decydują normy prawa materialnego, na gruncie których należy rozstrzygać, czy żądanie podmiotu znajduje ochronę w konkretnej normie prawnej.
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że przed zniesieniem współwłasności nieruchomości przy ul. [...] w L w 1992 r. J. K. był właścicielem [...] tej nieruchomości. Pozostała część nieruchomości przysługiwała w [...]
części Skarbowi Państwa, w [...] – J. K. i w [...] – Z. K. Z
dniem wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r.1/3 część nieruchomości przysługująca Skarbowi Państwa stała się z mocy prawa mieniem Gminy L., co znalazło potwierdzenie w decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1997 r.
Zniesienie współwłasności nieruchomości przy ul. [...] i przejęcie na własność całej nieruchomości przez poprzednika prawnego skarżącej nastąpiło mocą postanowienia
Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] grudnia 1992 r., a więc po dacie przejścia nieruchomości na Gminę z mocy prawa, ale przed wydaniem decyzji o nieodpłatnym nabyciu z mocy prawa.
W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, iż stronami postępowania komunalizacyjnego są Skarb Państwa jako właściciel mienia, gmina, która mienie to
przejmuje oraz osoby powołujące się na dokumenty świadczące, że im, a nie Skarbowi
Państwa, przysługiwało w dniu 27 maja 1990 r. prawo własności do komunalizowanego
mienia.
Organ prowadzący postępowanie nadzorcze wskazał w uzasadnieniu decyzji, że stronami postępowania komunalizacyjnego są tylko Skarb Państwa i właściwa miejscowo gmina, gdyż przedmiotem postępowania komunalizacyjnego jest wyłącznie przekształcenie własnościowe, zachodzące pomiędzy Skarbem Państwa a zainteresowaną gminą w odniesieniu do mienia ogólnonarodowego. Stronami postępowania komunalizacyjnego są zatem Skarb Państwa –
jako dotychczasowy właściciel mienia – i właściwa gmina, gdyż postępowanie to dotyczy interesu prawnego wymienionych podmiotów. Natomiast inne podmioty mogą brać udział w postępowaniu komunalizacyjnym, jeżeli wykażą, że mienie to stanowi ich własność i nie podlega komunalizacji.
Jak wynika z uzasadnienia skargi, co do pojęcia strony w postępowaniu administracyjnym, skarżąca przywołuje również powyższe stanowisko. Jednakże dowodzi, że interes prawny skarżącej w postępowaniu komunalizacyjnym wynika z późniejszych zdarzeń,
w wyniku których jej poprzednik prawny – J. K. stał się właścicielem całej nieruchomości. Te jednak okoliczności, co wskazano jak wyżej, nie są respektowane w postępowaniu komunalizacyjnym.
Należy podnieść, że w świetle przepisów ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach
samorządowych dla komunalizacji mienia ogólnonarodowego z mocy prawa decydujące znaczenie ma stan prawny i faktyczny dotyczący całego mienia istniejący w dniu 27 maja
1990 r., tj. w dniu wejścia w życie powołanej ustawy. Wszelkie zatem zmiany tak stanu
faktycznego jak i prawnego, które nastąpiły po tym dniu nie mogą mieć znaczenia prawnego
dla postępowania komunalizacyjnego.
Badając niniejszą sprawę, znaczenie należy przypisać dwóm kwestiom, a mianowicie charakterowi decyzji administracyjnej stwierdzającej nabycie prawa własności i - przede wszystkim - charakterowi samego tego nabycia. Obie te kwestie były już przedmiotem
rozważań Sądu Najwyższego w orzeczeniach wydanych w innych sprawach. Zajmowano się nimi w szczególności w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 29 lipca 1993 r. III CZP 64/93 (OSNCP 1993, z. 12, poz. 209). W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy zajmował się charakterem decyzji wydanej na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 cytowanej wyżej ustawy i uznał, że w sytuacji, gdy do nabycia własności nieruchomości na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy konieczne jest kumulatywne spełnienie przesłanek pozytywnych, przewidzianych tym przepisem, i niewystępowanie przesłanek negatywnych, przewidzianych w art. 12 cyt. ustawy, decyzja administracyjna stwierdzająca to nabycie stanowi akt deklaratoryjny, ale konieczny i zawierający sui generis element konstytutywny; dopiero bowiem od chwili wydania decyzji administracyjnej gmina może skutecznie powołać się na swoje prawo.
Decydujący dla rozstrzygnięcia jest jednak sam charakter tego nabycia. W doktrynie rozróżnia się, między innymi, pierwotne i pochodne nabycie prawa własności. Nabycie prawa ma charakter pierwotny, gdy jest ono niezależne od jakiegokolwiek z istniejących praw podmiotowych, nabycie pochodne zaś następuje w uzależnieniu od już istniejącego prawa podmiotowego. Przy nabyciu pierwotnym nabycie własności następuje bez względu na to, w jakim zakresie przysługiwało poprzedniemu właścicielowi, a zatem w zasadzie wolne jest od wszelkich obciążeń. Natomiast nabycie pochodne jest przejawem następstwa prawnego
między dotychczasowym właścicielem a nabywcą. W powołanej już wyżej uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 29 lipca 1993 r. III CZP 64/93 Sąd Najwyższy uznał, że nabycie przez gminę mienia na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. ma charakter pochodny. Dla uzasadnienia tego stanowiska podniesiono, że nabycie mienia przez gminę uzależnione jest od istnienia i charakteru uprawnień do tego mienia po stronie Skarbu
Państwa lub państwowych osób prawnych oraz że nabycie mienia komunalnego stanowi w istocie uwłaszczenie gmin częścią mienia ogólnonarodowego, a nie uwłaszczenie
poprzedzone wywłaszczeniem i to dokonanym aktem ustawowym. Pogląd powyższy, zgodny
ze stanowiskiem doktryny należy podzielić. Jego konsekwencją musi być przyjęcie, że gmina, która na podstawie art. 5 ust. 1 powołanej wyżej ustawy z dnia 10 maja 1990 r. nabyła
własność nieruchomości, która w wyniku zniesienia współwłasności stała się własnością J. K., jako następca tegoż Skarbu Państwa jest zobowiązana do
zaspokojenia roszczenia spadkobierców.
Jednakże roszczenie to nie daje przymiotu strony w postępowaniu komunalizacyjnym. Należy ono do sfery roszczeń cywilno-prawnych i może być dochodzone w postępowaniu
przed sądami powszechnymi.
Ustalenia organu co do podmiotowego zakresu postępowania komunalizacyjnego odnoszącego się do przedmiotowej nieruchomości są prawidłowe. Nieruchomość przy ul. [...] w L. stanowiła w dniu 27 maja 1990 r. w [...] własność Skarbu Państwa, a zatem postępowanie komunalizacyjne dotyczące tego udziału we współwłasności
nieruchomości nie dotyczyło praw J. K. Brak przymiotu strony poprzednika prawnego skarżącej, powoduje taki sam brak po stronie skarżącej.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 7 Kpa należy stwierdzić, że organ dysponował stosownym materiałem dowodowym i prawidłowo go ocenił, a także właściwie zastosował przepisy proceduralne oraz przepisy prawa materialnego tj. ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32 poz. 191 z póz. zm.). Skarżąca nie wykazała, że ma ujawniony tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r., co mogłoby
stanowić źródło jej interesu prawnego w postępowaniu komunalizacyjnym. W związku z tym
na wniosek skarżącej nie mogło być wznowione postępowanie, bowiem zgodnie z art. 147
kpa wznowienie następuje tylko na żądanie strony lub z urzędu.
Wobec powyższego skarga nie mogła być uwzględniona, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.
POSTANOWIENIE
Dnia 3 kwietnia 2006 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
w składzie następującym:
Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz
asesor WSA Agnieszka Miernik (spr.)
asesor WSA Sławomir Antoniuk
Protokolant Magdalena Bocianowska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2006 r.
sprawy ze skargi J. D.
na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej
z dnia [...] marca 2005 r. nr [...]
w przedmiocie nabycia mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
postanawia
odrzucić skargę.
UZASADNIENIE
H. K. i J. D., działające przez pełnomocnika – adwokata E. W., w dniu 30 maja 2005 r. wniosły skargę na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] marca 2005 r. utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2004 r. w przedmiocie odmowy wznowienia
postępowania w sprawie stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez gminę mienia państwowego oraz uchylenia i zmiany ostatecznej decyzji Wojewody [...] z
dnia [...] listopada 1997 r. w tej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wezwał pełnomocnika skarżących do uzupełnienia braków formalnych skargi, w terminie 30 dni, pod
rygorem jej odrzucenia, poprzez złożenie pełnomocnictwa procesowego do występowania w imieniu J. D. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym
w Warszawie w sprawie ze skargi na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej. Wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi w dniu [...] lipca 2005 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru wezwania k-17). W odpowiedzi na wezwanie Sądu
pełnomocnik H. K. – adwokat E. W. wyjaśniła, że J.
D. nie udzieliła jej pełnomocnictwa do reprezentowania jej w niniejszej sprawie
i omyłkowo została wskazana jako skarżąca, podczas gdy powinna występować
w charakterze uczestnika postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 37 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o
postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis
pełnomocnictwa (w powyższym przypadku powinno to nastąpić z chwilą wniesienia skargi). Zważywszy na to, że skarga została wniesiona zarówno w imieniu H. K. jak i J. D., a w aktach sprawy znajduje się jedynie
pełnomocnictwo procesowe dla adwokata E. W. udzielone przez H. K., a także biorąc pod uwagę to, że nie zostało wykazane, że J. D. udzieliła umocowanie pełnomocnikowi E. W. do działania w niniejszej sprawie, skargę wniesioną przez J. D. należało odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Mając powyższe na uwadze Sąd postanowił jak w sentencji.