I SA/Wa 1069/05
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz poprzedzającą ją decyzję, które dotyczyły odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Urzędu do Spraw Wyznań z 1962 r. w przedmiocie przejęcia nieruchomości ziemskiej Diecezji Rzymsko-Katolickiej w P. na własność Państwa. Skarżąca Diecezja podnosiła, że przejęcie nastąpiło z rażącym naruszeniem przepisów ustawy z 1950 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji dwukrotnie odmawiał stwierdzenia nieważności, uznając część orzeczenia z 1962 r. za decyzję administracyjną, a część za zaświadczenie potwierdzające przejście własności z mocy prawa. Sąd administracyjny uznał jednak, że postępowanie przed organem było obarczone istotnymi wadami proceduralnymi. W szczególności wskazano na naruszenie art. 61 § 4 k.p.a. (brak zawiadomienia stron o wszczęciu postępowania nadzorczego) oraz art. 10 § 1 k.p.a. (brak zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu, w tym możliwości zapoznania się z aktami). Ponadto, organ nie zebrał wyczerpująco materiału dowodowego, opierając się na kserokopiach dokumentów niespełniających warunków dokumentu urzędowego i nie gromadząc własnych dowodów. Sąd podkreślił, że wznawianie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wymaga spełnienia określonych przesłanek, a samo przejście własności nieruchomości z mocy prawa nie wyklucza możliwości kontroli administracyjnej w zakresie, w jakim orzeczenie miało charakter decyzji administracyjnej. Sąd wskazał również na potrzebę ustalenia aktualnych właścicieli nieruchomości w ponownym postępowaniu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja przepisów dotyczących przejmowania nieruchomości kościelnych na podstawie ustawy z 1950 r., a zwłaszcza stosowanie przepisów k.p.a. o stwierdzaniu nieważności decyzji do orzeczeń o charakterze zaświadczenia lub deklaratoryjnym.
Dotyczy specyficznego stanu prawnego związanego z ustawą z 1950 r. i orzeczeniami z tamtego okresu. Nacisk na wady proceduralne, a nie merytoryczne rozstrzygnięcie kwestii własności.
Zagadnienia prawne (3)
Czy orzeczenie Urzędu do Spraw Wyznań z 1962 r. w części stwierdzającej przejście nieruchomości ziemskiej związku wyznaniowego na własność Państwa z mocy prawa, może być przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności na podstawie art. 156 k.p.a.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w tej części orzeczenie to stanowiło zaświadczenie potwierdzające zaistnienie okoliczności faktycznych przewidzianych w ustawie, a nie decyzję administracyjną, do której miałyby zastosowanie przepisy o stwierdzaniu nieważności decyzji.
Uzasadnienie
Ustawa z 1950 r. przewidywała przejście nieruchomości z mocy prawa, a orzeczenie organu miało charakter deklaratoryjny lub potwierdzający zaistniałe skutki prawne, a nie konstytutywny. Przepisy o stwierdzaniu nieważności decyzji administracyjnych nie miały zastosowania do tego typu aktów.
Czy postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego zostało przeprowadzone z poszanowaniem zasad procesowych Kodeksu postępowania administracyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, postępowanie zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Uzasadnienie
Organ naruszył art. 61 § 4 k.p.a. (brak zawiadomienia stron o wszczęciu postępowania) oraz art. 10 § 1 k.p.a. (brak zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu, w tym możliwości zapoznania się z aktami i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów). Ponadto, materiał dowodowy nie został zebrany w sposób wyczerpujący.
Czy ustawa z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego umożliwiała poręczenie własności gospodarstwa rolnego proboszczowi?
Odpowiedź sądu
Nie, ustawa ta umożliwiała jedynie poręczenie proboszczowi posiadania gospodarstwa rolnego, a nie poręczenie własności.
Uzasadnienie
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał, że ustawa z 1950 r. nie przewidywała możliwości poręczenia własności, a jedynie posiadania gospodarstwa rolnego przez proboszcza.
Przepisy (19)
Główne
Dz. U. Nr 9, poz. 87 ze zm. art. 4 § ust. 1
Ustawa z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego
Określa, że o tym, czy nieruchomość ziemska posiada charakter nieruchomości związku wyznaniowego, orzeka Minister Administracji Publicznej.
Dz. U. Nr 9, poz. 87 ze zm. art. 4 § ust. 4
Ustawa z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego
Wszelkie ulegające przejęciu nieruchomości ziemskie przechodzą z dniem wejścia w życie ustawy z mocy prawa na własność Państwa. Minister Administracji Publicznej orzeka jedynie o tym, czy nieruchomość ziemska posiada charakter związku wyznaniowego.
PPSA art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uwzględnienia skargi w przypadku naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
k.p.a. art. 61 § § 4
Kodeks postępowania administracyjnego
O wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie.
k.p.a. art. 10 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada czynnego udziału stron w każdym stadium postępowania, w tym możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji.
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu administracji zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.
Pomocnicze
Dz. U. Nr 9, poz. 87 ze zm. art. 4 § ust. 2
Ustawa z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego
Dz. U. Nr 9, poz. 87 ze zm. art. 2 § ust. 2
Ustawa z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego
k.p.a. art. 156
Kodeks postępowania administracyjnego
Przepisy dotyczące stwierdzania nieważności decyzji administracyjnych, które nie miały zastosowania do zaświadczenia.
k.p.a. art. 158 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Dz. U. z 1989 r. Nr 29, poz. 154 ze zm. art. 61 § ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej
Umożliwia osobom prawnym Kościoła Katolickiego dochodzenie roszczeń w szczególnym trybie.
PPSA art. 133 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy.
PPSA art. 152
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji.
PUSA art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
k.p.a. art. 76
Kodeks postępowania administracyjnego
Warunki uznania dokumentu za urzędowy.
k.p.a. art. 157 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.
k.p.a. art. 157 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji następuje w drodze decyzji.
k.p.a. art. 145 § § 1 pkt 4
Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawa do wznowienia postępowania w przypadku pominięcia strony w postępowaniu.
k.p.a. art. 147
Kodeks postępowania administracyjnego
Zakres postępowania w sprawie wznowienia postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez organ administracji przepisów postępowania, w szczególności zasad czynnego udziału stron i prawidłowego zbierania materiału dowodowego. • Niewłaściwe zakwalifikowanie części orzeczenia z 1962 r. jako zaświadczenia, podczas gdy mogło ono mieć charakter decyzji administracyjnej podlegającej kontroli w trybie stwierdzenia nieważności.
Odrzucone argumenty
Argumenty Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji dotyczące braku możliwości wzruszenia orzeczenia z 1962 r. w części dotyczącej przejścia własności na Państwo z mocy prawa oraz dotyczące braku podstaw do stwierdzenia nieważności części orzeczenia, która była decyzją administracyjną.
Godne uwagi sformułowania
Przejście nieruchomości z mocy prawa oznacza, że zbyteczne i niedopuszczalne jest wydawanie w takiej sprawie jakiejkolwiek decyzji o charakterze konstytutywnym, bowiem decyzja taka byłaby bezprzedmiotowa. • Ustawa nie zawiera także upoważnienia do wydawania decyzji deklaratoryjnej, potwierdzającej zdarzenie prawne, jakim było przejście własności nieruchomości na rzecz Państwa. • Wymieniona w tym punkcie część orzeczenia Urzędu do Spraw Wyznań jest zaświadczeniem. • Organ naruszył art. 61 § 4 k.p.a., który stanowi, że o wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. • Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone także z naruszeniem przepisu art. 10 § 1 k.p.a., który ustanawia zasadę udziału stron w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienie im wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów.
Skład orzekający
Daniela Kozłowska
przewodniczący sprawozdawca
Marta Laskowska
członek
Mirosław Gdesz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przejmowania nieruchomości kościelnych na podstawie ustawy z 1950 r., a zwłaszcza stosowanie przepisów k.p.a. o stwierdzaniu nieważności decyzji do orzeczeń o charakterze zaświadczenia lub deklaratoryjnym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego związanego z ustawą z 1950 r. i orzeczeniami z tamtego okresu. Nacisk na wady proceduralne, a nie merytoryczne rozstrzygnięcie kwestii własności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy historycznego przejęcia mienia kościelnego i jego prawnej kwalifikacji, a także podkreśla znaczenie prawidłowego prowadzenia postępowań administracyjnych. Jest interesująca dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i nieruchomościach.
“Wady proceduralne uchyliły decyzje w sprawie przejęcia nieruchomości kościelnej sprzed ponad 40 lat.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.