Pełny tekst orzeczenia I SA/Sz 67/26

I SA/Sz 67/26 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2026-06-17
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2026-02-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Elżbieta Dziel
Jolanta Kwiecińska
Wiesława Achrymowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Stwierdzono bezskuteczność czynności
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 1691
art.73 par.1, art.262 par.1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 2026 poz 143
art.146 par.1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Dziel, Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska Protokolant starszy sekretarz sądowy [...] po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 17 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi F. P. na [...] Inne z dnia [...] grudnia 2025 r. w przedmiocie wydania dokumentów z akt sprawy I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej [...]; II. zasądza od Inne na rzecz strony skarżącej F. P. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Stan sprawy przedstawia się następująco:
Naczelnik Urzędu Skarbowego w D. P. (organ), w związku z wnioskiem F. P. (spółka) z 16 grudnia 2025 r. o wydanie uwierzytelnionych kopii operatów szacunkowych z [...] oraz z [...] 2024 r., pismem z [...] grudnia 2025 r. poinformował spółkę, że wydanie poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisów/kopii dokumentów stanowi czynność urzędową, podlegającą opłacie skarbowej. Opłata ta naliczana jest zgodnie z częścią II załącznika do ustawy o opłacie skarbowej (Dz.U.2025.1154 ze zm. - u.o.s.) i wynosi [...] zł za każdą rozpoczętą stronę poświadczonego dokumentu.
Organ zaznaczył, że status strony postępowania administracyjnego nie stanowi przesłanki, zwalniającej z obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej za poświadczenie zgodności odpisów z oryginałem.
W podstawie prawnej przyjętego stanowiska organ powołał się na art. 73 § 1, art. 262 § 1 pkt 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2025.1691 - K.p.a.).
W podsumowaniu organ stwierdził, że w przypadku nieuiszczenia należnej opłaty skarbowej wniosek spółki o wydanie uwierzytelnionych kopii wymienionych operatów szacunkowych nie może zostać zrealizowany.
W następstwie opisanego wyżej pisma z 31 grudnia 2025 r. spółka złożyła skargę na czynność organu, polegającą na uzależnieniu wydania poświadczonych odpisów dokumentów z akt sprawy egzekucyjnej od uiszczenia opłaty skarbowej.
Spółka nawiązała przy tym do art. 3 § 2 pkt 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2026.143 ze zm. - P.p.s.a.).
Zarzuciła organowi naruszenie:
- art. 73 § 1 K.p.a. przez bezprawne ograniczenie prawa strony do uzyskania odpisów dokumentów z akt sprawy;
- art. 76a § 2 K.p.a. z powodu niezastosowania tego przepisu prawa;
- art. 8 K.p.a., który stanowi zasadę pogłębiania zaufania do organów administracji;
- art. 77 § 1 K.p.a. ze względu na utrudnianie spółce dostępu do materiału dowodowego sprawy;
- ustawy o opłacie skarbowej w wyniku objęcia zakresem tej ustawy czynności w postaci udostępnienia odpisów z akt sprawy stronie postępowania.
W następstwie formułowanych zarzutów spółka wniosła o:
- stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności materialno-technicznej; - zobowiązanie organu do wydania spółce poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisów operatów szacunkowych z [...] 2022 r. i z [...] 2024 r., znajdujących się w aktach postępowania egzekucyjnego;
- zasądzenie kosztów postępowania sądowego.
Spółka argumentowała, że przed organem toczy się postępowanie egzekucyjne dotyczące nieruchomości, w którym spółka jest stroną. Na potrzeby tego postępowania sporządzone zostały operaty szacunkowe z [...] 2022 r. oraz [...] 2024 r., które stanowią część akt sprawy egzekucyjnej. Spółka wystąpiła do organu o wydanie poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisów powyższych dokumentów. Jako strona postępowania egzekucyjnego ma bowiem prawo "do akt sprawy". Organ odmówił realizacji wniosku spółki, żądając uiszczenia opłaty skarbowej.
Zdaniem spółki, z art. 73 § 1, art. 76a § 2 K.p.a. wynika, że:
- nie przewidują obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej;
- nie odsyłają w tym zakresie do ustawy o opłacie skarbowej.
Spółka argumentowała, że ustawa o opłacie skarbowej dotyczy poświadczania dokumentów na wniosek podmiotów zewnętrznych. Nie dotyczy strony, która chce zrealizować, przysługujące jej ustawowe prawo "do akt sprawy administracyjnej".
Wobec tego, w ocenie spółki, organ bez podstawy prawnej uzależnił realizację prawa strony "do akt sprawy administracyjnej" od uiszczenia opłaty skarbowej.
Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej czynności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Skarga spółki zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana czynność organu nie jest zgodna z prawem.
Stosownie do art. 3 § 1 P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
Następnie według art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1131, 1423, 1820 i 1863), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Z art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., konstytuującego elementy pojęcia aktów i czynności, o których w nim mowa, wynika - jak podkreśla się w literaturze przedmiotu oraz w orzecznictwie (por. J.P. Tarno, W. Chróścielewski, Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2011, s. 375; R. Stankiewicz, Inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej jako przedmiot kontroli sądu administracyjnego (art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a.), Przegląd Prawa Publicznego 2010, nr 11, s. 41; postanowienia sygn.: I OSK 1756/06, I OSK 1784/06) - że akty i czynności te: nie mają charakteru decyzji lub postanowienia, gdyż te są zaskarżalne na podstawie art. 3 § 2 pkt 1, pkt 2, pkt 3 P.p.s.a.; są podejmowane w sprawach indywidualnych, albowiem akty o charakterze ogólnym zostały wymienione w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 P.p.s.a.; muszą mieć charakter publicznoprawny; dotyczą (bezpośrednio lub pośrednio) uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co odnosi się zarówno do działań pozytywnych dla ich adresata, jak i działań negatywnych wyrażających się - co trzeba podkreślić - w odmowie wydania aktu, czy podjęcia innej czynności (por. również B. Adamiak, Z problematyki właściwości sądów administracyjnych (art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a.), Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2006, nr 2, s. 18-19, a także przykładowo postanowienie sygn. II SA 1247/97, Orzecznictwo Sądów Polskich 1999, z. 2, poz. 25).
Z aktem lub czynnością w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. mamy do czynienia w przypadku, gdy dany akt lub czynność ustala (odmawia ustalenia), stwierdza (odmawia stwierdzenia), potwierdza (odmawia potwierdzenia) uprawnienia lub obowiązki określone przepisami prawa administracyjnego. Musi więc istnieć ścisły związek między ustaleniem, stwierdzeniem lub ich potwierdzeniem (oraz ich odmowami), a możliwością realizacji uprawnienia (lub obowiązku), wynikającego z przepisu prawa (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz s. 61, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2005).
W świetle powyższego, pismo z 31 grudnia 2025 r., w którym organ z jednej strony żądał od spółki uiszczenia opłaty skarbowej, a z drugiej strony uzależnił wydanie uwierzytelnionych odpisów z akt postępowania egzekucyjnego od uiszczenia opłaty skarbowej, należało ocenić jako czynność materialno -techniczną w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Ma ona bowiem charakter odrębny od samego toku postępowania egzekucyjnego. Niewątpliwie stanowczo wyznaczyła zakres obowiązków i uprawnień spółki.
Rzecz jednak w tym, że kontrolowana czynność materialno-techniczna organu nie mogła zostać zaakceptowana z punktu widzenia prawa.
Uzasadnienie aktów, czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, powinno spełniać rolę informacyjną, edukacyjno-perswazyjną w stosunku do ich adresatów i umożliwiać kontrolę ich poprawności. Jak wskazuje się w orzecznictwie, obowiązek uzasadnienia aktów lub czynności dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a.) wynika właśnie między innymi z kompetencji sądów administracyjnych, które - sprawując kontrolę takich aktów - muszą znać motywy, jakimi kierował się organ, wydając określony akt lub podejmując określoną czynność.
Wobec tego motywy, które legły u podstaw odmowy uwzględnienia wniosku spółki, organ miał obowiązek wyczerpująco przedstawić, aby spółka mogła poznać tok rozumowania prawnego organu i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ.
Tymczasem organ ograniczył się do stwierdzenia, że ma do czynienia z kosztami poniesionymi na żądanie strony w rozumieniu art. 262 § 1 pkt 2 K.p.a. i na tym poprzestał. Przemilczał ustawowe zasady wydawania uwierzytelnionych odpisów z akt postępowania egzekucyjnego oraz wymiaru kosztów, o czym będzie mowa w dalszej części niniejszego uzasadnienia.
W następstwie oznacza to, że organ formą czynności materialno-technicznej w istocie rzeczy zastąpił ustawowe reguły załatwienia wniosku spółki. Czynność podjętą w takich warunkach i z takim skutkiem należy oceniać w kategorii czynności materialno-technicznej, podlegającej sądowej kontroli legalności.
Wymaga odnotowania art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2026.268 ze zm. - u.p.e.a.), w myśl którego, jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej:
1) do czynności wierzyciela podejmowanych przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie niniejszej ustawy,
2) w postępowaniu egzekucyjnym
- przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio.
Z kolei art. 63 § 1 K.p.a. stanowi, że podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia) wnosi się na piśmie, za pomocą telefaksu lub ustnie do protokołu. Podania utrwalone w postaci elektronicznej wnosi się na adres do doręczeń elektronicznych lub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym organu administracji publicznej. Jeżeli przepisy odrębne nie stanowią inaczej, podania wniesione na adres poczty elektronicznej organu administracji publicznej pozostawia się bez rozpoznania.
W art. 73 K.p.a. ustawodawca przyjął, że strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania (§ 1).
Czynności określone w § 1 są dokonywane w lokalu organu administracji publicznej w obecności pracownika tego organu (§ 1a).
Wgląd w akta sprawy w przypadku, o którym mowa w art. 236 § 2, następuje z pominięciem danych osobowych osoby składającej skargę (§ 1b).
Strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony (§ 2).
Organ administracji publicznej może zapewnić stronie dokonanie czynności, o których mowa w § 1, w swoim systemie teleinformatycznym, po uwierzytelnieniu strony w sposób określony w art. 20a ust. 1 albo 2 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (§ 3).
Następnie według art. 261 K.p.a., jeżeli strona nie wpłaciła należności tytułem opłat i kosztów postępowania, które zgodnie z przepisami powinny być uiszczone z góry, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie wyznaczy jej termin do wniesienia tych należności. Termin ten nie może być krótszy niż siedem dni, a dłuższy niż czternaście dni (§ 1).
Jeżeli w wyznaczonym terminie należności nie zostaną uiszczone, podanie podlega zwrotowi lub czynność uzależniona od opłaty zostanie zaniechana (§ 2).
Na postanowienie w sprawie zwrotu podania służy zażalenie (§ 3).
Organ powinien jednak załatwić podanie mimo nieuiszczenia należności:
1) jeżeli za niezwłocznym załatwieniem przemawiają względy społeczne lub wzgląd na ważny interes strony;
2) jeżeli wniesienie podania stanowi czynność, dla której jest ustanowiony termin zawity;
3) jeżeli podanie wniosła osoba zamieszkała za granicą (§ 4).
W dalszej kolejności stosownie do art. 263 K.p.a. do kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56, koszty spowodowane oględzinami na miejscu, koszty doręczenia stronom pism urzędowych, a także koszty mediacji (§ 1).
Organ administracji publicznej może zaliczyć do kosztów postępowania także inne koszty bezpośrednio związane z rozstrzygnięciem sprawy (§ 2).
W myśl art. 264 K.p.a. jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustali w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia (§ 1).
Jeżeli w sprawie została przeprowadzona mediacja, organ administracji publicznej, niezwłocznie po doręczeniu protokołu z przebiegu mediacji, wydaje postanowienie w sprawie ustalenia wysokości kosztów mediacji (§ 1a).
Na postanowienie w sprawie kosztów postępowania osobie zobowiązanej do ich poniesienia służy zażalenie (§ 2).
Z kolei art. 265 K.p.a. mówi o tym, że wszelkie nieuiszczone w terminie opłaty i koszty postępowania oraz inne należności wynikłe z tego postępowania podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o egzekucji administracyjnej świadczeń pieniężnych.
Ponadto zgodnie z art. 1 ust. 1 u.o.s. opłacie skarbowej podlega:
1) w sprawach indywidualnych z zakresu administracji publicznej:
a) dokonanie czynności urzędowej na podstawie zgłoszenia lub na wniosek,
b) wydanie zaświadczenia na wniosek,
c) wydanie zezwolenia (pozwolenia, koncesji);
2) złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa lub prokury albo jego odpisu, wypisu lub kopii - w sprawie z zakresu administracji publicznej lub w postępowaniu sądowym.
W przedstawionym stanie prawnym wniosek spółki o wydanie z akt postępowania egzekucyjnego uwierzytelnionych odpisów operatów szacunkowych stanowił żądanie w rozumieniu art. 63 § 1 K.p.a.
Natomiast art. 73 § 2 K.p.a. dla uwzględnienia takiego wniosku wymaga od spółki wykazania ważnego interesu, co organ dotychczas pozostawił poza zakresem swojej uwagi.
Co więcej, w przypadku istnienia ważnego interesu spółki organ ma ustawowy obowiązek wziąć pod uwagę art. 261 § 4 K.p.a., a więc rozwiązanie, w którym organ powinien załatwić podanie mimo nieuiszczenia należności.
Jeśli natomiast organ brak opłaty skarbowej powiązał z odmową uwzględnienia wniosku spółki, to o takiej sytuacji stanowi art. 261 § 2, § 3 K.p.a., co organ również konsekwentnie przemilczał.
W przypadku sporu o obowiązek poniesienia opłaty skarbowej, do obowiązków organu należało także rozważenie odpowiedniego zastosowania art. 262, art. 264 K.p.a., a w szczególności na czym - co do zasady - polega odpowiednie stosowanie przepisów prawa, jakie może przybrać formy i jaka z nich jest adekwatna do tego konkretnego wniosku spółki o wydanie z akt postępowania egzekucyjnego uwierzytelnionych odpisów operatów szacunkowych.
W podsumowaniu sąd ocenia że w okolicznościach analizowanej sprawy pismo organu z 31 grudnia 2025 r. należało zakwalifikować jako czynność materialno-techniczną w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., mocą której organ z jednej strony odmówił spółce wydania uwierzytelnionych odpisów z akt postępowania egzekucyjnego. Z drugiej strony przesądził o obowiązku spółki uiszczenia opłaty skarbowej, jej wymiaru. W tej formie - czynności materialno -technicznej - organ załatwił wniosek spółki bez wyjaśnienia dlaczego odszedł od przytoczonych wyżej rozwiązań prawnych przewidzianych w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 18 pkt 2 u.p.e.a.
W konsekwencji na obecnym etapie sądowej kontroli legalności przedwczesne okazało się rozstrzyganie przez sąd o prawie spółki do uzyskania wnioskowanych uwierzytelnionych odpisów operatów szacunkowych oraz o obowiązku spółki ponoszenia opłaty skarbowej. Organ bowiem nie załatwił omawianego wniosku spółki, kierując się adekwatnymi przepisami prawa.
W następstwie podjęta przez organ czynność o charakterze materialno -technicznym nie spełniła kryterium legalności.
W dalszym postępowaniu organ uwzględni stanowisko prawne sądu.
Z powodów omówionych wyżej sąd stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności na podstawie art. 146 § 1 P.p.s.a.
Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego uzasadnia art. 200, art. 209 P.p.s.a.
Obejmują one wpis od skargi (200 zł).