Pełny tekst orzeczenia I SA/RZ 31/25

I SA/Rz 31/25 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-04-01
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-01-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Piotr Popek /przewodniczący/
Małgorzata Niedobylska /sprawozdawca zdanie odrebne/
Jarosław Szaro
Symbol z opisem
6531 Dotacje oraz subwencje z budżetu państwa, w tym dla jednostek samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne
Oświata
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 737
122 ust. 1, 11, art. 122 ust.7
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, Sędzia WSA Jarosław Szaro, Protokolant specjalista Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi B. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 28 listopada 2024 r. nr SKO.408.OŚ.1389.4.2024 w przedmiocie odmowy przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi B. R. (dalej: wnioskodawca/skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: SKO/organ odwoławczy) z 28 listopada 2024 r. nr SKO.408.OŚ.1389.4.2024, którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 4 października 2024 r. nr 2/2024/O w sprawie odmowy przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.
Jak wynika z uzasadnienia decyzji i akt sprawy w dniu 18 września 2024 r. do Urzędu Gminy [...] wpłynął wniosek B. R., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą P. o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika J. R.. Kształcenie odbywało się w formie nauki zawodu: rolnik.
Do wniosku skarżący dołączył:
- umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego z dnia 1 września 2021 r.; nauka zawodu miała trwać od 1 września 2021 r. do dnia zdania egzaminu zawodowego, nie dłużej jednak niż do dnia 31 sierpnia 2024 r.,
- świadectwo potwierdzające kwalifikację w zawodzie, potwierdzające zdanie egzaminu na rolnika z dnia 27 marca 2024 r.,
- świadectwo ukończenia szkoły zasadniczej oraz technikum pracodawcy,
- oświadczenie o otrzymanej pomocy de minimis wraz z formularzem informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis.
Decyzją z 4 października 2024 r. Wójt Gminy [...]odmówił skarżącemu dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przytoczył treść przepisów art. 122 ust. 1 i 2 oraz ust.7 ustawy z dnia 24 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737 ze zm. – dalej: ustawa Prawo oświatowe), które ustanawiają warunki przyznania dofinansowania.
Mając na uwadze powyższe unormowania organ stwierdził, że przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika J. R. nie jest możliwe z uwagi na niedochowanie terminu na złożenie wniosku o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Organ wyjaśnił, że z przedstawionych przez wnioskodawcę dokumentów wynika, że w okresie od 1 września 2021 r. do 31 sierpnia 2024 r., na mocy umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego, kształcił młodocianego pracownika J. R. w formie nauki zawodu rolnik. Młodociany w dniu 27 marca 2024 r. zdał egzamin potwierdzający kwalifikacje w zawodzie prowadzenie produkcji rolniczej, wyodrębnionej w zawodach rolnik, technik agrobiznesu, technik rolnik. Organ wskazał, że zgodnie z art. 122 ust. 7 ww. ustawy, wniosek taki powinien być złożony w terminie 3 miesięcy od dnia zdania przez młodocianego pracownika odpowiedniego egzaminu. W niniejszej sprawie młodociany zdał egzamin w dniu 27 marca 2024 r., natomiast pracodawca złożył wniosek dopiero 18 września 2024 r., a więc po upływie terminu.
Organ podkreślił, że termin 3-miesięczny na złożenie wniosku jest terminem prawa materialnego, co oznacza, że jego upływ powoduje utratę prawa do złożenia wniosku, a tym samym brak możliwości dofinansowania. Dodatkowe wyjaśnienia wnioskodawcy, z których wynika, że świadectwo potwierdzające kwalifikacje w zawodzie otrzymał dopiero w sierpniu 2024 r. nie zostały poparte żadnym innym dokumentem. Nie ma to zresztą żadnego znaczenia, gdyż termin na złożenie wniosku jest terminem zawitym i nie podlega przywróceniu. Z tych względów nie ma znaczenia, że uchybienie terminu nastąpiło z przyczyn niezawinionych przez wnioskodawcę.
Wnioskodawca nie zgodził się z decyzją Wójta Gminy [...] i wniósł od niej odwołanie, w którym wskazał, że wprawdzie uczeń zdał egzamin zawodowy w dniu 27 marca 2024 r.. jednakże naukę teoretyczną zakończył dopiero w dniu 21 czerwca 2024 r., uzyskując świadectwo szkolne. Natomiast naukę praktyczną wykonywaną na podstawie zawartej umowy o pracę zakończył z dniem 31 sierpnia 2024 r. Wówczas dopiero wnioskodawca mógł złożyć wniosek o dofinansowanie. W ocenie skarżącego nie uchybił terminowi do złożenia wniosku o dofinansowanie.
Do odwołania dołączono kopię zaświadczenia z 22 października 2024r. potwierdzającego, że certyfikat kwalifikacji zawodowej ucznia J. R. został mu wydany w dniu 2 września 2024r.
SKO w Tarnobrzegu decyzją z 28 listopada 2024 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 4 października 2024 r.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podtrzymał stanowisko organu I instancji, że młodociany J. R. zdał egzamin zawodowy w dniu 27 marca 2024 r. i od tej daty należało obliczać trzymiesięczny termin do złożenia wniosku przez skarżącego o przyznanie dofinansowania kosztów jego kształcenia.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że przepis art. 122 ust. 7 ustawy Prawo oświatowe stanowi, że dofinansowanie jest przyznawane na wniosek pracodawcy złożony w terminie 3 miesięcy od dnia zdania przez młodocianego pracownika egzaminu, o którym mowa w art. 122 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy Prawo oświatowe. Z powołanych przepisów wynika, że do wniosku należy dołączyć m.in. kopię odpowiednio dyplomu, certyfikatu lub świadectwa, potwierdzającego zdanie egzaminu, albo zaświadczenie potwierdzające zdanie tego egzaminu, a nie świadectwo ukończenia szkoły, na które powołuje się odwołujący, czy też świadectwo pracy – z którego wynika, że umowa została rozwiązana 31 sierpnia 2024 r.
W ocenie SKO w przedmiotowej sprawie trzymiesięczny termin do złożenia przez pracodawcę wniosku o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika rozpoczął swój bieg 27 marca 2024 r. tj. od dnia zdania egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe i trwał do 27 czerwca 2024 r. Złożenie więc wniosku 18 września 2024r. obligowało organ do odmowy przyznania dofinansowania. Organ podkreślił, że termin określony w art. 122 ust. 7 ustawy Prawo oświatowe jest terminem prawa materialnego i jako taki nie podlega przywróceniu.
Wnioskodawca nie zgodził się z decyzją SKO i wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zarzucając naruszenie przepisów:
- art.7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a., przez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, brak rozpatrzenia całego materiału dowodowego, przeprowadzenie postępowania w sposób naruszający zaufanie skarżącego do władzy publicznej;
- art. 9 k.p.a. przez naruszenie zasady informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, brak udzielenia wyjaśnień i wskazówek;
- art. 80 k.p.a. przez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego, a w szczególności poprzez niewyjaśnienie, kiedy został wydany młodocianemu pracownikowi Certyfikat Kwalifikacji Zawodowej potwierdzający kwalifikacje w zawodzie;
- art. 122 ust. 6 i 7 ustawy Prawo oświatowe, przez jego niezastosowanie, a to nieprzyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.
- art. 122 ust. 1 i 7 ustawy - Prawo oświatowe, przez jego błędną wykładnię, a tym samym bezzasadne przyjęcie, że termin na złożenie wniosku o dofinansowanie w przypadku młodocianego J. R. rozpoczął się już w dniu 27 marca 2024r., tj. bez uwzględnienia okoliczności, że wyżej wymieniony do dnia 21 czerwca 2024r. pobierał naukę w branżowej szkole I stopnia, a także bez uwzględnienia okoliczności, że umowa o pracę zawarta w celu przygotowania zawodowego rozwiązała się dopiero z upływem 31 sierpnia 2024 r., a więc nauka zawodu w przypadku J. R. nie mogła zakończyć się już w dniu 27 marca 2024 r.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji.
W uzasadnieniu skargi podkreślił, że w jego ocenie spełnił wszystkie przesłanki aby otrzymać dofinansowanie i nie uchybił terminowi do złożenia wniosku. Funktor zdaniotwórczy "i", którym posłużył się ustawodawca nakazuje przyjęcie, iż ukończenie nauki zawodu, a także zdanie egzaminu zawodowego musi nastąpić kumulatywnie. Gdyby racjonalny ustawodawca chciał uzależnić możliwość uzyskania dofinansowania wyłącznie od zdania egzaminu zawodowego, to w przepisie nie byłoby mowy o "ukończeniu nauki zawodu". W niniejszej sprawie natomiast młodociany J. R. wprawdzie zdał egzamin zawodowy w dniu 27 marca 2024 r., jednak tego dnia nie ukończył nauki zawodu, o której mowa w art. 122 ust. 1 tejże ustawy, bowiem nauka ta trwała do dnia 31 sierpnia 2024 r., tj. rozwiązania umowy o pracę zawartej w celu przygotowania zawodowego (a przynajmniej do dnia 21 czerwca 2024 r., tj. do dnia formalnego ukończenia branżowej szkoły I stopnia - czego potwierdzeniem jest świadectwo ukończenia branżowej szkoły I stopnia przez ucznia J. R.). Mając na względzie przytoczone kwestie, a także relację jaka zachodzi pomiędzy ust. 1 i ust. 7 artykułu 122 ustawy Prawo oświatowe, skarżący wskazał, że termin trzymiesięczny rozpoczyna się od zdania egzaminu zawodowego, ale tylko wówczas gdy zdanie egzaminu zawodowego nastąpiło już po ukończeniu nauki w szkole (co należy uznać jako sytuację typową). Jeżeli natomiast ukończenie nauki przez ucznia nastąpiło w pewien czas po zdaniu egzaminu zawodowego (a taka sytuacja miała miejsce na gruncie niniejszej sprawy), to nie sposób zasadnie przyjąć, aby otwarcie terminu na złożenie wniosku o dofinansowanie następowało już w momencie zdania tego egzaminu. Powyższe prowadziłoby do wniosków sprzecznych z celem ustawy i świadczyłoby o iluzoryczności uprawnienia do dofinansowania kosztów zatrudnienia młodocianego pracownika. Przepis art. 122 ust. 7 ustawy Prawo oświatowe wykładany w sposób prezentowany przez organy jest niekonstytucyjny. W przypadku bowiem wyznaczenia terminu egzaminu zawodowego przed ukończeniem pobierania nauki w szkole zawodowej, pracodawca byłby w praktyce pozbawiony możliwości korzystania z instrumentu, o którym mowa w art. 122 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe. Nie sposób natomiast zakładać, aby racjonalnemu prawodawcy mogło chodzić o tzw. "zakładanie pułapek prawnych" na obywateli. Pracodawca nie ma żadnego wpływu na kwestię wyznaczania egzaminu zawodowego, ukończenia przez pracownika szkoły czy wydania pracownikowi dokumentów potwierdzających jego kwalifikacje zawodowe. Z tych względów termin powyższy winien być liczony od spełnienia ostatniego z warunków, o których mowa w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy.
Skarżący zarzucił, że SKO nie odniosło się do stanu faktycznego niniejszej sprawy, w tym do zaświadczenia wydanego w dniu 22 października 2024 r. przez Dyrektora Zespołu Szkół im. [...]w [...], z którego wynika, iż Certyfikat Kwalifikacji Zawodowej ucznia J. R. został wydany w dniu 2 września 2024 r., co tylko potwierdza, iż otrzymanie powyższego certyfikatu uwarunkowane było ukończeniem szkoły, a co nastąpiło w czerwcu 2024 roku. Potwierdza to, że skarżący nie mógł złożyć wniosku o dofinansowanie przez dniem 2 września 2024 r.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje.
Skarga jest niezasadna, ponieważ organy nie naruszyły prawa i słusznie uznały, że wniosek skarżącego o dofinansowanie kosztów wyksztalcenia młodocianego pracownika jest spóźniony i w związku z tym roszczenie o jego uzyskanie wygasło.
Uprawnienie do uzyskania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika wynika z przepisu art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego, który w brzmieniu obowiązującym w dniu złożenia wniosku o dofinansowanie stanowił, że pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:
1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;
2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał:
a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle,
b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy;
3) młodociany pracownik ukończył przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1.
Przepis ten przewiduje więc dwa materialnoprawne warunki uzyskania prawa do otrzymania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Warunki te, mające zastosowanie w sprawie niniejszej, to ukończenie nauki zawodu i zdanie egzaminu zawodowego.
W przedmiotowej sprawie warunki te zostały spełnione. Kształcony młodociany J. R. ukończył naukę zawodu i zdał egzamin będąc jednocześnie zatrudnionym w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy nie będącego rzemieślnikiem.
Dwa przedstawione warunki materialnoprawne nie są jednak jedynymi warunkami jakie muszą zostać spełnione, aby osoba, która wykształciła młodocianego, mogła ubiegać się o otrzymanie dofinansowania kosztów kształcenia.
Kolejnym, trzecim materialnoprawnym warunkiem jest złożenie wniosku w określonym czasie. Kwestię tę regulował przepis art. 122 ust. 7 Prawa oświatowego (w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia wniosku), stanowiąc, że dofinansowanie jest przyznawane na wniosek pracodawcy złożony w terminie 3 miesięcy od dnia zdania przez młodocianego pracownika egzaminu, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3. Do wniosku należy dołączyć:
1) kopie dokumentów potwierdzających spełnienie warunku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1;
2) kopię umowy o pracę z młodocianym pracownikiem zawartej w celu przygotowania zawodowego;
3) kopię odpowiednio dyplomu, certyfikatu lub świadectwa, potwierdzającego zdanie egzaminu, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, albo zaświadczenie potwierdzające zdanie tego egzaminu.
Brzmienie powyższych przepisów oznacza, że ustawodawca oprócz dwóch pierwszych warunków wskazanych w art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego wprowadził też warunek trzeci czyli prawo do uzyskania dofinansowania uzależnił od złożenia wniosku w określonym czasie - 3 miesięcy od dnia zdania przez młodocianego pracownika egzaminu. Zakreślony termin ma charakter materialnoprawny, w więc taki, który nie może zostać przywrócony, zaś po jego bezskutecznym upływie prawo do uzyskania dofinansowania kosztów wygasa. Sąd I instancji w tym zakresie zgadza się z poglądem wyrażonym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2009 r. sygn. akt I OSK 95/09, który pod rządem poprzedniej ustawy ( co jednak nie ma znaczenia w sprawie – o czym niżej ) wskazał, że termin określony w art. 70b ust. 7 ustawy o systemie oświaty ma charakter prawa materialnego i jako taki nie podlega przywróceniu na podstawie przepisów k.p.a.
Można zatem uznać, że w ustawie Prawo oświatowe zawarto trzy materialnoprawne warunki uzyskania przez pracodawcę dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Są one równoważne i tylko spełnienie każdego z nich powoduje prawo ubiegającego się do otrzymania świadczenia.
Młodociany pracownik musi zatem jako osoba zatrudniona w celu przyuczenia do zawodu ukończyć kształcenie, zdać egzamin zawodowy, zaś sam kształcący musi złożyć wniosek w ciągu 3 miesięcy od zdania egzaminu przez kształconego. Niespełnienie choćby jednego z tych warunków skutkuje odmową przyznania zwrotu.
Pracodawca powinien więc tak ułożyć proces kształcenia młodocianego pracownika, aby spełnienie tych warunków było możliwe. Pozostają one w jego gestii.
W przedmiotowej sprawie uczeń zdał egzamin zawodowy w dniu 27 marca 2024r., ukończył szkołę branżową w dniu 21 czerwca 2024 r., zaś umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego została rozwiązana z upływem czasu, na jaki została zawarta, tj. z dniem 31 sierpnia 2024r.
Sąd odwołuje się przy tym do poglądu wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z dnia 5 lipca 2018 r. sygn. II SA/Ke 365/18, który stwierdził, że "brzmienie analizowanego przepisu jest na tyle jasne, że nie ma potrzeby (...) by odwoływać się do jakichkolwiek innych metod wykładni niż wykładnia językowa. Odstępstwo od brzmienia przepisu jest niedopuszczalną wykładnią prawotwórczą, jeśli ma miejsce z naruszeniem powszechnie akceptowanych reguł wykładni."
W świetle brzmienia w/w przepisu nie można w szczególności przyjąć innego terminu jego rozpoczęcia. Tego rodzaju wykładnia pozostawałaby w sprzeczności z jednoznacznym brzmieniem przepisu.
Wniosek został złożony po upływie 3 miesięcy od zdania egzaminu przez uczącego się, zatem jest on spóźniony, a roszczenie skarżącego o dofinansowanie wygasło.
Należy przy tym wskazać, że każdorazowo prawo osoby przygotowującej młodocianego do zawodu w zakresie dofinansowania kosztów kształcenia było obwarowane terminem. Na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy o systemie oświaty w art. 70b ust.7 w wersji pierwotnej wniosek taki miał być złożony w terminie 3 miesięcy od ukończenia przez młodocianego pracownika nauki zawodu lub przyuczenia do wykonywania określonej pracy ( Dz. U. 2004 nr 145 poz. 1532 ). W wyniku zmiany na podstawie ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty i niektórych innych ustaw ( Dz. U. 2011 nr 205 poz. 1206 ) dofinansowanie to było przyznawane na wniosek pracodawcy złożony w terminie 3 miesięcy od dnia zdania egzaminu przez młodocianego pracownika. W końcu aktualnie obowiązująca ustawa Prawo oświatowe, w brzmieniu obowiązującym w czasie złożenia wniosku przez skarżącego, została zmieniona z dniem 11 stycznia 2025 r. ( Dz.U. 2024 poz.1933 ) i aktualnie art. 122 ust. 11 ustawy Prawo oświatowej przewiduje, że dofinansowanie jest przyznawane na wniosek pracodawcy złożony w terminie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia wyników egzaminu.
Każdorazowo więc, niezależnie od sposobu określenia terminu, pracodawca był zobowiązany do złożenia wniosku w określonym czasie. Brak spełnienia tego warunku skutkował brakiem możliwości uzyskania dofinansowania z uwagi na wygaśnięcie roszczenia o jego otrzymanie.
W ocenie Sądu jest to skutkiem woli ustawodawcy do czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o dofinansowanie. Instytucja taka, ograniczająca czasowo złożenie wniosku o otrzymanie określonego beneficjum od państwa, nie jest przy tym nieznaną porządkowi prawnemu. Niejednokrotnie terminy takie są w prawie zakreślane.
Dodać przy tym należy, że odnośnie do omawianych regulacji nie zapadło orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego co do ich niezgodności z prawem.
W tych okolicznościach Sąd uznał, że nie naruszyły organy prawa przyjmując, że w związku ze złożeniem wniosku przez skarżącego po upływie terminu określonego w art. 122 ust.7 Prawa oświatowego (w brzmieniu obowiązującym w czasie składania wniosku) roszczenie B. R. nie może zostać uwzględnione. Jego uwzględnienie prowadziłoby bowiem do naruszenia treści tego przepisu i orzeczenia niezgodnego z obowiązującym prawem materialnym.
Z tych względów Sąd skargę oddalił w myśl art. 151 p.p.s.a.