Pełny tekst orzeczenia I SA/Rz 220/21

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Piotr Popek /spr./, Sędzia WSA Jacek Boratyn, Sędzia WSA Jarosław Szaro, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 maja 2021 r. sprawy ze skargi "A." Sp. z o.o. Sp. komandytowa z siedzibą w J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.

UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia "A" Sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w J. (dalej: Spółka/skarżąca) postanowieniem z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] odmawiające wszczęcia postępowania w przedmiocie zarzutów wniesionych pismem z dnia 11.11.2020 r. w toku postępowania zabezpieczającego prowadzonego na podstawie postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym z dnia [...] października 2020 r., sygn. akt [...].

Z akt sprawy administracyjnej wynika następujący stan faktyczny:

W dniu [...] października 2020 r. Prokurator Prokuratury Okręgowej delegowany do Prokuratury Regionalnej wydał postanowienie sygn. akt [...], o zabezpieczeniu majątkowym na mieniu podmiotu pociągniętego do odpowiedzialności posiłkowej - Spółki wobec grożącego podejrzanemu B.K. orzeczenia obowiązku zwrotu korzyści majątkowej uzyskanej w wyniku popełnionego przestępstwa skarbowego w kwocie nie mniejszej niż 25.902.265,40 zł. Zabezpieczenia tego dokonano poprzez zajęcie wierzytelności z tytułu zwrotu podatku od towarów i usług przysługującej Spółce w łącznej kwocie 4.711.024 zł. Na podstawie w/w postanowienia Prokurator w tym samym dniu wystawił również zarządzenie zabezpieczenia nr [...], które zostało przekazane do wykonania organowi egzekucyjnemu - Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w Jarosławiu.

Zmierzając do zabezpieczenia należności objętych ww. zarządzeniem zabezpieczenia, organ egzekucyjny - zawiadomieniem z dnia 5 listopada 2020 r., nr [...], dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej Spółki z tytułu zwrotu podatku od towarów i usług w Urzędzie Skarbowym. Zawiadomienie o zajęciu zabezpieczającym wraz z odpisem zarządzenia zabezpieczenia doręczono Spółce w dniu 9 listopada 2020 r.

Pismem z dnia 11 listopada 2020 r. Spółka wniosła do organu egzekucyjnego zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania zabezpieczającego, wskazując na nieistnienie obowiązku oraz błąd co do osoby zobowiązanego.

Postanowieniem z dnia [...] listoapada 2020 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego, odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniesionych zarzutów stwierdzając, że przy wykonywaniu postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym nie stosuje się m.in. przepisów dotyczących możliwości złożenia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej.

W zażaleniu na to postanowienie podniesiono analogiczne zarzuty jak w piśmie z dnia 11 listopada 2020 r., tj. nieistnienie obowiązku oraz błąd co do osoby zobowiązanego.

Organ odwoławczy skarżonym postanowieniem z dnia [...] lutego 2021 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Na wstępie organ wyjaśnił, że zabezpieczenie majątkowe jest środkiem przymusu stosowanym w toku postępowania karnego w razie zaistnienia przesłanek określonych w art. 291 § 1-3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 30 ze zm.). Instytucja zabezpieczenia majątkowego służy zabezpieczeniu wykonalności orzeczenia określonej treści na mieniu oskarżonego lub osoby zobowiązanej do zwrotu korzyści majątkowej uzyskanej z przestępstwa innej osoby, a także - w przypadkach wskazanych w ustawie - na mieniu innych osób. Zabezpieczenie majątkowe ma zapewnić, by oskarżony nie pozbył się lub nie ukrył posiadanych środków majątkowych, które mają służyć zaspokojeniu ewentualnie zasądzonych w wyroku należności majątkowych czy finansowych. Zabezpieczenie majątkowe dokonywane jest z urzędu postanowieniem sądu lub prokuratora, który określa w nim zakres i sposób zabezpieczenia (art. 293 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania karnego).

Podkreślił organ, że z dniem 30 lipca 2020 r. w dziale IV ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji na podstawie art. 1 pkt 91 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 2070 ze zm., dalej: ustawa zmieniająca z 11 września 2019 r. ) dodano nowy rozdział 2a, zatytułowany: "Wykonywanie postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym". Zgodnie z art. 166d u.p.e.a., organ egzekucyjny przystępuje do czynności zabezpieczających na podstawie postanowienia o zabezpieczeniu wydanego przez prokuratora, sąd lub finansowy organ postępowania przygotowawczego. Stosownie natomiast do art. 166n pkt 1 u.p.e.a. w zakresie wykonywania postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym stosuje się odpowiednio przepisy działu I, z wyłączeniem przepisów art. 8-10, art. 12, art. 13, art. 26 § lc pkt 1 oraz § le-lh, art. 27e-27j, art. 33-35, art. 38-44, art. 56 § 1 pkt 1-3, art. 57 § la-3 oraz art. 58-61. Jak zauważył organ na mocy tego przepisu wyłączono m.in. stosowanie przepisów regulujących środki zaskarżenia składane w trybie administracyjnym (zarzuty), a także zasady dotyczące umorzenia postępowania i ponownego jego wszczęcia.

Zdaniem organu odwoławczego nie zasługują na uwzględnienie podniesione w zażaleniu zarzuty dotyczące pozbawienia Spółki możliwości obrony jej praw, z uwagi na fakt, iż na postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym służy stronie zażalenie. Podejrzany lub oskarżony może również wystąpić o zmianę lub uchylenie tego postanowienia w trybie przewidzianym przepisami Kodeksu postępowania karnego. Wskazał, że podejrzany B. K. jest osobą powiązaną ze Spółką, albowiem do dnia 6 sierpnia 2020 r. był prezesem zarządu i zarazem do chwili obecnej jest jedynym udziałowcem reprezentującego ją komplementariusza, tj. "A" Sp. z o.o. z siedzibą w J. Ponadto, z treści postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym z dnia 30 października 2020 r., sygn. akt [...], wynika, iż zostało ono doręczone: podejrzanemu, jego obrońcy jak również samej Spółce. Organ podkreślił, że postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym są wydawane w postępowaniu karnym lub karnym skarbowym, dlatego też w rozdziale 2a działu IV ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dotyczącym wykonywania postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym wprowadzono przepisy szczególne, wyłączające niektóre uprawnienia organu egzekucyjnego, organu nadzoru nad tym organem egzekucyjnym, czy też jurysdykcję sądu administracyjnego, uznając że w zakresie oceny zasadności dokonywania zabezpieczeń na majątku podejrzanego lub oskarżonego właściwy jest prokurator i sąd powszechny. W świetle powyższego nie można zatem mówić zdaniem organu o pozbawieniu Spółki możliwości obrony jej praw, przy czym dochodzić ich powinna w toku prowadzonego postępowania karnego.

Jako niezasadne ocenił organ odwoławczy podniesione w skardze zarzuty nieistnienia obowiązku oraz błędu co do osoby zobowiązanego, bowiem w ramach skargi na czynności egzekucyjne (zabezpieczające) można podnosić kwestie formalnoprawne, odnoszące się jedynie do kwestionowania prawidłowości działań podejmowanych przez organ egzekucyjny lub egzekutora w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. W postępowaniu zainicjowanym skargą na czynność egzekucyjną (zabezpieczającą) nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, o których mowa w art. 33 u.p.e.a.. Z kolei w postępowaniu zabezpieczającym prowadzonym na podstawie postanowienia prokuratora o zabezpieczeniu majątkowym wyłączono z mocy prawa możliwość składania zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej na podstawie art. 166n pkt 1 u.p.e.a..

Skargę do tut. Sądu na opisane powyżej postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lutego 2021 r. wniosła Spółka za pośrednictwem fachowego pełnomocnika, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na jego treść:

1. art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP w zw. art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez zastosowanie przez organ przepisu art. 166n pkt 1 u.p.e.a., który to przepis de facto uniemożliwia stronie postępowania zabezpieczającego prowadzonego na podstawie postanowienia o zastosowaniu zabezpieczenia w postępowaniu karno-skarbowym ochronę swoich praw, co stoi w sprzeczności z konstytucyjną zasadą demokratycznego państwa prawa, zasadą proporcjonalności, zasadą legalizmu, a także zasadą stosowania przepisów Konstytucji RP wprost;

2. art. 6 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a., poprzez zastosowanie przez organ przepisu wskazanego w pkt 1, pomimo iż ogranicza on stronie możliwość dochodzenia swoich praw w prowadzonym w stosunku do niej postępowaniu zabezpieczającym i tym samym stoi on w sprzeczności ze stosowanymi wprost w polskim porządku prawnym przepisami Konstytucji RP, co powoduje w konsekwencji nie spełnienie przez organ wymaganej przywołanym przepisem k.p.a. dyrektywy prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władz publicznych, a także stoi w sprzeczności z zasadą legalizmu wyrażoną expressis verbis w k.p.a.;

3. art. 60 k.p.a. w zw. z art. 60a § 1 k.p.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie przez organ prowadzące do wniosku, iż skarżąca nie ma prawa wnieść zarzutów do prowadzonego w stosunku do niego postępowania zabezpieczającego, co zgodnie z treścią zarzutów podniesionych w pkt 1 oraz 2, de facto uniemożliwia mu obronę swoich praw i stoi w sprzeczności z zasadą legalizmu oraz demokratycznego państwa prawa.

Wywodząc powyższe skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji oraz o zasądzenie od organu odwoławczego na rzecz strony skarżącej kosztów procesu według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu przedstawiono rozwinięcie szczegółowo opisanych już zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Na wstępie należy podkreślić, że stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta - jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest dopuszczalność wniesienia zarzutów w postępowaniu zabezpieczającym prowadzonym na podstawie postanowienia prokuratora wydanego w postępowaniu karnym o zabezpieczeniu majątkowym. Organy w niniejszej sprawie powołując się na przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wywodzą, że prawo zobowiązanego do wniesienia tego rodzaju środka prawnego w niniejszym postępowaniu jest wyłączone, podczas gdy skarżąca uważa, że ma takie prawo, a przepisy na które powołują się organy są niekonstytucyjne.

Rację w tak zakreślonym sporze przyznać należy organom. Skarżący w niniejszej sprawie całkowicie ignoruje regulacje prawne rangi ustawowej wskazane przez organ, a które determinują sposób postępowania organu egzekucyjnego w niniejszej sprawie. Wskazać należy, że zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej nie mogą podejmować działań niezgodnych z obowiązującym prawem, jak również działań, dla których brak podstawy prawnej, a zasada ta koreluje z zasadą legalizmu zawartą w art. 7 Konstytucji RP - organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. To właśnie te zasady obligowały organ egzekucyjny do odmowy wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie.

In concreto organy w niniejszej sprawie związane były dyspozycją art. 166n pkt 1 u.p.e.a., w świetle którego, organ egzekucyjny przystępując do czynności zabezpieczających w tego rodzaju sprawach jak niniejsza, będących konsekwencją toczącego się postępowania karnego czy karnoskarbowego, w tym wypadku na podstawie postanowienia o zabezpieczeniu wydanego przez prokuratora (ale także sądu lub finansowego organu postępowania przygotowawczego) pomija etap rozpatrywania zarzutów. Stosownie bowiem do tego przepisu, w zakresie wykonywania postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym, stosuje się odpowiednio przepisy działu I, z wyłączeniem przepisów art. 8-10, art. 12, art. 13, art. 26 § 1c pkt 1 oraz § 1e-1h, art. 27e-27j, art. 33-35, art. 38-44, art. 56 § 1 pkt 1-3, art. 57 § 1a-3 oraz art. 58-61, a więc także dotyczących zarzutów. Organ odwoławczy wskazał ponadto ratio legis tych rozwiązań wprowadzonych ustawą zmieniającą z 11 września 2019 r., przywołując uzasadnienie projektu tej ustawy.

Odnośnie postulatów skargi tyczących uznania przez Sąd za niekonstytucyjne w/w przepisów prawa na które powołał się organ, wskazać należy, że są one całkowicie pozbawione uzasadnienia. Nie ma zastrzeżeń, że w/w ustawa została uchwalona zgodnie z procedurą ustawodawczą i stanowi ustawę w rozumieniu źródeł prawa, wymienionych w art. 87 ust. 1 Konstytucji, a zatem przysługuje jej domniemanie zgodności z Konstytucją. Jak już wyżej wskazano, organy administracyjne w sprawach indywidualnych obowiązuje obowiązek stosowania norm wywodzonych z całej hierarchicznej struktury źródeł prawa powszechnie obowiązującego, bez umocowania ich do oceny zgodności przepisów aktów niższej rangi z wyższymi ani też w granicach całego systemu. Już tylko z tej perspektywy organy nie mogły naruszyć przepisów prawa na które się powołały, co zarzuca bezpodstawnie skarga. W odróżnieniu od organów administracyjnych Sąd natomiast władny jest ocenić w rozpoznawanej sprawie zgodność z ustawą przepisów aktów wykonawczych, ale jednocześnie jest umocowany do wnoszenia pytań prawnych do Trybunałowi Konstytucyjnemu (TK) dotyczących konstytucyjności przepisów ustawowych i aktów wykonawczych, jak również uprawniony do występowania z pytaniami w kwestiach prejudycjalnych do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. B. Adamiak w "Metodyka pracy sędziego w sprawach administracyjnych", B. Adamiak, J. Borkowski, Warszawa 2009). Zatem Sąd administracyjny nie zastępuje Trybunału Konstytucyjnego w zakresie pierwotnej oceny zgodności ustaw z Konstytucją, lecz co do zasady ma obowiązek zadać pytanie prawne TK, jeśli ma wątpliwości co do konstytucyjności danego przepisu. Takich wątpliwości Sąd w niniejszej sprawie nie miał. Jedynie wobec oczywistej sprzeczności danego przepisu ustawowego z normą konstytucyjną, której nie można usunąć w drodze wykładni ustawy ten przepis zawierającej, sąd orzekający mógłby samodzielnie odmówić stosowania tego przepisu jako niekonstytucyjnego, w którą to kompetencję wyposaża go wprost Konstytucja RP (art. 8 ust. 2 i art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Taka sytuacja zachodzi w przypadku tak zwanej wtórnej niekonstytucyjności, gdy przepis prawa jest wynikiem wadliwej, powtarzającej niekonstytucyjne regulacje, działalności ustawodawcy, mimo zastrzeżeń sądu konstytucyjnego.

Tymczasem w niniejszej sprawie, na co uwagę zwrócił organ odwoławczy przytaczając w skarżonej decyzji ratio legis wyrażone w uzasadnieniu do projektu ustawy, ustawodawca wskazał jakie racje i względy zadecydowały o odmiennym uregulowaniu przebiegu postępowania zabezpieczającego prowadzonego w oparciu o postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym wydanym w postępowaniu karnym (karno-skarbowym) będącym swoistą instytucją tego postępowania i przewidującą inne środki ochrony zobowiązanego. Podstawą zarzutów jest niezasadność prowadzenia postępowania egzekucyjnego (zabezpieczającego) z różnych, wymienionych w ustawie powodów. W postępowaniu zabezpieczającym prowadzonym na podstawie postanowienia prokuratora o zabezpieczeniu majątkowym ocena zasadności dokonywania zabezpieczeń na majątku podejrzanego lub oskarżonego nie należy do organu egzekucyjnego, lecz do prokuratora lub sądu powszechnego.

Zgodnie z treścią art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W sytuacji zaś, gdy żądanie takie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, to na mocy art. 61a § 1 k.p.a. organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W niniejszej sprawie organy prawidłowo odwołały się do tej regulacji przy odmowie wszczęcia postępowania celem rozpoznania wniesionych zarzutów egzekucyjnych a to z uwagi na przywoływaną już treść art. 166n pkt 1 u.p.e.a., w świetle której w postępowaniu zabezpieczającym prowadzonym na podstawie postanowienia prokuratora o zabezpieczeniu majątkowym - z uwagi na specyfikę tego postępowania - wyłączone zostało stosowanie przepisów art. 33-35 u.p.e.a., traktujących właśnie o uprawnieniu zobowiązanego do wnoszenia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. Zasadnie zatem organy odmówiły wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie powołując się na w/w ujemną przesłankę procesową.

Z tych względów Sąd nie stwierdził podstaw do zakwestionowania legalności zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, a podniesione w skardze zarzuty uznał za niezasadne.

Wobec powyższego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.