I SA/Op 294/23

I SA/Op 294/23 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2024-04-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Aleksandra Sędkowska /przewodniczący/
Anna Komorowska-Kaczkowska /sprawozdawca/
Marzena Łozowska
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 61a par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 479
art. 23 par. 6
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Łozowska Asesor sądowy WSA Anna Komorowska-Kaczkowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi J. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 9 sierpnia 2023 r., 1601-IEW.7192.6.2023 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie wniosku o wstrzymanie czynności egzekucyjnych oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 9 sierpnia 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej jako: "kpa") po rozpoznaniu zażalenia J. M. (dalej jako "zobowiązany" lub "skarżący"), utrzymał w mocy postanowienie z 4 lipca 2023 r. o odmowie wszczęcia postępowania z wniosku zobowiązanego z 30 maja 2023 r. o wstrzymanie czynności egzekucyjnych z nieruchomości, które są prowadzone przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu na postawie dalszych tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...].
Rozstrzygnięcie powyższe zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu prowadzi wobec zobowiązanego J. M. postępowanie egzekucyjne na podstawie dalszych tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...]. Tytuły te zostały wystawione przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.
Zawiadomieniem z 12 lutego 2020 r. organ egzekucyjny zajął nieruchomość zobowiązanego położoną w C., dla której Sąd Rejonowy w O. prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Jednocześnie wezwał zobowiązanego do zapłaty, w terminie 14 dni od doręczenia zawiadomienia, zaległości wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Zawiadomienie to zostało doręczone zobowiązanemu 4 marca 2020 r. Zajęcie nieruchomości zostało ujawnione w księdze wieczystej. Jak wynika z wyjaśnień organu, egzekucja z nieruchomości jest na etapie opisu i oszacowania wartości tego składnika majątkowego.
Pismem z 30 maja 2023 r. zobowiązany zwrócił się o wstrzymanie egzekucji z nieruchomości do czasu uprawomocnienia się decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. w sprawie jego wniosku o umorzenie zaległych należności składkowych. We wniosku tym wskazywał na swoją trudną sytuację życiową oraz nieodwracalne skutki prawne i faktyczne jakie wywoła prowadzone postępowanie egzekucyjne. Podnosił, że ubiega się o umorzenie zaległości, a decyzje ZUS w przedmiocie odmowy umorzenia, są uchylane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. W związku z powyższym wnosił o wstrzymanie czynności egzekucyjnych do czasu wydania przez ZUS decyzji w przedmiocie umorzenie składek, która stanie się decyzją prawomocną. Postanowieniem z 4 lipca 2023 r. nr 1601-1EE.7191.9.2023 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu odmówił wszczęcia postępowania na wniosek zobowiązanego z 30 maja 2023 r. o wstrzymanie czynności egzekucyjnych z nieruchomości. Dyrektor wyjaśnił, że w sprawie wystąpiła przesłanka przedmiotowa do odmowy wszczęcia postępowania, gdyż postępowanie w tym zakresie może być wszczęte jedynie z urzędu.
Pismem z 28 lipca 2023 r. zobowiązany wniósł zażalenie na postanowienie Dyrektora
Izby Administracji Skarbowej w Opolu z 4 lipca 2023 r. nr 1601-1EE.7191.9.2023
.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: bezpodstawne zastosowanie art. 61a § 1 kpa, gdyż jego prośba miała charakter sygnalizacyjny do podjęcia czynności z urzędu, a nie podjęciu czynności na wniosek,
• błędną ocenę prawną stanu sprawy, która prowadzi do wniosku, że nie została spełniona ustawowa przesłanka wstrzymania postępowania z urzędu.
W treści zażalenie ponownie zwracał uwagę na swoją trudną sytuację życiową, szczególnie podkreślał, że prowadzone postępowanie egzekucyjne skutkować może bezdomnością jego i jego niepełnosprawnej żony, bowiem egzekucja została skierowana do nieruchomości, która stanowi ich jedyne miejsce zamieszkania. Zobowiązany wskazywał, że ryzyko wystąpienia tak daleko idących skutków postępowania egzekucyjnego spełnia kryterium "szczególnie uzasadnionego przypadku". Podnosił również, że ustawa egzekucyjna nie zawiera regulacji, które zapewniają prawną ochronę przed bezdomnością osobom, które nie są w stanie we własnym zakresie zaspokoić swoich potrzeb mieszkaniowych. Zarzucił, że w jego ocenie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu nie zwrócił wystarczającej uwagi na opisane przez niego okoliczności, które mogą stanowić podstawę wstrzymania czynności egzekucyjnych. Dodatkowo poinformował, że złożył skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 2 czerwca 2023 r. nr [...], którą odmówiono stronie umorzenia należności z tytułu składek, a zatem nadal istnieje realne prawdopodobieństwo umorzenia egzekwowanych należności.
Postanowieniem z 9 sierpnia 2023 r., nr 1601-IEW.7192.6.2023, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu utrzymał w mocy to postanowienie. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu w sprawie nie wystąpiły przesłanki do wstrzymania z urzędu czynności egzekucyjnych z nieruchomości, które są prowadzone wobec zobowiązanego przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu na podstawie dalszych tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...].
W uzasadnieniu organ przytoczył brzmienie przepisów ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U z 2022 r., poz.479 ze zm. zwanej dalej w skrócie ustawą egzekucyjną), znajdujących zastosowanie w rozpatrywanej sprawie. Organ wskazał, że w myśl art. 23 § 6 ustawy egzekucyjnej organy sprawujące nadzór mogą, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, wstrzymać z urzędu, na czas określony, czynności egzekucyjne lub postępowanie egzekucyjne prowadzone przez nadzorowany organ.
Mając na uwadze treść przytoczonego przepisu organ podkreślał, iż z jego brzmienia wynika w sposób jednoznaczny, że wstrzymanie czynności lub postępowania egzekucyjnego może nastąpić wyłącznie z urzędu. Przepis ten nie daje więc żadnych bezpośrednich uprawnień zobowiązanemu poddanemu egzekucji. Zobowiązany składając wniosek o wstrzymanie czynności egzekucyjnych lub postępowania egzekucyjnego nie może oczekiwać merytorycznego rozstrzygnięcia w tym zakresie. Zarówno czas, jak i samo skorzystanie z uprawnienia do wstrzymania czynności egzekucyjnych lub postępowania egzekucyjnego należą bowiem do sfery uznania organu sprawującego nadzór nad egzekucją. W związku z tym, to organowi nadzoru przysługuje prawo wyboru w sprawie wstrzymania: może on, ale nie musi wstrzymać czynności egzekucyjne czy też postępowanie egzekucyjne. Informacje zawarte we wniosku zobowiązanego mogą stanowić jedynie impuls do ewentualnego podjęcia przez organ czynności nadzorczych z urzędu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 21 maja 2020 r. sygn. akt I SA/Kr 200/20; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 19 maja 2020 r. sygn. akt I SA/GI 298/20; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 26 lutego 2020 r. sygn. akt I SA/GI 1571/19; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 27 lutego 2020 r. sygn. akt I SA/GI 1557/19).
W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, że z art. 23 § 6 ustawy egzekucyjnej wynika również, że organ może wstrzymać czynności egzekucyjne lub postępowanie egzekucyjne jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Ustawodawca nie określił jakiego rodzaju przypadki uznał za szczególnie uzasadnione. Pozostawił ocenę w tym zakresie organom orzekającym w konkretnej sprawie. Okoliczności, które uzasadniają wstrzymanie muszą mieć jednak charakter wyjątkowy w tym znaczeniu, że powinny odbiegać od występujących powszechnie. "Szczególny" w rozumieniu potocznym oznacza bowiem "odznaczający się czymś osobliwym, zwracający czymś uwagę, niezwykły, wyjątkowy, specjalny, nieprzeciętny".
Organ podkreślił, że weryfikacja zaskarżonego rozstrzygnięcia, sprowadza się do oceny słuszności i zgodności z prawem postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z 4 lipca 2023 r., którym odmówił wszczęcia postępowania z wniosku z 30 maja 2023 r. o wstrzymanie czynności egzekucyjnych z nieruchomości,
prowadzonych przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu.
Mając powyższe na uwadze Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu, działając jako organ odwoławczy, uznał, iż rozpoznając sprawę w pierwszej instancji prawidłowo przyjęto, że ze względu na uregulowania zawarte w przepisie art. 23 § 6 ustawy egzekucyjnej, w sprawie istnieje przeszkoda przedmiotowa do odmowy wszczęcia postępowania z wniosku zobowiązanego z 30 maja 2023 r. o wstrzymanie czynności egzekucyjnych z nieruchomości, które są prowadzone przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu. Postępowania w tym zakresie nie można bowiem wszcząć na wniosek, ponieważ przepis prawa na to nie pozwala. Zatem jako organ nadzoru, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu, nie był uprawniony do wszczęcia postępowania na wniosek strony, a następnie merytorycznego rozpoznania wniosku i wydania rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 23 § 6 ustawy egzekucyjnej wstrzymanie czynności egzekucyjnych lub postępowania egzekucyjnego może nastąpić tylko z urzędu. Dlatego wniosek zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym, który bez podstawny prawnej chciałby zainicjować wstrzymanie postępowania egzekucyjnego nie może podlegać merytorycznemu rozpatrzeniu i należy w związku z tym wydać postanowienie, o którym mowa w art. 61a kpa.
Jednocześnie organ poinformował, mając na uwadze przedstawione przez zobowiązanego okoliczności, czy w sprawie wystąpiły wyjątkowe okoliczności, które mogłyby uzasadniać wstrzymanie z urzędu czynności egzekucyjnych, uznając, że w sprawie takie okoliczności nie wystąpiły. Organ argumentował, że za szczególnie uzasadnione przypadki można bowiem uznać tylko takie sytuacje, które zostały spowodowane przyczynami niezależnymi od zobowiązanego, takie jak wypadki losowe, pożar, powódź, klęska żywiołowa, a także stwierdzone przez organ nadzoru nieprawidłowości w działaniach organu egzekucyjnego. Takie okoliczności, w ocenie organu nadzoru, nie miały miejsca. Organ podał również, że wbrew oczekiwaniom zobowiązanego nie jest taką przesłanką, wskazany w piśmie z 30 maja 2023 r., wniosek o umorzenie egzekwowanej należności, który zobowiązany złożył do ZUS. Złożenie wniosku o umorzenie należności nie stanowi bowiem formalnej przeszkody do prowadzenia egzekucji administracyjnej. Jedynie istnienie w obrocie prawnym pozytywnego rozstrzygnięcia w tym zakresie musi zostać uwzględnione przez organ egzekucyjny. Ponadto brak jest podstaw, by w ramach tego postępowania, odnosić się do przedstawionych przez zobowiązanego okoliczności dotyczących trudnej sytuacji życiowej, zwłaszcza, że argumenty podniesione przez zobowiązanego w zażaleniu były przedmiotem rozpoznania przez wierzyciela - Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O., na okoliczność wydanej 2 czerwca 2023 r. decyzji nr [...], odmawiającej umorzenia należności składkowych.
Mając powyższe na uwadze, organ stwierdził, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki do wstrzymania z urzędu czynności egzekucyjnych z nieruchomości, które są prowadzone wobec zobowiązanego przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący zarzucił naruszenie:
Art. 61a kpa, poprzez jego bezpodstawne zastosowanie w sprawie, które skutkuje utrzymaniem w mocy postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, w sytuacji gdy prośba zobowiązanego miała charakter sygnalizacyjny i zawierała wniosek o podjęcie czynności z urzędu,
• art. 23 § 6 ustawy egzekucyjnej poprzez błędną ocenę stanu faktycznego prowadzącą do wniosku, że nie została spełniona ustawowa przesłanka wstrzymania postępowania egzekucyjnego z urzędu,
• art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 kpa poprzez błędną ocenę stanu sprawy, która prowadzi do wniosku, że objęte zażaleniem postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z 4 lipca 2023 r. nr1601-1EE.7191.9.2023
o odmowie wszczęcia postępowania jest prawidłowe, w sytuacji gdy postanowienie to powinno być uchylone,
• art. 138 § 2 w związku z art. 144 kpa poprzez jego niezastosowanie w sprawie, w sytuacji gdy objęte zażaleniem postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z 4 lipca 2023 r. o odmowie wszczęcia postępowania powinno być uchylone.
W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że zwrócił się do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej o podjęcie czynności nadzorczych z urzędu i wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu uprawomocnienia się decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie jego wniosku o umorzenie zaległych należności składkowych. Zdaniem Skarżącego w sprawie została spełniona przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku". Poinformował, że złożył skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 2 czerwca 2023 r. nr [...], którą odmówiono mu umorzenia należności z tytułu składek. Poinformował, że sprawa ta ma w WSA w Opolu sygn. akt I SA/Op 240/23. Podkreślił, że jego sprawa była już kilkakrotnie przedmiotem rozważań WSA w Opolu i w każdym przypadku skargi były uwzględniane, a zaskarżone decyzje uchylane (sygn. akt I SA/Op 522/19,1 SA/Op 180/21,1 SA/Op 224/22). W ocenie skarżącego nadal istnieje realne prawdopodobieństwo umorzenia egzekwowanych należności. Zaznaczył, że jego prośba sygnalizowała organowi nadzoru istotny problem, który wyłonił się w toku postępowania egzekucyjnego i dotyczyła podjęcia czynności z urzędu, a nie działania na wniosek zobowiązanego. W jego ocenie oczywiste jest, że w sprawie tryb wnioskowy jest wyłączony. Nie pozbawia to jednak strony uprawnienia do informowania Dyrektora Izby Administracji Skarbowej o okolicznościach mających istotne znaczenie w sprawie. Zdaniem skarżącego w sprawie nie było konieczności wydawania postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 kpa. Wyjaśnił, że jest świadomy tego, że wstrzymanie egzekucji następuje jedynie z urzędu i zależy od uznania organu nadzoru. Możliwość wstrzymania czynności egzekucyjnych przez organ wykonujący nadzór jest uzależnione od istnienia szczególnych okoliczności. W ocenie Skarżącego sytuację życiową, w jakiej się znajduje można uznać za szczególnie uzasadniony przypadek, gdyż skutki przeprowadzonej egzekucji z nieruchomości dotkną bezpośrednio jego niepełnosprawną żonę. Poinformował, że jego małżonka jest trwale i całkowicie niezdolna do pracy oraz do samodzielnej egzystencji (zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS). Ponadto posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga stałej opieki innej osoby. Nieruchomość stanowi jedyne schronienie jego żony. Natomiast egzekucja spowoduje bezdomność zobowiązanego i jego niepełnosprawnej żony. Według skarżącego ryzyko wystąpienia tak daleko idących skutków postępowania egzekucyjnego spełnia kryterium "szczególnie uzasadnionego przypadku". Zauważył, że ustawa egzekucyjna nie zawiera regulacji, które zapewniają prawną ochronę przed bezdomnością osobom, które nie są w stanie we własnym zakresie zaspokoić swoich potrzeb mieszkaniowych. Takimi osobami są natomiast skarżący wraz z niepełnosprawną żoną. Zdaniem Zobowiązanego organ, nie zwrócił wystarczającej uwagi na opisane okoliczności. Według skarżącego organ w postanowieniu z 9 sierpnia 2023 r. nr 1601-IEW.7192.6.2023 nie działał konsekwentnie. Z jednej strony odmówił zajęcia się sprawą ze względu na przeszkody formalne, a z drugiej strony ocenił, że nie została spełniona przesłanka podjęcia czynności z urzędu - z czym skarżący nie może się zgodzić. W ocenie skarżącego organ schematycznie ocenił, że okoliczności nadzwyczajne to pożar, powódź, klęska żywiołowa, czy inne zdarzenie noszące cechy katastrofy. Taka zawężająca wykładnia przepisu nie znajduje umocowania w systemie norm wynikających z ustawy egzekucyjnej. W ocenie skarżącego szczególnie uzasadniony przypadek obejmuje także powstałe niezależnie od woli strony sytuacje rodzinne. Zdaniem skarżącego ryzyko bezdomności osoby całkowicie niezdolnej do samodzielnej egzystencji, nad którą zobowiązany sprawuje opiekę, i która jest całkowicie od niego zależna to też okoliczność nadzwyczajna i niezależna od zobowiązanego. W ocenie skarżącego okoliczność ta uzasadnia podjęcie czynności z urzędu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, po ponownym rozpoznaniu sprawy, zważył co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej p.p.s.a.) sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie, a także postanowienie, rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Stosownie natomiast do art. 120 p.p.s.a., w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
W świetle art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu.
Wynikająca z treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. "możliwość istotnego wpływania na wynik sprawy" oznacza prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji (lub postanowienia), a więc na ukształtowanie w nich stosunku administracyjnoprawnego materialnego lub procesowego. Sąd, uchylając z tych powodów decyzję (postanowienie) musi wykazać, że gdyby nie doszło do stwierdzonego w postępowaniu sądowym naruszenia przepisów postępowania, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej mogłoby być inne. W tym kontekście mówi się także o uprawdopodobnieniu możliwości odmiennego wyniku sprawy.
Sąd, rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zaskarżonym postanowieniem organ odwoławczy utrzymał w mocy poprzedzające je postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania. Organ odwoławczy uznał, że wniosek nie mógł zostać rozpatrzony merytorycznie przez organ egzekucyjny, z uwagi na brak podstaw prawnych do procedowania w jego zakresie. Rozstrzygnięcie zapadło po analizie przepisów art. 61, art. 61a § 1 kpa w związku z art. 23 § 6 ustawy egzekucyjnej.
Zgodnie z brzmieniem art. 61a § 1 kpa gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Powołany przepis stanowi podstawę do wydania przez organ administracji publicznej postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Ustawodawca wprowadził w tej regulacji dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Przesłanką do wydania postanowienia w trybie art. 61a § 1 kpa jest też zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Należy przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. W orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych, a także Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, który Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, że taką uzasadnioną przyczyną niewątpliwie jest fakt, iż zgodnie z art. 23 § 6 ustawy egzekucyjnej czasowe wstrzymanie czynności egzekucyjnych lub postępowania egzekucyjnego przez organ nadzoru możliwe jest wyłącznie z urzędu, a nie na wniosek osoby zobowiązanej. Oznacza to, że nawet gdyby uznać wniosek skarżącego jako impuls do zajęcia się sprawą, to organ nie ma obowiązku wstrzymywać czasowo czynności egzekucyjnych z urzędu. Zatem organ zobowiązany był wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego (por. wyroki NSA: z 7 lutego 2024 r., sygn. akt III FSK 4226/21, z 14 listopada 2023 r., sygn. akt I GSK 72/20; z 21 kwietnia 2023 r., sygn. akt III FSK 906/22; z 18 lipca 2017 r., sygn. akt II FSK 1778/15; z 22 stycznia 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 479/18). Podkreślenia wymaga, że czasowe wstrzymanie czynności egzekucyjnych lub postępowania egzekucyjnego jest kompetencją własną organu (nadzoru) nad organem egzekucyjnym, co do której nie ma obowiązku prowadzenia jakiegokolwiek postępowania. Zobowiązany nie może, więc swoim wnioskiem wymusić działania organu w tym zakresie. Wstrzymanie czynności egzekucyjnych lub postępowania egzekucyjnego w trybie art. 23 § 6 ustawy egzekucyjnej nie ma charakteru przysługującego uczestnikom środka zaskarżenia, lecz jest środkiem przysługującym organowi. Dlatego może zostać zastosowany wyłącznie z urzędu (wyrok NSA z 7 lutego 2024 r., sygn. akt III FSK 4226/2). Z tego względu nie było podstaw prawnych do skutecznego uruchomienia procedowania w zakresie wniosku o wstrzymanie czynności egzekucyjnych. Chodzi tu o skuteczne wszczęcie, bowiem w zakresie niniejszego postępowania nie mieści się merytoryczne badanie zasadności wstrzymania. Skoro przepisy prawa nie dają podstaw prawnych do wszczęcia postępowania w sprawie (w tym wypadku - wszczęcia postępowania o wstrzymanie na określony czas czynności egzekucyjnych lub postępowania egzekucyjnego) na wniosek zobowiązanego, to występuje uzasadniona przyczyna, o której mowa w przepisie art. 61a § 1 kpa, co zostało prawidłowo zaakceptowane wywiedzione i uzasadnione w treści zaskarżonego postanowienia.
W tym miejscu Sąd podkreśla, że organ egzekucyjny wydał w sprawie rozstrzygnięcie o charakterze formalnym, tj. o odmowie wszczęcia postępowania z wniosku strony o wstrzymanie czynności egzekucyjnych. Złożony wniosek w ogóle zobowiązanemu nie przysługiwał i nie powinien podlegać merytorycznemu rozpoznaniu, to też z uwagi na niemożność prowadzenia postępowania dowodowego, podjęte w sprawie rozstrzygniecie uznać należało za prawidłowe. Bez znaczenia dla sprawy pozostaje obszerne uzasadnienie skargi, które dotyczy merytorycznych podstaw dla wstrzymania czynności w analizowanym trybie.
W tym miejscu Sąd dostrzega, że w wyniku złożonego przez skarżącego pisma z 30 maja 2023 r., organ nadzoru nad organem egzekucyjnym zapoznał się z argumentacją zobowiązanego w tej sprawie, jednak nie podjął z urzędu żadnych czynności procesowych, w tym zakresie. W tych okolicznościach spełniona została jedyna dopuszczalna rola analizowanego wniosku, jaką była sugestia, impuls skierowany do organu nadzoru. Jak bowiem wyjaśniono powyżej organ ten ma kompetencje do działania w badanym zakresie jedynie z urzędu. Jednocześnie, w ocenie Sądu, wobec sposobu sformułowania przez zobowiązanego pisma z 30 maja 2023 r. o wstrzymanie czynności egzekucyjnych, organ w celu załatwienia tego pisma - wniosku, by nie pozostawać w bezczynności, zobowiązany był wydać formalny akt, będący odpowiedzią na złożone pismo. Nie może zatem stwierdzić, że treść tego pisma skarżącego z 30 maja 2023 r. została wadliwie odczytana przez organ. Jednocześnie, Sąd zwraca uwagę, gdyby uznać wniosek skarżącego wyłącznie za sygnalizację, wówczas organ nie byłby zobowiązany do wydania żadnego aktu, co również nie doprowadziłoby do oczekiwanego przez skarżącego rezultatu w postaci merytorycznego rozpoznania pisma w sposób polegający merytorycznej kontroli sądu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że przepis art. 23 § 6 ustawy egzekucyjnej nie daje żadnych bezpośrednich uprawnień dłużnikowi poddanemu egzekucji. Wniosek o wstrzymanie czynności egzekucyjnych lub postępowania egzekucyjnego skierowany do organu nadzoru mógłby co najwyżej zainicjować przeprowadzenie czynności kontrolnych w nadzorowanym organie i w ramach tej kontroli dokonanie wstrzymania tychże czynności. Skoro więc wstrzymanie czynności egzekucyjnych lub postępowania egzekucyjnego następuje z inicjatywy organu sprawującego nadzór, to bez znaczenia pozostaje ewentualny wniosek strony w tym przedmiocie. W ocenie Sądu, w sytuacji, gdy do organu wpłynęło podanie – pismo zobowiązanego o wstrzymanie czynności egzekucyjnych, a brak jest podstaw do merytorycznego rozpatrzenia wniosku strony, to należy zastosować przepis art. 61a kpa i odmówić wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Na marginesie należy zauważyć, że zainteresowana osoba (dłużnik), formułując odpowiednie pismo jest oczywiście władna sugerować właściwemu organowi wstrzymanie egzekucji. W konsekwencji takiego działania nie jest jednak inicjowane postępowanie administracyjne. Za nieznajdujące należy zatem uznać działania skarżącego, który zwrócił się do organu o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego i oczekiwał merytorycznego rozstrzygnięcia w tym zakresie. Podkreślić trzeba, że dłużnikowi przeciwko, któremu prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, który kwestionuje działania organu egzekucyjnego przysługują środki określone w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji takie jak zarzuty, skarga na czynności egzekucyjne lub skarga na przewlekłość postępowania. Natomiast z całą pewnością nie służy temu tryb przewidziany w art. 23 § 6 ustawy egzekucyjnej. Nie można też uznać, że podanie skarżącego w tym zakresie rodziło po stronie organu nadzoru obowiązek zainicjowania stosownego postępowania z urzędu.
Sąd dostrzega, iż co prawda organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia odniósł się także do przesłanek merytorycznych, co jest co do zasady działaniem nieprawidłowym, w sytuacji wydania postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Niemniej jednak w ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, że postawą wydanego rozstrzygnięcia były przeszkody formalne, wynikające z braku legitymacji procesowej do złożenia takiego wniosku. Z zaskarżonego postanowienia wynika jednoznacznie, że ze względu na uregulowania zawarte w przepisie art. 23 § 6 ustawy egzekucyjnej w sprawie istnieje przeszkoda przedmiotowa do odmowy wszczęcia postępowania z wniosku z 30 maja 2023 r. o wstrzymanie czynności egzekucyjnych z nieruchomości, które są prowadzone przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu. Postępowania w tym zakresie nie można bowiem wszcząć na wniosek, ponieważ przepis prawa na to nie pozwala. Z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienie wynika, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej jako organ nadzoru, nie był uprawniony do wszczęcia postępowania na wniosek strony, a następnie merytorycznego rozpoznania wniosku i wydania rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 23 § 6 ustawy egzekucyjnej wstrzymanie czynności egzekucyjnych lub postępowania egzekucyjnego może nastąpić tylko z urzędu. Dlatego wniosek zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym, który bez podstawny prawnej chciałby zainicjować wstrzymanie postępowania egzekucyjnego nie może podlegać merytorycznemu rozpatrzeniu i należy w związku z tym wydać postanowienie, o którym mowa w art. 61a kpa. Rozważania w kwestiach merytorycznych zawarte zostały w końcowej części uzasadnienia, jako odniesienie do zarzutów podniesionych przez skarżącego w zażaleniu. Stąd też nie można, w ocenie Sądu uznać, że zaskarżone postanowienie jest sprzeczne i to w sposób, który stanowiłby istotne naruszenie prawa mające wpływ na treść zaskarżonego postanowienia.
Sąd nie ma podstaw stwierdzić, że kontrolowany akt, utrzymujący w mocy postanowienie z 4 lipca 2023 r. o odmowie wszczęcia postępowania, naruszał prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie go z obrotu prawnego. Organy nie naruszyły bowiem, z przyczyn wskazanych powyżej, art. 23 § 6 ustawy egzekucyjnej. Kontrolowany akt nie narusza też praw strony w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie go z obrotu prawnego. W tym miejscu Sąd jeszcze raz podkreśla, iż z uwagi, iż nie było podstaw prawnych do skutecznego uruchomienia procedowania w zakresie wniosku o wstrzymanie czynności egzekucyjnych, to w zakresie niniejszego postępowania nie mieści się merytoryczne badanie zasadności wstrzymania. Bez znaczenia dla sprawy pozostaje obszerne uzasadnienie skargi, które dotyczy merytorycznych podstaw dla wstrzymania czynności w analizowanym trybie.
Sąd, na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. orzeka bowiem w granicach danej sprawy. Dlatego weryfikacja zaskarżonego rozstrzygnięcia sprowadzała się do oceny zgodności z prawem postanowienia Dyrektora Izby Administracji w Opolu 9 z sierpnia 2023 r. o utrzymaniu w mocy postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z 4 lipca 2023 r. o odmowie wszczęcia postępowania na wniosek zobowiązanego z 30 maja 2023 r. o wstrzymanie czynności egzekucyjnych z nieruchomości, które są prowadzone przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu na podstawie dalszych tytułów wykonawczych.
Z tych też względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.