Lexedit
Wróć do analizy orzeczenia
Pełny tekst orzeczenia

I SA/Op 199/22

Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.

I SA/Op 199/22 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2022-09-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Aleksandra Sędkowska /przewodniczący/
Grzegorz Gocki /sprawozdawca/
Marzena Łozowska
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 423
art. 28 ust. 2, 3 i 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par. 3 ust. 1 pkt 1-3
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Sędzia WSA Grzegorz Gocki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Łozowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 września 2022 r. sprawy ze skargi M. U. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 kwietnia 2022 r., nr 880/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 480,00 zł (słownie złotych: czterysta osiemdziesiąt 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej przez M. U. (dalej określanej jako: strona, skarżąca, wnioskodawczyni) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr 880/2022 z 27 kwietnia 2022 r., którą odmówiono stronie umorzenia należności z tytułu składek, wynikających z decyzji nr 240300/71/30/2022-RED-7561727128-DT z 8 lutego 2022 r. o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania po zmarłej M. G., obejmujących:
1) zaległości z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 113.935,31 zł, w tym na:
a) ubezpieczenia społeczne za okres 10/2015 - 09/2016, 02 - 03/2017, 05 - 06/2017, 09/2017, 01 - 10/2018, 01 - 06/2019 w łącznej kwocie 88.669,40 zł, w tym: składek: 50.181,22 zł; odsetek liczonych na [...] 2021 r.: 13.657,00 zł, kosztów egzekucyjnych: 6.546,18 zł; odsetek w kwocie 18.285,00 zł liczonych na [...] 2021 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 10/2015 - 09/2016, 02 - 03/2017, 01 - 10/2018, 01 - 06/2019;
b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 10/2015 - 09/2016, 02 - 03/2017, 06/2017, 03 -10/2018, 01 - 06/2019 w łącznej kwocie 18.534,34 zł, w tym: składek: 8 379,13 zł; odsetek liczonych na [...] 2021 r.: 2.303,00 zł; kosztów upomnienia: 115,91 zł, kosztów egzekucyjnych: 1.702,30 zł i odsetek w kwocie 6.034,00 zł liczonych na [...] 2021 r. przypadających od składek za okres 10/2015 - 09/2016, 02 - 03/2017, 04 - 10/2018, 01 - 06/2019 w części finansowanej przez ubezpieczonych;
c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 10/2017 - 10/2018, 01 - 06/2019 w łącznej kwocie 6.731,57 zł, w tym: składek: 5 623,57 zł; odsetek liczonych na [...] 2021 r.: 1.050,00 zł i kosztów upomnienia: 58,00 zł;
2) zaległości z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenia) w łącznej kwocie 49.699,31 zł, w tym:
a) ubezpieczenia społeczne za 10/2015 - 09/2016, 02 - 03/2017, 05 - 06/2017, 09/2017, 01 - 10/2018, 01 - 06/2019 w łącznej kwocie 35.643,56 zł, w tym z tytułu: składek: 22.872,38 zł; odsetek liczonych na [...] 2021 r.: 6.225,00 zł i kosztów egzekucyjnych: 6.546,18 zł.
b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 10/2015-09/2016, 02-03/2017, 06/2017, 03-10/2018, 01-06/2019 w łącznej kwocie 12.500,34 zł, w tym: składek: 8.379,13 zł, odsetek liczonych na [...] 2021 r.: 2.303,00 zł; kosztów upomnienia: 115,91 zł i kosztów egzekucyjnych: 1.702,30 zł,
c) Fundusz Pracy za okres 10/2017 - 10/2018, 01 - 06/2019 w łącznej kwocie 1.555,41 zł, w tym: składek 1.261,41 zł; odsetek liczonych na [...] 2021 r.: 236,00 zł i kosztów upomnienia 58,00 zł.
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:
Decyzją z 8 lutego 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu orzekł o odpowiedzialności skarżącej za zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jej zmarłej matki – M. G., której jest ona spadkobierczynią. Jak ustalono, spadek po zmarłej [...] 2021 r. M. G. na podstawie ustawy nabyli z dobrodziejstwem inwentarza: skarżąca, jej ojciec: K. G. oraz jej brat: T. G. Natomiast na mocy umowy z 7 czerwca 2021 r. o dziale spadku, zawartej w formie aktu notarialnego Rep. A nr [...], spadkobiercy dokonali podziału majątku wspólnego w ten sposób, że K. G. otrzymał na wyłączną własność: nieruchomość położoną w miejscowości R., gmina L., (KW nr [...]) oraz nieruchomość położoną w K., (KW nr [...]). Według informacji zawartych w w/w akcie notarialnym szacunkowy stan czynny spadku wynosił wartość 1.440.000 zł. Wobec powyższego ZUS określił zakres odpowiedzialności skarżącej, jako jednego ze spadkobierców, w 1/3 części, czyli do kwoty 480.000 zł.
Wnioskiem z 25 listopada 2021 r. skarżąca, działając przez ustanowionego pełnomocnika, zwróciła się o umorzenie całości należności z tytułu składek, którymi została obciążona po zmarłej matce. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik argumentowała, że sytuacja osobista, majątkowa i finansowa skarżącej uniemożliwia uregulowanie powstałej zaległości w jakimkolwiek stopniu. Wyjaśniła, że skarżąca aktualnie pozostaje w związku kohabitacyjnym i wraz z trojgiem małoletnich dzieci pozostaje na utrzymaniu swojego partnera. Miesięczny dochód uzyskiwany przez rodzinę oscyluje w granicach kwoty 3.700 zł i składa się na niego wynagrodzenie za pracę partnera skarżącej oraz świadczenie wychowawcze z programu 500+. Dochód rodziny obciążają przy tym liczne zobowiązania m.in. z tytułu kosztów utrzymania zajmowanej nieruchomości w łącznej kwocie ok. 2.000 zł, na którą to kwotę składa się kwota: 2 800 zł rocznie tytułem podatku od nieruchomości, kwota 390 zł miesięcznie tytułem należności za energię elektryczną, kwota około 200 zł miesięcznie tytułem opłaty za wodę i kanalizację, kwota 70 zł miesięcznie tytułem należności za gaz, kwota 120 zł miesięcznie z tytułu opłaty za wywóz odpadów oraz ok. 13.000 zł rocznie tytułem kosztów związanych z zakupem opału. Ponadto ponoszone są bieżące wydatki na zakup żywności (ok. 2.500 zł), środków czystości (300 zł) oraz odzieży i obuwia (ok. 600 zł). Wskazane wydatki, jako że w całości wyczerpują uzyskiwany miesięczny dochód, uniemożliwiają uregulowanie powstałej zaległości. Pełnomocnik podkreśliła, iż konieczność uiszczenia ustalonej zaległości z tytułu składek nie zapewni skarżącej minimum socjalnego, uniemożliwi funkcjonowanie w codziennym życiu, nie pozwoli zrealizować i zaspokoić podstawowych potrzeb życiowych. Być może spowoduje także konieczność korzystania z pomocy państwa, co nie jest zgodne zarówno z interesem zobowiązanej, jak i z interesem publicznym. Pełnomocnik zaznaczyła, że kwota pozostałej do spłaty zaległości znacznie przekracza możliwości finansowe strony, powodując, że będzie ona zmuszona wybierać pomiędzy spłatą powstałej zaległości, a swoim utrzymaniem i realizacją pozostałych ciążących na niej zobowiązań.
Wskazaną na wstępie decyzją z 27 kwietnia 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, ust 3 i ust. 3a i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz., 423 ze zm. - zwanej dalej "usus") oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 - zwanego dalej "rozporządzeniem") odmówił umorzenia wnioskowanych należności.
W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzja w sprawie została podjęta po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w oparciu o dokumenty dostarczone przez stronę (w tym m.in.: oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym z 5 stycznia 2022 r., faktur VAT, harmonogramu spłaty kredytu) oraz informacje i materiały pozyskane z urzędu (korzystano m.in. z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych).
Jak ustalono, zgodnie z oświadczeniem majątkowym z 5 stycznia 2022 r. skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z dziećmi: synem B. U. - [...] lat, córką O. S. - [...] lat oraz córką L. S. - [...] lata. W złożonym oświadczeniu skarżąca podała, że korzysta z innych form pomocy w łącznej wysokości ok. 3.980 zł, na które składają się następujące świadczenia: "500+" - w kwocie 1.500 zł, zasiłek opiekuńczy na niepełnosprawnego syna - w kwocie 1.980 zł oraz zasiłek rodzinny- ok. 500 zł. Ponadto, otrzymuje ona dochód z tytułu alimentów w kwocie 400 zł. Stałe wydatki miesięczne związane z utrzymaniem wynoszą, zgodnie z oświadczeniem, ok. 354 zł, tj.: koszty związane z leczeniem - ok. 104 zł (250 zł - wizyty lekarskie syna 5 razy w roku), inne - ok. 250 zł. Z kolei we wniosku o umorzenie pełnomocnik skarżącej wskazała na wydatki związane z utrzymaniem mieszkania w kwocie ok. 2.000 zł miesięcznie. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada majątku nieruchomego, jak również ruchomości (co zostało potwierdzone w dostępnej bazie danych) oraz że posiada zobowiązania pieniężne w bankach za okres 2019-2021 r. w łącznej kwocie 40.589,60 zł, które reguluje w miesięcznej kwocie 970 zł. Z informacji zawartych w oświadczeniu wynikało również, że skarżąca ma niepełnosprawne dziecko, przy czym do akt sprawy nie została dołączona dokumentacja medyczna. Natomiast, według ustaleń Zakładu, skarżąca figuruje jako świadczeniobiorca, za którego jednostka organizacyjna pomocy społecznej, wójt, burmistrz lub prezydent miasta ma obowiązek opłacania składek, a podstawa wymiaru składek wynosi 2.119 zł. Uzyskiwany dochód jest rekompensatą rezygnacji z zatrudnienia.
Organ podkreślił następnie, że zakres odpowiedzialności strony, jako spadkobiercy za zobowiązania zmarłej płatniczki, został ustalony w postępowaniu zakończonym prawomocną decyzją z 8 lutego 2022 r. W dacie wydania przedmiotowej decyzji należności z tytułu składek były wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Natomiast w myśl art. 24 ust 5d usus przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. Organ zaznaczył również, że w przedmiotowej sprawie nie jest prowadzone przymusowe dochodzenie należności.
Przechodząc do analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach organ przytoczył przepisy prawne mające zastosowanie w sprawie, tj.: art. 28 ust. 3 i 3a usus. Zaznaczył przy tym, że wyliczenie zawarte w ust. 3 tego przepisu ma charakter wyczerpujący, a tym samym stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.
W wyniku oceny zebranego materiału dowodowego organ uznał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Wskazał, że ponieważ wnioskodawczyni jest spadkobiercą zmarłej płatniczki i ponosi odpowiedzialność za zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek, przesłanki o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c usus nie miały w sprawie zastosowania. Z przyczyn oczywistych nie zachodzi również przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 1 usus. W sprawie nie ma również miejsca sytuacja, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 4a usus, albowiem wysokość należności z tytułu nieopłaconych składek przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Z kolei odnośnie pozostałych przesłanek całkowitej nieściągalności z pkt 3, 5 i 6 art. 28 ust. 3 usus (odnoszących się do kryterium braku majątku) wskazano, że w stosunku do majątku skarżącej nie zostało dotychczas wdrożone przymusowe dochodzenie należności, zatem na tym etapie brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Tym samym, możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały przez Zakład wyczerpane.
Zakład nie stwierdził również spełnienia przesłanek umorzenia należności mimo braku ich całkowitej nieściągalności, określonych w § 3 rozporządzenia.
W tym zakresie stwierdził, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w sprawie zastosowania, ponieważ na wnioskodawczyni ciążą zobowiązania z tytułu składek na podstawie decyzji o odpowiedzialności spadkobiercy z 8 lutego 2022 r.
Organ wykluczył również możliwość umorzenia na podstawie § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Wskazał, że zgodnie z przedstawionymi informacjami, skarżąca opiekuje się niepełnosprawnym synem, przy czym do akt sprawy nie została dołączona dokumentacja medyczna potwierdzająca stan zdrowia syna. Nie kwestionując sytuacji zdrowotnej syna, organ zwrócił jednak uwagę, że analizowana przesłanka ma zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskanie dochodu. Taka sytuacja, według organu, nie zachodzi w tej sprawie. Skarżąca pobiera bowiem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia na rzecz opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, które stanowi rekompensatę braku możliwości wykonywania pracy zarobkowej. Brak jest zatem podstaw do uznania, że konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny pozbawia stronę możliwości pozyskania środków na spłatę zadłużenia względem ZUS.
Rozważając następnie możliwość umorzenia należności w kontekście przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ stwierdził, że strona nie wykazała, by opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z ustalonych okoliczności faktycznych wynika, że wnioskodawczyni nie pracuje zarobkowo. Jak jednak wskazano we wniosku, obecnie pozostaje ona związku kohabitacyjnym i wraz z trojgiem małoletnich dzieci pozostaje na utrzymaniu swojego partnera. Korzysta również z innych form pomocy w łącznej wysokości ok. 3.980 zł (w tym: świadczenie "500+" w wysokości 1.500 zł, zasiłek opiekuńczy na niepełnosprawnego syna w kwocie 1.980 zł oraz zasiłek rodzinny ok. 500 zł) a także otrzymuje alimenty w kwocie 400 zł. Odnosząc się do argumentów strony, że ciążą na niej z zobowiązania wobec banków w łącznej kwocie 40 589,60 zł, które reguluje w miesięcznych ratach wynoszących 970 zł organ podkreślił, że w świetle prezentowanych w orzecznictwie poglądów, za umorzeniem należności publicznoprawnych nie może przemawiać preferowanie wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych, nawet jeśli niewykonanie tych zobowiązań wiązałoby się z daleko idącymi konsekwencjami dla zobowiązanego.
Organ zaznaczył przy tym, że analizując możliwość umorzenia należy mieć na uwadze to, czy trudności finansowe mają charakter przejściowy, czy stały i pogłębiający się. W ocenie ZUS obecna sytuacja materialno-bytowa wnioskodawczyni nie uzasadnia stwierdzenia, że trudności płatnicze mają charakter stały i pogłębiający się. Jak podkreślono, wnioskodawczyni jest osobą młodą, nie można więc wykluczyć, że w przyszłości nie będzie ona osiągać dochodów pozwalających na spłatę zobowiązania. W przekonaniu organu istnieje również możliwość wyegzekwowania należności z tytułu składek, chociażby niewielkimi kwotami np. w formie zawartego układu ratalnego, bez uszczerbku dla sytuacji materialnej strony, zatem podjęcie decyzji o umorzeniu należności na chwilę obecną byłoby przedwczesne i nieuzasadnione.
Końcowo organ podniósł, że rozpatrując wnioski o umorzenia należności składkowych Zakład zobowiązany jest kierować się, poza interesem wnioskodawcy, zabezpieczeniem interesu społecznego, bowiem środki uzyskane przez ZUS z tytułu opłaconych składek przeznaczane są w znacznej części na wypłaty świadczeń społecznych osobom ubezpieczonym, w tym wypłaty rent inwalidzkich i emerytur. Stąd, ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego egzekwowania należności w okresie możliwości ich dochodzenia. W skardze na powyższą decyzję pełnomocnik skarżącej, wnosząc o jej uchylenie w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych, podniósł zarzuty naruszenia:
- art. 28 ust. 3 pkt 6 usus, poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi określona w powołanym wyżej przepisie przesłanka umożliwiająca stwierdzenie w stosunku do skarżącej całkowitej nieściągalności, podczas gdy mając na uwadze rodzaj oraz wysokość otrzymywanych przez skarżącą świadczeń, a także wysokość kwoty wolnej od potrąceń i świadczeń wolnych od egzekucji przyjąć należy, iż w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przeciwko skarżącej nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne,
- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, poprzez:
a) niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a także dokonanie dowolnej oceny przedstawionych przez skarżącą dokumentów w postaci harmonogramów spłaty kredytu, faktur VAT, decyzji oraz potwierdzenia stanu konta kontrahenta i finalnie przyjęcie, iż nie pozwalają one stwierdzić by sytuacja finansowa i materialna skarżącej przemawiała za wnioskiem, że ewentualnie prowadzone postępowanie egzekucyjne nie może doprowadzić do wyegzekwowania zaległości chociażby w części, co w ocenie organu stanowi przeszkodę do umorzenia należności z tytułu składek, w sytuacji gdy prawidłowa i rzetelna analiza wskazanych wyżej dowodów przemawia za odmiennym wnioskiem,
b) niedokonanie przez organ porównania sytuacji materialnej skarżącej z wysokością zaległej należności i niewskazanie dochodów skarżącej, które w ocenie organu byłyby wystarczające do pokrycia powstałej z tytułu składek zaległości - zwłaszcza w kontekście rodzaju dochodu uzyskiwanego przez skarżącą oraz związanych z nim ograniczeń w egzekucji,
- art. 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 rozporządzenia poprzez ich niezastosowanie i finalnie odmowę umorzenia należności z tytułu składek, w sytuacji gdy sytuacja osobista, rodzinna i finansowa skarżącej przemawia za umorzeniem wspomnianych należności pomimo niestwierdzenia całkowitej nieściągalności.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329) - dalej jako: "ppsa", zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania).
W tak zakreślonych ramach prawnych sprawy Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem analiza procesu decyzyjnego organu wskazuje, że narusza on przepisy postępowania - art. 77 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2021 r., poz. 735 - dalej w skrócie "kpa") w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, co uzasadnia wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.
W kontrolowanej sprawie podstawę analizy zasadności żądania strony o umorzenie należności z tytułu składek stanowiły prawidłowo przywołane przez Zakład przepisy art. 28 ust. 3 usus w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia.
Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 usus, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Ustęp 2 tego przepisu stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 wskazano natomiast, że całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi wówczas, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Ustawodawca przewidział nadto w art. 28 ust. 3a usus możliwość umarzania przez ZUS należności z tytułu składek w uzasadnionych przypadkach, mimo braku całkowitej nieściągalności, w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Korzystając z upoważnienia ustawowego (art. 28 ust. 3b) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. określił przesłanki umarzania należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z tym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Z przywołanych przepisów wynika jednoznacznie, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadził do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Dopiero wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek otwiera organowi możliwość (a nie obowiązek) zastosowania tego rodzaju ulgi. W tym to bowiem momencie organ rozstrzygający sprawę korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego - nie musi, lecz może umorzyć takie należności (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07).
Z kolei sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.
Badając zaskarżoną decyzję w tak zakreślonych ramach prawnych Sąd stwierdza, że organ nie dokonał rzetelnej analizy wszelkich okoliczności sprawy, co w konsekwencji prowadziło do stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na ostateczne rozstrzygnięcie sprawy.
W rozpoznawanej sprawie w toku postępowania administracyjnego ZUS uznał, że w sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 usus, wobec czego nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności, dającej podstawę do umorzenia wnioskowanych należności z tytułu składek. W ocenie Sądu, o ile należy podzielić stanowisko organu co do przesłanek z punktów 1, 2, 3, 4, 4a, 4b i 5 usus, które są niesporne, o tyle zasadne są zarzuty skarżącej co do wadliwej oceny przesłanki, o której mowa w punkcie 6 art. 28 ust. 3 usus, który to przepis wiąże stan całkowitej nieściągalności z sytuacją, gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że wniosek organu o braku podstaw do zastosowania art. 28 ust 3 pkt 6 usus został oparty tylko i wyłącznie na argumentacji, że ponieważ w stosunku do majątku skarżącej nie zostało dotychczas wdrożone przymusowe dochodzenie należności, na tym etapie brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Tymczasem, wbrew stanowisku organu, dla przyjęcia niezaistnienia całkowitej nieściągalności nie może być przesądzającym fakt, że w dacie wydania decyzji zaległości nie były jeszcze przedmiotem przymusowego dochodzenia. Podkreślić należy, że w orzecznictwie na gruncie art. 28 ust 3 pkt 6 usus jednolicie przyjmuje się, że to Zakład ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując samodzielnej oceny organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny (por. wyroki: WSA w Olsztynie z 5 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 707/11; WSA w Krakowie z: 18 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1176/14, 13 lutego 2018 r. sygn. akt 1263/17, 28 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 58/18, 24 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 263/18; WSA w Opolu z: 24 października 2012 r., sygn. akt I SA/Op 251/12; 14 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Op 572; wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W świetle przedstawionych wyżej poglądów, podzielanych w pełni przez tut. Sąd, samo powoływanie się przez organ, że możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały jeszcze wyczerpane, jest absolutnie niewystarczające do wykazania, że nie występuje całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 6 usus. Zakład, który ma obowiązek ustalenia przesłanek opisanych w tym przepisie, winien bowiem wyjaśnić, w jakim stopniu ewentualnie prowadzone postępowanie egzekucyjne będzie skuteczne, z jakich praw majątkowych może być prowadzona egzekucja i jakie są prognozy jej efektywności. Innymi słowy, organ winien po pierwsze rozważyć, w jakiej potencjalnej kwocie możliwe jest uzyskanie środków, po wtóre winien oszacować wydatki egzekucyjne. Następnie winien zestawić te kwoty ze sobą i wyciągnąć stosowne wnioski. Takich symulacji nie przeprowadzono, a to oznacza, że uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa zawierającego wymogi uzasadnienia decyzji. Przede wszystkim, jak słusznie podnosi pełnomocnik skarżącej, organ nie poczynił jakichkolwiek rozważań, czy majątek skarżącej nadaje się w ogóle do egzekucji. Zważywszy bowiem na ustaloną w toku postępowania okoliczność, że jedynym źródłem dochodów skarżącej są niepodlegające egzekucji świadczenia z programu 500+, zasiłku pielęgnacyjnego, rodzinnego i z tytułu alimentów (zob. art. 10 § 4 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) oraz że skarżąca nie posiada żadnego majątku ruchomego i nieruchomego - nie sposób stwierdzić, na jakich podstawach organ opiera swój wniosek o możliwości wyegzekwowania zaległych składek - i to w stopniu przekraczającym wydatki egzekucyjne. Co więcej, organ zaniechał również oszacowania wysokości kosztów egzekucyjnych, co powoduje, że ocena spełnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 usus została przeprowadzona w sposób niepełny i powierzchowny. Bez określenia przewidywanych kosztów egzekucyjnych organ nie jest bowiem w stanie dokonać rzetelnej analizy, czy ewentualnie wyegzekwowane należności będą w oczywisty sposób przekraczać wydatki związane z egzekucją.
W konsekwencji stwierdzić należy, że brak stosownego uzasadnienia stanowiska o nieistnieniu w przypadku skarżącej przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 usus i ograniczenie oceny do arbitralnego stwierdzenia, że obecnie nie można stwierdzić, iż w toku postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne oznacza, że decyzja w tym zakresie uchyla się spod kontroli Sądu, co powoduje konieczność jej uchylenia.
Jednocześnie Sąd za wadliwą uznaje również dokonaną przez organ analizę stanu faktycznego i wyprowadzoną na jego tle ocenę prawną przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia.
Jeśli chodzi o opisaną w pkt 3 tego przepisu przesłankę przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, organ w zaskarżonej decyzji przyjął, że podstawę do odmowy zastosowania tego przepisu stanowi okoliczność, iż skarżąca otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia na rzecz opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, które stanowi rekompensatę braku możliwości wykonywania pracy zarobkowej. Według organu, brak jest zatem podstaw do uznania, że konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny pozbawia skarżącą możliwości pozyskania środków na spłatę zadłużenia względem ZUS.
W tym miejscu wskazać należy, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom wymienionym w pkt 1-4 tego przepisu (m.in. matce) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W ocenie Sądu, skoro przyznano skarżącej świadczenie pielęgnacyjne, to oznacza, iż wystąpiła przesłanka "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", jako przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Tym samym należy uznać, że wbrew temu, co przyjął organ, w hipotezie § 3 ust. 1 pkt 3 mieści się sytuacja, w której - tak jak w kontrolowanej sprawie - skarżąca wskutek konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem nie podejmuje zatrudnienia, pozbawiając się przez to możliwości uzyskania dochodu. Zdaniem Sądu, nie można utożsamiać, jak czyni to organ, zasiłku pielęgnacyjnego z dochodem umożliwiającym opłacenie zadłużenia względem ZUS. Pamiętać bowiem trzeba, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej w celu sprawowania opieki, zastępuje ono bowiem dochód z własnej aktywności opiekuna, której ten nie może podejmować ze względu na sprawowaną opiekę. Przy czym - co szczególnie ważne - świadczenie pielęgnacyjne ma przede wszystkim służyć zaspokajaniu potrzeb osoby niepełnosprawnej. Zakład nie może więc domagać się od skarżącej, by środki z zasiłku pielęgnacyjnego przeznaczała na zaspokojenie należności z tytułu składek, zamiast na pokrycie wydatków związanych z leczeniem chorego dziecka.
Za nieprzekonującą i dowolną należy również uznać argumentację organu o braku podstaw do umorzenia należności składkowych na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, przewidującego, że Zakład ma możliwość umorzenia składek, gdy opłacenie należności z tego tytułu pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
W tym aspekcie organ, opierając się na informacjach otrzymanych od skarżącej, przedstawił wprawdzie w uzasadnieniu decyzji czynniki kształtujące jej sytuację materialną, tj. uzyskiwany w rodzinie dochód, jak też ponoszone wydatki na utrzymanie i na pokrycie posiadanych zobowiązań, jednak nie przeprowadził w tym zakresie rzetelnej analizy pod kątem oceny, czy opłacenie składek nie zagrozi egzystencji skarżącej.
Podkreślić należy, że organ orzekający podejmując decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, ma obowiązek zgodnie z art. 7 kpa, wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny. Aby jednak takie wyważenie było możliwe i aby organ mógł stwierdzić, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie zaległych składek, konieczna jest ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy z uwzględnieniem jego dochodu i wydatków i ustalenie, że opłacenie składek nie pozbawiłoby go i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (vide: wyrok NSA z 5 sierpnia 2015 r., sygn. II GSK 193/14). Jak wskazuje się w tym zakresie w orzecznictwie sądów administracyjnych, organ prowadząc postępowanie o umorzenie składek obowiązany jest porównać stwierdzoną sytuację majątkową zobowiązanego do zaległej należności i wskazać jego dochody (rzeczywiste czy potencjalne), które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia. Trzeba ponadto zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych w celu ustalenia, czy jest ona w stanie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania (por. wyrok WSA w Poznaniu z 29 lutego 2012 r. III SA/Po 33/12).
Lektura uzasadnienia skarżonej decyzji dowodzi, że takich ustaleń organ nie dokonał, co skutkuje stwierdzeniem o istotnej wadliwości rozstrzygnięcia, w stopniu powodującym konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego. W rozpoznawanej sprawie organ zebrał wprawdzie materiał dowodowy, lecz dokonał jego niepełnej analizy w celu ustalenia, czy sytuacja materialna skarżącej pozwala na opłacenie zaległych składek. Organ nie przedstawił bowiem jasnej oceny wynikającej z porównania ustalonych dochodów skarżącej z wysokością kosztów bieżącego utrzymania jej rodziny, z realną możliwością uregulowania, w oparciu o te dochody, zadłużenia wobec Zakładu wynikającego z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności. Co więcej, z treści zaskarżonej decyzji nie sposób wywieść, jakie dokładnie dane na temat osiąganych w rodzinie dochodów i ponoszonych wydatków organ przyjął za podstawę rozstrzygnięcia w zakresie oceny przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Z akt sprawy wynika bowiem, że podczas postępowania skarżąca w przedkładanych organowi dokumentach przedstawiała rozbieżne informacje w tym zakresie. Otóż, we wniosku o umorzenie pełnomocnik strony podała, że miesięczny dochód uzyskiwany przez rodzinę skarżącej oscyluje w granicach kwoty 3.700 zł i składa się na niego wynagrodzenie za pracę partnera skarżącej oraz świadczenie wychowawcze z programu 500+. Z kolei odnośnie ponoszonych wydatków pełnomocnik wskazała, że na utrzymanie domu przeznaczana jest kwota ok. 2.000 zł miesięcznie, a pozostałe wydatki wynoszą łącznie ok. 3.400 zł (w tym: 2.500 zł na zakup żywności, 300 zł na zakup środków czystości i 600 zł na zakup odzieży i obuwia). Natomiast w oświadczeniu o stanie majątkowym z 5 stycznia 2022 r. skarżąca podała, że na jej dochód w kwocie 3.980 zł składają się przyznane świadczenia z tytułu: programu 500+ (1.500 zł), zasiłku pielęgnacyjnego (1.980 zł) i zasiłku rodzinnego (500 zł), poza tym otrzymuje ona środki z tytułu alimentów w kwocie 400 zł, zaś stałe wydatki miesięczne związane z utrzymaniem wynoszą ok. 354 zł, tj.: koszty związane z leczeniem (ok. 104 zł), inne (ok. 250 zł). Z powyższego wynika, że informacje przedstawiane przez stronę nie pozwalały na wolną od wątpliwości ocenę, jak dokładnie kształtuje się jej aktualna sytuacja materialna. Organ w toku postępowania nie podjął natomiast żadnych działań do wyjaśnienia w/w rozbieżności. W ocenie Sądu, chociaż ustalenia pozwalające na ocenę spełnienia przesłanek, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia, czynione są co do zasady w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez wnioskodawcę, niemniej jednak nie zwalnia to organu od dokładnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy. Jeżeli zatem informacje przekazywane przez stronę nie były na tyle jednoznaczne, by mogły być podstawą wiarygodnych ustaleń odnośnie jej sytuacji materialnej, organ winien przeprowadzić w tym zakresie dodatkowe postępowanie wyjaśniające i wezwać stronę do sprecyzowania istniejących niespójności. Takich jednak działań ze strony organu zabrakło.
Ponadto Sąd stwierdza, że przedstawione w skarżonej decyzji argumenty organu, mające przemawiać za możliwością poprawy sytuacji skarżącej w przyszłości, mają charakter ogólnikowych stwierdzeń, bez odniesienia się do warunków konkretnej sprawy. Wniosek organu, że skarżąca jest osobą młodą, nie można więc wykluczyć, że w przyszłości będzie ona osiągać dochody pozwalające na spłatę zobowiązania - nie został bowiem poprzedzony jakimikolwiek ustaleniami co do kwalifikacji zawodowych skarżącej i faktycznych możliwości podjęcia przez nią zajęć zarobkowych oraz nie został odniesiony do okoliczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Podobnie przedwczesny jest wniosek organu dotyczący możliwości regulowania przez skarżącą należności względem ZUS w dogodnym układzie ratalnym, skoro organ, jak już wyżej wskazano, zaniechał skonfrontowania stanu dochodów w rodzinie skarżącej, z wysokością ponoszonych wydatków, a co za tym idzie - nie wyjaśnił, czy skarżąca faktycznie dysponuje możliwością spłacania zadłużenia w jakimkolwiek stopniu w ratach, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego rodziny.
Warto w tym miejscu wskazać, iż w sądownictwie administracyjnym aprobatę znalazł pogląd, podzielany w całości przez sąd rozpatrujący niniejszą sprawę, stanowiący, iż "sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (...). Norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, mimo braku ich całkowitej nieściągalności, wobec permanentnie niezadowalającego stanu finansów ubezpieczeń społecznych, nie znalazłaby w praktyce w ogóle zastosowania. Takie rozumienie byłoby natomiast sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji" (zob. wyrok WSA w Warszawie z 17.12.2007 r. sygn. V SA/Wa 2549/07 wyrok NSA z 20.03.2007 r. II GSK 345/06, wyrok NSA z 21.11.2012 r. II GSK 1625/11). Biorąc zatem pod uwagę fakt, że skarżąca z rodziną obecnie utrzymuje się dzięki korzystaniu ze środków pomocowych, trudno przyjąć, że wyegzekwowanie od niej zaległych należności będzie pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela.
Podsumowując tę część rozważań należy stwierdzić, że organ nie wykonał nałożonego nań obowiązku wszechstronnego rozpatrzenia wszystkich okoliczności sprawy. Przeprowadzona przez niego ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego musi więc być uznana za dowolną, a przez to nie mogła ona doprowadzić do prawidłowych ustaleń faktycznych i w dalszej kolejności stać się podstawą prawidłowej subsumcji pod analizowaną normę prawną. Tak przeprowadzone postępowanie nie daje odpowiedzi na pytanie, czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz oceny możliwości ich zaspokojenia w przypadku, gdyby doszło do opłacenia przez nią należności z tytułu składek. Tym samym wniosek organu o niespełnieniu przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia uznać należy za przedwczesny.
Jednocześnie Sąd, w nawiązaniu do argumentacji organu, uzasadniającej odmowę umorzenia skarżącej składek interesem publicznym, dodatkowo zwraca uwagę, że skarżąca została obciążona należnościami z tytułu składek ZUS w wyniku przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania spadkodawcy – zmarłej matki. Istotna jest przy tym okoliczność, że zgodnie z umową o dział spadku z 7 czerwca 2021 r., całość masy spadkowej w postaci dwóch nieruchomości otrzymał na wyłączną własność K. G. (ojciec skarżącej). Jak przy tym wynika z akt sprawy, część należności, objętych decyzją z 8 lutego 2022 r. o przeniesieniu odpowiedzialności na skarżącą korzysta już z zabezpieczenia hipotecznego na w/w nieruchomościach, stanowiących własność K. G. Okoliczność ta, zdaniem Sądu, powinna być również wzięta pod uwagę przez organ w kontekście oceny przesłanki interesu publicznego.
W konsekwencji Sąd stwierdza, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ obowiązany będzie w pierwszej kolejności dokonać samodzielnie oceny przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 6 usus, w trakcie której winien mieć na uwadze, czy skarżąca posiada majątek, a jeżeli tak, to czy majątek skarżącej nadaje się w ogóle do egzekucji. Organ winien przy tym porównać spodziewane koszty egzekucji (obliczane w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku oraz winien również rozważyć, czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej strony i jej rodziny. Organ powinien również przeprowadzić rzetelną analizę sytuacji skarżącej z uwzględnieniem prawidłowego wyważenia interesu publicznego oraz słusznego interesu indywidualnego strony, mając przy tym na uwadze to, że działania, których skutkiem może być doprowadzenie zobowiązanej do stanu ubóstwa i konieczności zwrócenia się o wsparcie z systemu pomocy społecznej z pewnością nie leżą w interesie publicznym. Równocześnie mając na względzie przesłankę umorzenia określoną w § 3 ust 1 pkt 3 rozporządzenia organ weźmie pod uwagę wyrażone wyżej stanowisko, że sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną wpisuje się w hipotezę tego przepisu a środki otrzymywane przez skarżącą tytułem świadczenia pielęgnacyjnego nie stanowią dochodu pozwalającego na opłacenie składek, gdyż mają służyć przede wszystkim zaspokojeniu potrzeb osoby niepełnosprawnej.
Mając powyższe rozważania na względzie Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ppsa. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265), na które składa się wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł).