I SA/Ol 397/21Uchylenie zaliczenia nadpłaty na długi spadkowe bez uwzględnienia kc
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie rozpoznał skargę M. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (DIAS) utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego (NUS) o zaliczeniu nadpłaty w kwocie 47 zł na poczet zaległości podatkowych spadkodawcy. Skarżący, dziedziczący z dobrodziejstwem inwentarza, zarzucił organom podatkowym naruszenie przepisów Kodeksu cywilnego (art. 1032 § 2 Kc) i Ordynacji podatkowej (art. 62, 76 Op), twierdząc, że zaliczenie nie uwzględnia kolejności zaspokajania wierzycieli spadkowych, zwłaszcza gdy wartość długów spadkowych przewyższa wartość spadku. Organy podatkowe argumentowały, że zaliczenie nadpłaty następuje na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej, które nie przewidują stosowania przepisów Kodeksu cywilnego czy postępowania cywilnego w tym zakresie. Sąd uznał, że choć zaliczenie nadpłaty nastąpiło przed upływem terminu przedawnienia zaległości, to organy podatkowe błędnie zinterpretowały i zastosowały przepisy Ordynacji podatkowej. Sąd podkreślił, że w sytuacji, gdy spadkobierca dziedziczy z dobrodziejstwem inwentarza, a wartość długów spadkowych przewyższa wartość spadku, organy podatkowe dokonujące zaliczenia nadpłaty na poczet zaległości podatkowych powinny uwzględnić przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące odpowiedzialności za długi spadkowe (art. 1032 § 2 Kc) oraz, przez analogię, zasady kolejności zaspokajania wierzycieli określone w Kodeksie postępowania cywilnego (art. 1025, 1026 Kpc) lub ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 115 upea). W ocenie Sądu, przepisy Ordynacji podatkowej nie są wystarczające do uregulowania tej złożonej sytuacji, a ich stosowanie bez uwzględnienia przepisów prawa cywilnego może prowadzić do pokrzywdzenia innych wierzycieli spadkowych. W związku z tym Sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu pierwszej instancji.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaWskazanie na konieczność uwzględniania przepisów prawa cywilnego dotyczących odpowiedzialności za długi spadkowe i kolejności zaspokajania wierzycieli przez organy podatkowe przy zaliczaniu nadpłat na poczet zaległości spadkobiercy dziedziczącego z dobrodziejstwem inwentarza.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji spadkobiercy dziedziczącego z dobrodziejstwem inwentarza, gdy wartość długów spadkowych przewyższa wartość spadku. Może wymagać analogicznego stosowania przepisów Kpc lub upea.
Zagadnienia prawne (2)
Czy organ podatkowy, dokonując zaliczenia nadpłaty podatnika na poczet zaległości podatkowych spadkodawcy, za które podatnik odpowiada jako spadkobierca dziedziczący z dobrodziejstwem inwentarza, powinien uwzględnić przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące kolejności zaspokajania wierzycieli spadkowych, zwłaszcza gdy wartość długów spadkowych przewyższa wartość spadku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, organ podatkowy powinien uwzględnić przepisy Kodeksu cywilnego (art. 1032 § 2 Kc) oraz, przez analogię, zasady kolejności zaspokajania wierzycieli określone w Kodeksie postępowania cywilnego (art. 1025, 1026 Kpc) lub ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 115 upea), aby uniknąć pokrzywdzenia innych wierzycieli spadkowych.
Uzasadnienie
Przepisy Ordynacji podatkowej dotyczące zaliczania nadpłat nie są wystarczające do uregulowania sytuacji, w której spadkobierca dziedziczący z dobrodziejstwem inwentarza odpowiada za długi spadkowe, a wartość tych długów przewyższa wartość spadku. W takich przypadkach należy stosować przepisy prawa cywilnego regulujące odpowiedzialność za długi spadkowe oraz zasady kolejności zaspokajania wierzycieli, aby zapewnić równość wobec wszystkich wierzycieli.
Czy zaliczenie nadpłaty na poczet zaległości podatkowych spadkodawcy, dokonane przez organ podatkowy, nastąpiło przed upływem terminu przedawnienia tych zaległości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zaliczenie nadpłaty nastąpiło z dniem powstania nadpłaty (złożenia zeznania rocznego), co miało miejsce przed upływem terminu przedawnienia zaległości.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że zaliczenie nadpłaty następuje z dniem jej powstania (art. 76a § 2 pkt 1 Op), a nie z dniem wydania postanowienia. Nadpłata wynikająca z zeznania rocznego za 2019 r. została złożona 22 kwietnia 2020 r., a termin przedawnienia zaległości za 2008 r. upływał 27 kwietnia 2020 r. (po uwzględnieniu przerwy i zawieszenia biegu terminu przedawnienia).
Rozstrzygnięcie
Przepisy (14)
Główne
Op art. 76 § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Nadpłata podlega z urzędu zaliczeniu na poczet zaległości podatkowych, odsetek za zwłokę i kosztów egzekucyjnych, a dopiero w razie ich braku podlega zwrotowi.
Op art. 76a § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Konieczność zaliczenia nadpłaty na poczet zaległości z dniem powstania nadpłaty.
Op art. 62 § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Zasada kolejności dokonywania zaliczeń nadpłat: na zobowiązanie o najwcześniejszym terminie płatności.
Kc art. 1032 § § 2
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
Spadkobierca dziedziczący z dobrodziejstwem inwentarza ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe ponad wartość stanu czynnego spadku tylko do takiej wysokości, w jakiej byłby obowiązany je zaspokoić, gdyby spłacał należycie wszystkie długi spadkowe.
Op art. 98 § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Do odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania podatkowe spadkodawcy stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe.
Op art. 70 § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku.
Op art. 70 § § 4
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny.
Op art. 99
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Bieg terminów przewidzianych w art. 70, 71, 77 § 1 oraz 80 § 1 nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.
ppsa art. 145 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy.
ppsa art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zwrot kosztów postępowania.
ppsa art. 205 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zasądzenie kosztów postępowania.
Pomocnicze
Kpc art. 1025
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego
Zasady kolejności zaspokajania wierzycieli w postępowaniu egzekucyjnym (stosowane analogicznie).
Kpc art. 1026
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego
Zasady proporcjonalności zaspokajania wierzycieli w postępowaniu egzekucyjnym (stosowane analogicznie).
upea art. 115
Ustawa z dnia 17 września 1961 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Zasady kolejności zaspokajania wierzycieli w postępowaniu egzekucyjnym w administracji (stosowane analogicznie).
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 1032 § 2 Kc w zw. z art. 98 § 2 pkt 1 i pkt 2 Op poprzez przyjęcie, że spadkobierca ponosi odpowiedzialność wyłącznie z tytułu podatkowych długów spadkowych z pominięciem innych niepodatkowych długów spadkowych, a także przez błędną interpretację polegającą na konstatacji, iż przepis ten determinuje podział masy spadkowej pomiędzy wierzycieli spadkowych proporcjonalnie, a więc z pominięciem hierarchii i kolejności wynikającej ze stosowanego na zasadzie analogii przepisu art. 1025 Kpc. • Naruszenie art. 1025 i art. 1026 Kpc, które są stosowane na zasadzie analogii do podziału aktywów masy spadkowej - poprzez ich niezastosowanie i dokonanie przez organ I instancji zaspokojenia swojej wierzytelności z tytułu podatkowych długów spadkowych z pominięciem innych niepodatkowych długów spadkowych, a tym samym z pokrzywdzeniem innych wierzycieli masy spadkowej. • Naruszenie art. 62 i 76 § 1 oraz art. 76b Op poprzez niewłaściwe zastosowanie, z uwagi na pominięcie przepisów regulujących zakres odpowiedzialności strony. • Naruszenie prawa materialnego poprzez przyjęcie, że zobowiązanie podatkowe w zaskarżonym postanowieniu jest wymagalne i nie uległo przedawnieniu.
Odrzucone argumenty
Argumenty organów podatkowych o braku konieczności stosowania przepisów Kc i Kpc do zaliczenia nadpłaty na poczet zaległości podatkowych spadkodawcy.
Godne uwagi sformułowania
organy podatkowe powinny uwzględnić przepisy Kodeksu cywilnego oraz, przez analogię, zasady kolejności zaspokajania wierzycieli określone w Kodeksie postępowania cywilnego lub ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji • przepisy Ordynacji podatkowej nie są wystarczające do uregulowania tej złożonej sytuacji • zaliczenie nadpłaty następuje z dniem jej powstania (art. 76a § 2 pkt 1 Op), a nie z dniem wydania postanowienia
Skład orzekający
Jolanta Strumiłło
przewodnicząca
Katarzyna Górska
sprawozdawca
Andrzej Brzuzy
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wskazanie na konieczność uwzględniania przepisów prawa cywilnego dotyczących odpowiedzialności za długi spadkowe i kolejności zaspokajania wierzycieli przez organy podatkowe przy zaliczaniu nadpłat na poczet zaległości spadkobiercy dziedziczącego z dobrodziejstwem inwentarza."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji spadkobiercy dziedziczącego z dobrodziejstwem inwentarza, gdy wartość długów spadkowych przewyższa wartość spadku. Może wymagać analogicznego stosowania przepisów Kpc lub upea.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy złożonej interakcji prawa podatkowego i spadkowego, pokazując, jak organy podatkowe muszą brać pod uwagę szerszy kontekst prawny, aby prawidłowo rozstrzygnąć kwestie odpowiedzialności za długi spadkowe.
“Organy podatkowe muszą patrzeć poza Ordynację podatkową: Sąd wskazuje na kluczowe znaczenie prawa cywilnego w sprawach spadkowych.”
Dane finansowe
WPS: 47 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.