I SA/Lu 255/24

I SA/Lu 255/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-11-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Andrzej Niezgoda
Grzegorz Wałejko
Monika Kazubińska-Kręcisz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 497
art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) Sędziowie WSA Andrzej Niezgoda WSA Grzegorz Wałejko Protokolant asystent sędziego Aleksandra Gazda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2024 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 lutego 2024 r. nr UP-145/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat A. N. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych i czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych i czterdzieści groszy) z tytułu podatku od towarów i usług.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 26 lutego 2024 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku A. L. w przedmiocie odmowy umorzenia składek, utrzymał w mocy decyzję Zakładu z 8 stycznia 2024 r. nr 42/2024.
W uzasadnieniu wskazano, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ w jego ocenie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne, w rozumieniu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., a skarżący nie wykazał zgodnie z art. 28 ust, 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego. Nadto skarżący nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń oraz że stan jego zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, że prowadzone od 13 lat postępowanie egzekucyjne jest nieskuteczne oraz zachodzą w stosunku do niego przesłanki całkowitej nieściągalności, a egzekwowane należności są przedawnione. Poinformował, że nie posiada żadnego majątku, przebywa w zakładzie karnym, a po jego opuszczeniu będzie miał 55 lat, co nie jest wiekiem aktywności zawodowej. Podjęcie pracy po odbyciu kary będzie bardzo trudne, ponieważ przez 10 lat istnieje konieczność informacji o karalności. Skarżący wskazał też, że jego stan zdrowia uległ pogorszeniu.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej skarżący podał, że jest kawalerem; nie pracuje zarobkowo; nie pobiera świadczeń emerytalno – rentowych; nie uzyskuje dochodów z innych źródeł; nie pobiera świadczeń z Urzędu Pracy, pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy; nie ponosi wydatków związanych z utrzymaniem; prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe; nie posiada innych zobowiązań finansowych; nie posiada nieruchomości, ruchomości praw majątkowych i wierzytelności; choruje przewlekle, a stan zdrowia pogarsza się ze względu na przebywanie w izolacji i ograniczoną opiekę zdrowotną.
Organ uzupełnił te dane o informacje pochodzące z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: bazy Internetowej REGON, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Na ich podstawie ustalił, że w dniu 25 maja 2011 r. skarżący zakończył prowadzenie działalności gospodarczej; od 31 grudnia 2020 r. nie posiada tytułu do ubezpieczeń w ZUS; nie jest właścicielem nieruchomości; nie jest właścicielem pojazdu; był właścicielem dwóch nieruchomości: lokalu mieszkalnego o powierzchni 85,41 m2 w [...] przy ul. [...] [...], objętego księgą wieczystą numer [...] i obciążonego hipoteką na rzecz banku oraz garażu o powierzchni 34,97 m2 w [...] przy ul. [...] [...]garaż nr [...], objętego księgą wieczystą numer [...] i obciążonego hipoteką na rzecz banku. Obie te nieruchomości zostały zbyte. Organ ustalił też, że w Krajowym Rejestrze Sądowym skarżący figuruje jako Prezes Oddziału w E. oraz Pierwszy Prezes Zarządu Fundacji F. .
W zakresie podniesionego przez skarżącego zarzutu przedawnienia organ wskazał, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. W dniu 15 maja 2018 r. ZUS wydał decyzję określającą zadłużenie, a następnie wszczęto postępowanie egzekucyjne, które trwa nadal. Skarżący nie spełnia zaś żadnej z przesłanek całkowitej nieściągalności, które w sposób enumeratywny zostały wskazane w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W szczególności nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - skarżący wprawdzie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych, ponieważ ma on matkę i brata. Wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s.). Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Postanowieniem z 28 lutego 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Dąbrowie Górniczej umorzył co prawda prowadzone postępowanie egzekucyjne z powodu braku możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji, a podjęte czynności nie doprowadziły do wyegzekwowania należności objętych tytułami, jednak - zdaniem organu - dopiero prawomocne postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie protokołu o stanie majątkowym dłużnika może być podstawą do stwierdzenia faktu całkowitego braku majątku. Nie jest też oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.).
Nie stwierdzono również przesłanek umorzenia zaległości wskazanych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W tym względzie nie wystarczy, że zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie należności. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.
Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Poinformował wprawdzie o pogłębiających się problemach zdrowotnych - bezdechu sennym, którego skutkiem jest nadciśnienie tętnicze i arytmia serca, przebyte operacje i zabiegi, jednak równocześnie nie przedłożył dowodów potwierdzających trwałą i całkowitą niezdolność do pracy. Z zaświadczenia z 6 czerwca 2023 r. wynika, że jest zatrudniony nieodpłatnie jako bibliotekarz od 19 kwietnia 2022 r. Z uwagi na pobyt w zakładzie karnym oczywistym jest brak możliwości wykazania konieczności sprawowania opieki nad przewlekłe chorym członkiem rodziny. Ograniczone możliwości płatnicze podnoszone jako jeden z głównych argumentów skarżącego, nie mogą być zdaniem organu uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Aktualnie koszty związane z utrzymaniem, wyżywieniem, leczeniem skarżącego pokrywane są z budżetu Państwa. Zgodnie z zaświadczeniem z 11 sierpnia 2023 r. przebywa on w Zakładzie Karnym w [...] od 15 kwietnia 2021 r., a przewidywany koniec kary przypada na 27 czerwca 2028 r. Po opuszczeniu zakładu karnego do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostanie 14 lat. Według organu jest to dostateczny czas, by osiągać dochody pozwalające na sukcesywną spłatę zobowiązań wobec ZUS. W tych warunkach umorzenie należności z tytułu składek byłoby przedwczesne i sprzeczne z interesem publicznym.
W skardze na powyższą decyzję A. L. wniósł o jej uchylenie podkreślając, że narusza ona jego prawa i została wydana w wyniku wadliwej oceny zebranych dowodów. W szczególności skarżący podkreślił, że po opuszczeniu zakładu karnego pozostanie mu 10, a nie 14 lat do uzyskania wieku emerytalnego. Izolacja uniemożliwia mu podjęcie pracy zarobkowej. Nie posiada on majątku, zaś organ wskazuje na niewsparte niczym perspektywy. Tymczasem po opuszczeniu zakładu będzie osobą bezdomną. Organ prowadzący inne postępowanie egzekucyjne z tego powodu umorzył je jako bezskuteczne. Skarżący podkreślił, że spłacał powstałe z działalności gospodarczej długi, na ten cel spieniężył mieszkanie i samochód. Obecnie, od wielu lat, nie posiada już takich możliwości. Sytuacja ta ma charakter trwały i nie ma szansy na jej zmianę.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, popierając stanowisko prezentowane w decyzji. Podkreślił, że pobyt w zakładzie karnym nie stanowi wystarczającej podstawy do uwzględnienia wniosku o umorzenie należności składkowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Przedmiotem skargi jest decyzja odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy wraz z odsetkami i kosztami upomnienia. Materialnoprawną podstawę przedmiotowej decyzji stanowiły przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (u.s.u.s.).
Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 tej ustawy, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Przez należności z tytułu składek ustawa rozumie składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowe opłaty (art. 24 ust. 2). Wyjątek od zasady umarzania należności tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności przewiduje art. 28 ust. 3a ustawy, który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b ustawy rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365 z późn. zm., dalej: rozporządzenie).
Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, dająca podstawę do umorzenia należności zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Przesłanki zawarte w tym przepisie mają charakter zamknięty, wyczerpujący, tj. przepis stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.
Z kolei, zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Niezależnie zatem od określonych w art. 28 ust. 3 przesłanek nieściągalności, w przypadku osób będących płatnikami składek, organ zobowiązany jest rozważyć możliwość umorzenia należności z uwagi na okoliczności wskazane w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Z przepisu tego wynika, że organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
W niniejszej sprawie organ stwierdził brak spełnienia przez skarżącego zarówno przesłanki całkowitej nieściągalności, jak również przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wskazanego rozporządzenia. Równocześnie wskazał, że z uwagi na wszczęte ponownie (umorzono je uprzednio 28 lutego 2014r.) w dniu 17 grudnia 2018 r. postępowanie egzekucyjne, powstałe zaległości składkowe nie uległy przedawnieniu (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.). Dodatkowo, w dniu 5 marca 2018 r. wszczęto postępowanie w sprawie ustalenia wysokości zadłużenia, które ukończono (data uprawomocnienia się decyzji) w dniu 29 listopada 2018 r. (art. 24 ust. 5f u.s.u.s.).
Jak wynika z akt sprawy zaległości skarżącego sięgają sierpnia 2010 r. (najdalej wymagalne składki) do lipca 2011 r. Powstały one w okresie prowadzenia działalności gospodarczej, którą skarżący wyrejestrował w 2011 r.
Zgodnie z treścią art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6 (zastrzeżenie nie mające znaczenia w sprawie). Przepis ten przed 2011 r. brzmiał jednak inaczej. Od dnia 1 stycznia 2003 r. do dnia 31 grudnia 2011 r. termin przedawnienia należności z tytułu składek wynosił 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się one wymagalne. Z dniem 1 stycznia 2012 r. doszło do zmiany treści art. 24 ust. 4 u.s.u.s., skrócony został okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat (art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. Nr 232, poz. 1378). Przepis art. 27 ust. 1 ustawy zmieniającej, regulujący zagadnienia intertemporalne stanowił, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Według zatem zasady wynikającej z tego przepisu, do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według starych zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 przywołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby wcześniej zgodnie z przepisami dotychczasowymi, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Powołana regulacja oznacza, że wybór odpowiedniego terminu przedawnienia 5-letniego (liczonego od dnia 1 stycznia 2012 r.) lub 10-letniego (liczonego od daty wymagalności składki) - zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej. W myśl art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. z 2003 r., nr 45, poz. 391 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2004 r., należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Odnośnie składek na Fundusz Pracy, to ma do nich również zastosowanie termin przedawnienia odnoszący się do składek na ubezpieczenie społeczne. Wynika to z treści art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r. nr 58, poz. 514 ze. zm.) oraz art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2004 r., nr 99, poz. 1001 ze zm.).
Na bieg terminu przedawnienia mają wpływ okoliczności, szczegółowo wskazane w art. 24 ust. 5 i nast. u.s.u.s. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia oznacza, że z chwilą wystąpienia przesłanki powodującej takie zawieszenie termin nie biegnie, a zaczyna biec w dalszym ciągu dopiero po ustaniu przyczyny zawieszenia, wskazanej w danym przepisie. Do wygaśnięcia należności dochodzi wówczas, gdy przed upływem terminu przedawnienia nie nastąpiła żadna przyczyna zawieszenia jego bieg (zob. wyrok NSA z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt III FSK 3443/21). Według przepisu art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Wyegzekwowanie należności polega na ich ściągnięciu za pomocą przymusu egzekucyjnego. Organ zasadnie wskazał na datę doręczenia upomnienia poprzedzającego wszczęcie postępowania egzekucyjnego jako na pierwszą czynność w rozumieniu art. 24 ust. 5b u.s.u.s. zmierzającą do wyegzekwowania należności. Wysłanie upomnienia, a następnie wszczęcie postępowania egzekucyjnego bez wątpliwości jest środkiem prowadzącym do osiągnięcia celu w postaci wyegzekwowania nałożonego na zobowiązanego obowiązku. Do tych czynności doszło niespornie przed upływem terminu każdego ze zobowiązań składkowych, które wymienione zostały w decyzji organu I instancji. Postępowanie egzekucyjne zostało pierwotnie umorzone w dniu 28 lutego 2014 r., ale wszczęto je ponownie 17 grudnia 2018 r. Według twierdzeń organu, postępowanie egzekucyjne trwa nadal. Biorąc pod uwagę okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia (o czym szczegółowo w decyzji organu) stwierdzić trzeba, że należne od skarżącego kwoty nie uległy przedawnieniu.
Przechodząc więc do oceny zastosowania przez organ w sprawie przepisów art. 28 ust. 1-3 oraz 3a u.p.e.a. oraz aktu wykonawczego (rozporządzenia) wskazać należy, że organ – wbrew twierdzeniu skargi - dążył do pełnego wyjaśnienia istotnych w sprawie okoliczności. Ustalenia organu oparte zostały o zebrane w sprawie dowody, szczegółowo przeanalizowane i poddane ocenie, zgodnie z wymogami art. 80 k.p.a. Organ bazował przy tym w szczególności na danych zaoferowanych przez samą stronę w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania oraz jego dokumentacji medycznej. Organ pozyskał nadto informacje z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych – REGON, CEPIK, BDKW. Skarżący miał zagwarantowane prawo czynnego udziału w postępowaniu, w tym pełną możliwość wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to dla niego (jego bliskich) zbyt ciężkie skutki.
Ze zgromadzonych w sprawie dowodów wynika, że skarżący ma 51 lat, jest kawalerem, od 2011 r. nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie ma nikogo na utrzymaniu, nie sprawuje też nad nikim opieki. Nie posiada oszczędności, wierzytelności, ani cennych ruchomości i nieruchomości. Nie posiada pojazdów, które mogłyby stanowić przedmiot zastawu skarbowego. Odbywa długoletnią karę pozbawienia wolności od dnia 15 kwietnia 2021 r. do 27 czerwca 2028 r. W warunkach zakładu karnego jest zatrudniony bez wynagrodzenia w bibliotece. Skarżący nie pobiera żadnych świadczeń, nie ma źródła dochodu. Nie ma też wydatków, bowiem wszystkie koszty jego utrzymania ponosi Skarb Państwa. Poza zaległościami wobec ZUS nie posiada innych zobowiązań. Jak wynika z oświadczenia, choruje przewlekle na bezdech senny, arytmię i nadciśnienie tętnicze, jednak nie dysponuje wskazaniami medycznymi o niemożliwości lub ograniczeniach w świadczeniu pracy. Obecnie jest to niemożliwe wyłącznie z powodu izolacji.
W ocenie skarżącego, jego niestandardowa sytuacja nie pozwala i nie pozwoli w przyszłości na wywiązanie się ze zobowiązań bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Jego długi są na tyle duże, że nie mogą zostać odzyskane w rozsądnym terminie, tym bardziej że do 2028 r. skarżący nie będzie mógł podjąć zatrudnienia w warunkach wolnościowych. Później, wbrew stanowisku organu, będzie to również utrudnione z uwagi na obciążenie w rejestrze karnym oraz wiek skarżącego (będzie miał 55 lat) i stan jego zdrowia.
Odnosząc się do powyższego wskazać należy, że sytuacja prywatna skarżącego rzeczywiście jest skomplikowana – odbywa on wieloletnią karę pozbawienia wolności, jednak – jak słusznie podkreślił organ – jest to okoliczność spowodowania działaniem samej strony. Jakkolwiek w tych warunkach skarżący pozbawiony jest dochodów, a równocześnie nie posiada żadnego majątku, to nie obciążają go również żadne wydatki, które ponosi za niego Skarb Państwa. Nie ma on nikogo na utrzymaniu, ani pod stałą opieką. W tych okolicznościach kluczową kwestią pozostaje ocena istnienia perspektyw na zapłatę zadłużenia po opuszczeniu zakładu karnego. Wbrew stanowisku skarżącego, taka perspektywa jest realna. Skarżący opuści zakład karny najpóźniej w 2028 r. w wieku 55 lat, a zatem w pełnej aktywności zawodowej. W okresie dekady do czasu uzyskania wieku emerytalnego będzie mógł podjąć pracę i uzyskiwać dochód umożliwiający spłatę. Utrudnienia w tym zakresie, na które powołuje się skarżący, nie oznaczają niemożliwości. Podobnie rzecz się ma ze stanem zdrowia skarżącego, który w żadnym razie nie eliminuje go z rynku pracy. Skarżący obecnie świadczy pracę bez wynagrodzenia, nie wyjaśnił jednak czy posiada możliwość podjęcia zatrudnienia za wynagrodzeniem w zakładzie karnym. Podobnie nie wskazał, jakie profity może uzyskiwać z utrzymywanych nadal według wpisów w KRS stanowisk zarządczych w stowarzyszeniu (E. ) i fundacji (Fundacja F. ).
Na podstawie takich ustaleń faktycznych organ słusznie uznał, że skarżący nie spełnia żadnej z przesłanek całkowitej nieściągalności. Podkreślono w szczególności, że skarżący wprawdzie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednak nie można równocześnie stwierdzić, że nie posiada on majątku (nie stwierdzono tego w trybie, o jakim stanowi przepis art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.), do którego można skierować egzekucję. Obecnie nie posiada dochodów, pozostaje w warunkach izolacji, co oczywiście uniemożliwia skuteczną egzekucję. Jednak definitywna rezygnacja z odzyskania należności pozostawałaby w sprzeczności z art. 84 Konstytucji, który nakazuje każdemu zobowiązanemu ponoszenie danin publicznych na jednakowych zasadach. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Ich umorzenie, nawet w wypadku czasowej nieściągalności, jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, które – zdaniem Sądu – w przedmiotowej sprawie nie zachodzą. Organ przyznał, że sytuacja życiowa i majątkowa strony jest obecnie trudna, ale istnieją realne przesłanki do twierdzenia, że może ona ulec zmianie. Taka okoliczność musi być przez organ uwzględniana w ocenie sprawy, nawet jeśli postępowanie egzekucyjne z przyczyn spowodowanych przez samego zobowiązanego trwa znaczny czas. Nie generuje ono dodatkowych kosztów dla Skarbu Państwa, bowiem w chwili obecnej nie są podejmowane czynności egzekucyjne. Jednak organ stale monitoruje sytuację skarżącego.
Nie sposób też uznać, że z egzekucji nie uzyska się kwoty wyższej niż koszty wydatków egzekucyjnych, a wysokość nieopłaconych składek bez wątpliwości przekracza wysokość kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (16 zł).
Podzielić też należy stanowisko organu, że skarżący w toku postępowania nie wykazał, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że ciężar dowodzenia okoliczności mających uzasadniać istnienie przesłanek umorzenia spoczywa na wnioskodawcy, albowiem z faktu ich istnienia wywodzi on określone skutki prawne (wyrok NSA z 29 maja 2013r. sygn. akt II GSK 430/12, wyrok z 9 października 2013r. sygn. akt II GSK 922/12). W niniejszej sprawie skarżący nie prowadzi obecnie gospodarstwa domowego, nie ponosi żadnych wydatków na swoje utrzymanie, bowiem obciążają one Państwo z uwagi na pobyt strony w zakładzie karnym. Nie można w tych okolicznościach uznać, że zrealizowana została przesłanka umorzenia należności polegająca na tym, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżący nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla niego, a zwłaszcza - opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika również, aby w przypadku skarżącego zachodziły szczególne okoliczności wskazane w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, tj. poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Skarżący już daleko wcześniej zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, a wygenerował z tego tytułu obiektywnie wysokie zadłużenie nie tylko w sferze składek na ubezpieczenie. Powołuje się na konieczność sprzedaży mieszkania i garażu, jednak także i te czynności były związane ze spłatą zadłużenia wobec banków. Sąd przychyla się do poglądu wyrażonego w wyroku NSA z 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 884/08, że podstawa umorzenia należności ZUS przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Jakkolwiek tak wysokie zadłużenie nie zostanie zaspokojone w krótkim czasie, to postawa skarżącego, który naraził Skarb Państwa na tak znaczny uszczerbek, ale też obowiązek wierzycieli publicznoprawnych do odzyskiwania należności, nie pozwala na uznanie, że kontynuacja postępowania egzekucyjnego jest bezpodstawna. Egzekucja w założeniu jest dotkliwa i pociąga za sobą określone koszty, jednak przedsiębiorca musi liczyć się z tym, że będą one (nawet w długim czasie) ciążyć na jego majątku, skoro na bieżąco nie regulował swoich zobowiązań.
Skarżący nie wskazał też na zaistnienie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia – tj. że sprawuje osobistą i stałą opiekę nad członkiem rodziny i że okoliczność ta pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Niezależnie od powyższego, przypomnieć należy, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oparty jest na konstrukcji uznania administracyjnego. Konstrukcja uznania charakteryzuje się tym, że ustawodawca określając w hipotezie normy prawnej przesłanki podjęcia przez organ administracji publicznej działania, jednocześnie pozostawia organowi swobodę wyboru w zakresie dopuszczonych przez ustawodawcę sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Mając do wyboru różne możliwe sposoby rozstrzygnięcia sprawy, organ powinien wybrać rozwiązanie zgodne ze słusznym interesem strony, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes publiczny. Względy interesu publicznego w postaci ochrony stabilności systemu finansowania ubezpieczeń społecznych, zasada równości w zakresie obowiązków ubezpieczonych i płatników nakazują traktowanie instytucji umorzenia należności jako wyjątkowej, zastrzeżonej dla naprawdę trudnych i wyjątkowych przypadków życiowych.
Tym samym ustalenia i oceny organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego, ani materialnego wskazywanym w skardze. Mając to na uwadze, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu orzeczono na podstawie § 23 ust. 1 pkt 1 lit c) oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r., poz. 763). Kwota ta obejmuje wynagrodzenie w wysokości 480 zł, powiększone o 23% podatku od towarów i usług (110,40 zł).