I SA/Lu 255/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSkarżący A. L. złożył skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek. Skarżący argumentował, że należności są całkowicie nieściągalne i przedawnione, a jego sytuacja majątkowa i zdrowotna uniemożliwia spłatę. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję odmowną, wskazując, że nie zaszły enumeratywnie wymienione przesłanki całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.), ani nie wykazano uzasadnionych przypadków umorzenia pomimo braku nieściągalności (art. 28 ust. 3a), które wymagałyby wykazania, że spłata pozbawiłaby go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych lub wynikałaby z przewlekłej choroby czy konieczności opieki nad chorym członkiem rodziny. Sąd administracyjny w Lublinie oddalił skargę. Sąd uznał, że choć skarżący odbywa wieloletnią karę pozbawienia wolności, co uniemożliwia mu obecnie pracę i generuje brak wydatków (pokrywane przez Skarb Państwa), to nie zaszły przesłanki umorzenia. Sąd podkreślił, że skarżący opuści zakład karny w wieku 55 lat, co daje mu jeszcze 10 lat aktywności zawodowej przed wiekiem emerytalnym, co stanowi realną perspektywę spłaty zobowiązań. Sąd odrzucił argumenty o przedawnieniu, wskazując na przerwanie biegu terminu przedawnienia przez wszczęte postępowanie egzekucyjne. Podkreślono również, że sytuacja skarżącego jest w dużej mierze wynikiem jego własnych działań, a umorzenie należności publicznoprawnych jest wyjątkiem zarezerwowanym dla sytuacji wyjątkowych i obiektywnych.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja przepisów dotyczących umarzania składek ZUS w sytuacjach trudnych życiowo, zwłaszcza w kontekście odbywania kary pozbawienia wolności oraz kwestii przedawnienia należności.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji skarżącego, a jego zastosowanie wymaga analizy indywidualnych okoliczności sprawy w kontekście przesłanek ustawowych i rozporządzenia.
Zagadnienia prawne (2)
Czy pobyt w zakładzie karnym i brak bieżących dochodów oraz majątku, przy jednoczesnym braku wydatków (pokrywanych przez Skarb Państwa), stanowią wystarczającą podstawę do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z powodu całkowitej nieściągalności lub uzasadnionych przypadków mimo braku nieściągalności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sama trudna sytuacja życiowa, w tym odbywanie kary pozbawienia wolności, nie jest wystarczająca do umorzenia składek, jeśli istnieją realne perspektywy spłaty zobowiązań po odbyciu kary i nie zaszły inne przesłanki wskazane w przepisach.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że mimo odbywania kary pozbawienia wolności, skarżący po jej odbyciu będzie miał wystarczająco dużo czasu na podjęcie pracy i spłatę zobowiązań. Brak bieżących wydatków i dochodów nie jest równoznaczny z brakiem możliwości spłaty w przyszłości, a sytuacja skarżącego jest w dużej mierze wynikiem jego własnych działań. Nie stwierdzono również przesłanek całkowitej nieściągalności ani innych uzasadnionych przypadków umorzenia.
Czy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, których bieg terminu przedawnienia rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r., uległy przedawnieniu, jeśli postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte przed upływem 10-letniego terminu, a następnie zostało umorzone i ponownie wszczęte?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, należności te nie uległy przedawnieniu, ponieważ bieg terminu przedawnienia został zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności egzekucyjnej do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego, a ponowne wszczęcie postępowania egzekucyjnego przerwało bieg terminu.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczące zawieszenia biegu terminu przedawnienia w przypadku wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Wskazano, że pierwsza czynność egzekucyjna (wysłanie upomnienia) nastąpiła przed upływem terminu przedawnienia, a ponowne wszczęcie postępowania egzekucyjnego po jego umorzeniu również przerwało bieg terminu, co oznacza, że należności nie uległy przedawnieniu.
Przepisy (17)
Główne
u.s.u.s. art. 28 § ust. 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.
u.s.u.s. art. 28 § ust. 2
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Całkowita nieściągalność zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3.
u.s.u.s. art. 28 § ust. 3
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Wymienia zamknięty katalog sytuacji świadczących o całkowitej nieściągalności należności (np. brak majątku, brak następców prawnych, brak zaspokojenia w postępowaniu likwidacyjnym/upadłościowym).
u.s.u.s. art. 28 § ust. 3a
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Pozwala na umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności, jeśli spłata pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.
u.s.u.s. art. 24 § ust. 4
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Określa 5-letni termin przedawnienia należności z tytułu składek (z zastrzeżeniem ust. 5-6).
u.s.u.s. art. 24 § ust. 5b
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Zawiesza bieg terminu przedawnienia od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne art. 3 § ust. 1
Określa przesłanki umorzenia należności pomimo braku całkowitej nieściągalności, w tym pozbawienie możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, straty w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, lub przewlekłą chorobę/opiekę nad chorym członkiem rodziny.
p.p.s.a. art. 151
Kodeks postępowania sądowoadministracyjnego
Podstawa prawna do oddalenia skargi, gdy zarzuty nie mają uzasadnionych podstaw.
Pomocnicze
u.s.u.s. art. 24 § ust. 2
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Definiuje należności z tytułu składek jako składki, odsetki, koszty egzekucyjne i upomnienia.
Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców art. 27 § ust. 1
Reguluje kwestie intertemporalne dotyczące przedawnienia składek, stosując 5-letni termin liczony od 1 stycznia 2012 r., chyba że wcześniejszy termin upłynąłby według przepisów dotychczasowych.
Ustawa z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia art. 33 § ust. 2
Stosuje zasady przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.
Ustawa z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu art. 56 § ust. 1
Stosuje termin przedawnienia składek na Fundusz Pracy odnoszący się do składek na ubezpieczenie społeczne.
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy art. 107 § ust. 1
Stosuje termin przedawnienia składek na Fundusz Pracy odnoszący się do składek na ubezpieczenie społeczne.
u.s.u.s. art. 24 § ust. 5f
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Określa moment zakończenia postępowania w sprawie ustalenia wysokości zadłużenia.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Nakazuje organowi ocenę zebranych dowodów na podstawie całokształtu materiału dowodowego.
Konstytucja RP art. 84
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Nakłada na każdego obowiązek ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu art. 23 § ust. 1 pkt 1 lit c
Podstawa do orzeczenia o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niespełnienie przesłanek całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. • Brak wykazania uzasadnionych przypadków umorzenia pomimo braku nieściągalności, które pociągałyby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego. • Istnienie realnych perspektyw spłaty zobowiązań po odbyciu kary pozbawienia wolności. • Nieskuteczność zarzutu przedawnienia ze względu na zawieszenie biegu terminu przedawnienia przez postępowanie egzekucyjne.
Odrzucone argumenty
Całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. • Przedawnienie należności z tytułu składek. • Spłata należności pozbawiłaby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. • Sytuacja skarżącego (pobyt w ZK, brak dochodów, problemy zdrowotne) stanowi uzasadniony przypadek do umorzenia mimo braku nieściągalności.
Godne uwagi sformułowania
należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności • przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b ustawy rozporządzeniu • całkowita nieściągalność, dająca podstawę do umorzenia należności zachodzi, gdy: [...] • należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne • bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego • sytuacja prywatna skarżącego rzeczywiście jest skomplikowana – odbywa on wieloletnią karę pozbawienia wolności, jednak – jak słusznie podkreślił organ – jest to okoliczność spowodowania działaniem samej strony • nie można w tych okolicznościach uznać, że zrealizowana została przesłanka umorzenia należności polegająca na tym, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżący nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla niego, a zwłaszcza - opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych • podstawa umorzenia należności ZUS przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. […]
Skład orzekający
Monika Kazubińska-Kręcisz
przewodniczący sprawozdawca
Andrzej Niezgoda
sędzia
Grzegorz Wałejko
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących umarzania składek ZUS w sytuacjach trudnych życiowo, zwłaszcza w kontekście odbywania kary pozbawienia wolności oraz kwestii przedawnienia należności."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji skarżącego, a jego zastosowanie wymaga analizy indywidualnych okoliczności sprawy w kontekście przesłanek ustawowych i rozporządzenia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak sąd ocenia wnioski o umorzenie składek ZUS w ekstremalnych sytuacjach życiowych, takich jak pobyt w więzieniu. Pokazuje też, że nawet w trudnych okolicznościach, prawo wymaga wykazania braku perspektyw spłaty i że własne działania dłużnika mogą wpływać na decyzję.
“Czy pobyt w więzieniu zwalnia z długu wobec ZUS? Sąd wyjaśnia, kiedy trudna sytuacja życiowa nie wystarczy do umorzenia składek.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.